Кіріспе
Шотланд сәулетшісі және суретшісі (1868–1928), химик және өнертапқыш Чарльз Ренни Маккинтош (7 маусым 1868 – 10 желтоқсан 1928) – шотланд сәулетшісі, дизайнер, суретші және су бояу шебері. Оның көркемдік көзқарасы еуропалық символизммен үлкен ортақтыққа ие болды. Оның және әйелі Маргарет Макдональдтың еңбектері Еуропаның модерн және сецессионизм сияқты дизайн бағыттарына ықпал етті және Жозеф Хоффман сияқты көрнекті модернистер тарапынан жоғары бағаланды. Маккинтош Шотландияның Глазго қаласында дүниеге келді және Англияның Лондон қаласында қайтыс болды. Ол Модерн стильдің (британдық модерн стилі) ең маңызды өкілдерінің бірі.
the chemist and inventor
Charles Rennie Mackintosh (7 June 1868 – 10 December 1928) was a Scottish architect, designer, water colourist and artist. His artistic approach had much in common with European Symbolism. His work, alongside that of his wife Margaret Macdonald, was influential on European design movements such as Art Nouveau and Secessionism and praised by great modernists such as Josef Hoffmann. Mackintosh was born in Glasgow, Scotland and died in London, England. He is among the most important figures of Modern Style (British Art Nouveau style).
Ерте өмір және білім
Чарльз Ренни Макинтош 1868 жылдың 7 маусымында Глазго қаласының Таунхед ауданындағы Парсон көшесі, 70 нөмірде дүниеге келді. Ол Глазго қалалық полициясының бастығы және бас хатшысы Уильям Макинтоштың он бір баласының төртіншісі және екінші ұлы болды. 1880-1883 жылдары Рид мемлекеттік мектебінде және Аллан Глен институтында оқыды. Уильямның әйелі Маргарет Маккинтош, туған тегі 'Ренни', Глазгоның Таунхед және Деннистон (Фирпарк Террас) аудандарында өсті.
Атауы
Ол өзінің есімінің жазылуын 'McIntosh'тан 'Mackintosh' деп белгісіз себептермен өзгертті, өйткені оның әкесі одан бұрын шамамен 1893 жылы осылай істеген. Оның есімін пайдаланудағы шатасу оның алғашқы аты 'Charles' орнына кейде қателікпен 'Rennie' деп ауыстырылуынан туындайды. 'Rennie Mackintosh'ті тегі ретінде қолдану да дұрыс емес, өйткені ол өмірінде осылай танымал болған емес; 'Rennie' – оның анасының қыздық аты болған орта аты, оны ол өзінің атын жазуда жиі пайдаланған. Оның қолтаңбалары 'C. R. Mackintosh' және 'Chas. R. Mackintosh' сияқты әртүрлі формада кездеседі. Сондықтан оны 'Rennie Mackintosh' деп атау дұрыс емес, оның орнына 'Charles Rennie Mackintosh' немесе 'Mackintosh' деп атаған жөн. Достары мен туыстарының хаттарында және сол заманғы әдебиеттерде оны 'Toshie' деп лақап атайтын, оның атына деген жылы сезімді білдіретін атау кездеседі. Оның 1893 жылдан бастап суретші және жетекші дизайнер ретіндегі ерте жұмыстарын Крейги Холлдың (Craigie Hall), Дюмбректің (Dumbreck) интерьерінде, сондай-ақ 185 Bath Street мекенжайындағы Гласгоу өнер клубының (Glasgow Art Club) жаңа салоны мен галереясында көруге болады, ол осы суреттерге қол қойған. Шамамен 1892 жылы Маккинтош Гласгоу өнер мектебінде Маргарет Макдональдпен танысты. Ол және оның шәкірттесі Герберт МакНейр (Herbert MacNair), сонымен қатар Honeyman and Keppie фирмасында тәлімгерлік алған, Гласгоу өнер мектебінің директоры Фрэнсис Генри Ньюберидің (Francis Henry Newbery) ұсынуымен Маргарет пен оның қарындасы Фрэнсис Макдональдпен (Frances MacDonald) танысты, ол олардың жұмыстарындағы ұқсастықтарды байқаған. Маргарет пен Чарльз 1900 жылдың 22 тамызында үйленді. Олардың балалары болмады. МакНейр мен Фрэнсис та өткен жылы үйленген. Бұл топ бірлесіп жұмыс істеді және 'Төрттік' (The Four) деп аталды, Глазго стилінің өнері мен дизайнында маңызды рөл атқарды. Маккинтош пен Маргарет үйленіп, алғашқы үйлерін Блайтсвуд төбесіндегі (Blythswood Hill) Мейнс-стритте (Mains Street) құрды, кейін бұл көше Глазгодағы Блайтсвуд-стрит (Blythswood Street) деп аталды. Кейін олар Глазго университетіне жақын орналасқан Саутпарк даңғылына (Southpark Avenue) көшіп барды. 1910 жылдардың басында 1901 жылдан бері Honeyman, Keppie & Mackintosh деп аталған серіктестіктің табыстылығы төмендеді, ал 1913 жылы Маккинтош серіктестіктен шығып, жеке практикасын ашуға тырысты.
Дизайн жұмыстары мен суреттер
Маккинтош, оның болашақ әйелі Маргарет Макдональд, оның қарындасы Фрэнсис Макдональд және Герберт Макнейр Глазго өнер мектебіндегі кешкі сабақтарда танысты. Олар «Төрттік» немесе «Глазго төрттігі» деп белгілі бірлескен топқа айналды және «Глазго мектебі» қозғалысының көрнекті мүшелері болды. Топ Глазго, Лондон (Англия) және Вена (Австрия) қалаларында көрмелер өткізді. Бұл көрмелер Маккинтоштің беделін қалыптастыруға көмектесті. «Глазго» стилі деп аталатын стиль Еуропа бойынша танымал болды және шамамен 1900 жылы Вена модернізмінің «Сецессион» (ағылшын тілінде Vienna Secession) деп аталатын бағытына әсер етті. Маккинтош интерьер дизайны, жиһаз, тоқыма және металл өңдеу салаларында да жұмыс істеді. Оның көптеген жұмыстары Маккинтоштің өзінің дизайндары мен оның әйелінің дизайндарының үйлесімін қамтиды, оның гүлді, ағынмен жазылған стилі оның формалды, түзу сызықты жұмысын толықтыра түседі. 1920 жылдары Blackie and Son баспасы оған өнімдерінің мұқабаларын жасауды тапсырды. Осы жұмыстардың бірі Г.А. Хентидің романдарының жаңа безендірілуі үшін жасалған абстрактілі дизайн болды. Бірақ ол Хентидің «Жағадағы жіптер» және «Ұлдар мен қыздар кітапханасы» (шамамен 1926 жыл) атты сериялары үшін қолданылды. Newbolt және Floyer екеуі де Маккинтош Blackie баспасының тағы бір сериясының мұқабасын жасаған болуы мүмкін деп болжайды. 1923 жылы Маккинтоштар Францияның оңтүстігіндегі, Жерорта теңізінің жағасында орналасқан, жылы климатты және салыстырмалы түрде арзан Порт-Вендрес қаласына көшіп келді. Маккинтош сәулет және дизайн саласын толығымен тастап, акварель суретіне ден қойды. Ол адам жасаған және табиғи ландшафттар арасындағы байланысқа қызығушылық танытып, сәулет және ландшафт акварелінен тұратын үлкен жинақ құрды. Оның көптеген суреттерінде Испания шекарасына жақын орналасқан Порт-Вендрес және Руссильон аймағының ландшафттары бейнеленген. Жергілікті Чарльз Ренни Маккинтош жолы оның Порт-Вендресте өткізген уақытын көрсетеді және суреттері мен олардың орналасқан жерлерін таныстырады. Жұбайлар екі жыл Францияда тұрды, бірақ 1927 жылы ауруға байланысты Лондонға қайта оралуға мәжбүр болды. Сол жылы Маккинтош тілінде ісік пайда болды, ал Порт-Вендрестегі дәрігер досы оған емделу үшін Лондонға қайтуды ұсынды. Лондонға келген соң, тілдегі қатерлі ісік анықталды және достасы Джесси Ньюбери Вестминстер ауруханасында хирургиялық ем алуға көмектесті, онда ісік сәтті түрде алынып тасталды.
Артқа қарап
Маккинтоштің өлімінен кейінгі онжылдықтарда оның туындылары кеңінен танымал болды. Оның дизайн үлгілерінің бірнеше қайтыс болғаннан кейінгі көрмелері іске асырылды. Маккинтош үйі (1981) – Уильям Уитфилд салған, Маккинтоштардың бұрынғы Глазгодағы үйінің қалпына келтірілген интерьерлерін орналастыруға арналған арнайы құрылыс. Бұл үй Глазго университетінің Хантер мұражайы мен өнер галереясының ажырамас бөлігі. Суретшінің коттеджі жобасы, 1901 жылғы үш іске аспаған үлгі, 1992 және 1995 жылдары Инвернесске жақын жерде интерпретация ретінде салынды. Өнерді сүйетін үй 1996 жылы Глазгоның Беллахустон саябағында, 1901 жылғы Маккинтош пен Макдональдтың дизайн конкурсының портфолиосының интерпретациясы ретінде бой көтерді. Глазго өнер мектебінің ғимараты (қазіргі "Маккинтош ғимараты") сәулетшілердің пікірінше, Ұлыбританиядағы ең әдемі ғимараттардың бірі саналады. 2014 жылдың 23 мамырында ғимарат өртке ұшырады. Кітапхана толығымен жойылды, бірақ өрт сөндірушілер ғимараттың қалған бөлігін сақтап қалды. 2018 жылдың 15 маусымында, ғимаратты қалпына келтіру аяқталуға бір жыл қалғанда, мектеп тағы да өртке ұшырады. Бұл екінші өрт өте ауыр зардаптарға әкелді, барлық ішкі кеңістіктер жойылды және сыртқы қабырғалардың құрылымдық тұрақтылығы нашарлап, бақылаусыз құлаудың алдын алу үшін олардың үлкен бөлігі бұзылып алынды. Бұл жайтқа бүкіл әлем бойынша алаңдаушылық тудырды, сол себепті Глазго өнер мектебінің сол кездегі директоры Том Иннс өрттен кейін Маккинтош ғимаратын адал түрде қайта құруға міндеттеме берді. Чарльз Ренни Маккинтош қоғамы архитектор, суретші және дизайнер ретінде Маккинтоштің еңбектерін кеңінен тануға ықпал етеді. Маккинтоштың дизайн саласындағы маңызды тұлға ретінде қайта жаңғыруы 1990 жылы Глазгоның Еуропа мәдениет астанасы болып тағайындалуымен және оның туындыларының жыл бойы фестивальмен бірге өткен көрмесімен байланысты. Оның қалыпты танымалдылығы одан әрі көрмелер, кітаптар мен естеліктер арқылы күшейді, олар оның өмірі мен шығармашылығының әртүрлі жақтарын көрсетті. Қоғамдық қызығушылықтың артуы ұзақ жылдар бойы назардан тыс қалған ғимараттарды жаңартуға және көпшіліктің қолжетімділігін арттыруға әкелді: Маккинтоштің 1906 жылғы мектеп ғимаратында орналасқан Шотландия көшесі мектеп мұражайы 1990 жылы ашылды. 78 Derngate Northampton 2003 жылы келушілерге арналған орын ретінде есігін ашты. 2018 жылы кең ауқымды жөндеу жұмыстарынан кейін Сазгүл шайханасы қайта ашылды. Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында 1996 жылдың 21 қарашасынан 1997 жылдың 16 ақпанына дейін Чарльз Ренни Маккинтоштің туындыларының ірі ретроспективті көрмесі өтті. Көрмемен бірге ғалымдардың, соның ішінде Хантер өнер галереясының Памела Робертсон, Глазго өнер галереясының иесі Роджер Билклифф және архитектор Дж. Стюарт Джонсонның лекциялары мен симпозиумы, сондай-ақ Маккинтош туралы деректі фильмдер көрсетілді. Чарльз Ренни Маккинтош 2009 жылы Клайдсдейл банкі шығарған банкноттар сериясында бейнеленді; оның суреті 100 фунт стерлингтік банкнотада пайда болды. 2012 жылы Чарльз Ренни Маккинтош пен Глазго төрттігінің ең ірі өнер коллекцияларының бірі Эдинбургте 1,3 миллион фунтқа сатылды. Сатуға Маккинтоштің қарындасы Фрэнсис Макдональд пен оның күйеуі Герберт МакНейрдің туындылары да кірді. 2015 жылдың шілдесінде Маккинтоштің шайхана үшін жасаған дизайн үлгілері Дундидегі жаңа V&A мұражайында көрініс табу үшін қайта құрылатыны хабарланды. Глазгодағы Инграм көшесіндегі шайхана орналасқан бастапқы ғимарат 1971 жылы бұзылғанымен, ішкі кеңістіктер бөлшектелген және сақтауға қойылған. Жаңадан қалпына келтірілген "Емен бөлмесі" V&A Dundee 2018 жылдың 15 қыркүйегінде көпшілікке ашылғанда таныстырылды. 2018 жылдың маусым айында Глазгода суретшінің туғанына 150 жыл толуына орай, Маккинтошты бейнелейтін және оның ерекше стильдік элементтерін пайдаланатын қабырғалық сурет жасалды. Бұл суретті Глазго көше суретшісі Rogue One салған, ал тапсырыс беруші Radisson Red болды. 1986 жылдан 1992 жылға дейін InterCity локомотиві 86226 Чарльз Ренни Маккинтош деп аталды. 2018 жылдың наурызында Virgin Trains West Coast 390008 Чарльз Ренни Маккинтош деп атады.