Кіріспе
Үшінші дәрежелі атриовентрикулярлық блокада (АВ блокадасы) – жүректің атриумындағы синоатриалдық түйіннен (СА түйінінен) туындайтын электр импульсі қарыншаларға жетпейтін медициналық жағдай. Импульс тоқтатылғандықтан, төменгі камералардағы қосымша кардиостимулятор қарыншаларды әдетте қосады. Бұл қашу ырғағы деп аталады. Бұл қосымша кардиостимулятор СА түйінінен туындайтын импульске тәуелсіз жұмыс істейтіндіктен, электрокардиограммада (ЭКГ) екі тәуелсіз ырғақ байқалады. P толқындары, P-ден P-ге дейінгі бірқалыпты аралықпен (яғни, синустық ырғақ) бірінші ырғақты көрсетеді. QRS кешендері, R-ден R-ге дейінгі бірқалыпты аралықпен екінші ырғақты көрсетеді. PR аралығы өзгеріп тұрады, себебі толық жүрек блокадасының ерекше белгісі – P толқындары мен QRS кешендері арасындағы байланыстың болмауы.
Презентация
Үшінші дәрежелі АВ блокталған адамдарда көбінесе ауыр брадикардия (қалыптан тыс төмен жүрек соғу жиілігі), гипотония және кейде гемодинамикалық тұрақсыздық пайда болады.
Себеп
Көптеген жағдайлар үшінші дәрежелі жүрек блокадасына (толық жүрек блокадасына) әкелуі мүмкін, бірақ ең көп кездесетін себебі – коронарлық ишемия. Жүректің электрлік өткізгіш жүйесінің прогрессивті дегенерациясы үшінші дәрежелі жүрек блокадасына алып келуі мүмкін. Бұған бірінші дәрежелі АВ-блокада, екінші дәрежелі АВ-блокада, тармақтық блокада немесе екі тармақты блокада (бифасцикулярлық блокада) ілесіп жүруі мүмкін. Сонымен қатар, жедел миокард инфарктісі үшінші дәрежелі АВ-блокадасымен бірге дамуы мүмкін. Төменгі қабырғалық миокард инфарктісі АВ-түйінге зақым келтіріп, үшінші дәрежелі жүрек блокадасын тудыруы мүмкін. Мұндай жағдайда зақымдану көбінесе уақытша болады. Зерттеулер көрсеткендей, төменгі қабырғалық миокард инфарктісі кезіндегі үшінші дәрежелі жүрек блокадасы әдетте 2 апта ішінде жойылады. Құтылу ырғағы көбінесе АВ-қосылыстан басталады, нәтижесінде тар QRS кешенді құтылу ырғағы пайда болады. Алдыңғы қабырғалық миокард инфарктісі жүректің дистальді өткізгіш жүйесіне зақым келтіріп, үшінші дәрежелі жүрек блокадасын тудыруы мүмкін. Алғашқыда жануарлар зерттеулерінде көрсетілгендей, бұл атриовентрикулярлық қосылыстың кардиомиоциттеріндегі вольтажға тәуелді калий арналарының Kvβ суббірлігінің күрт төмендеуіне байланысты, бұл жүрек жасушалары арасындағы жарық тігістер арқылы иондардың өтуін айтарлықтай азайтады және PR интервалын ұзартады. Бұл көбінесе өткізгіш жүйеге кеңейтілген, қайтымсыз зақым келтіреді, сондықтан тұрақты кардиостимуляторды орнату қажеттігі туындайды. Құтылу ырғағы көбінесе қарыншалардан басталады, нәтижесінде кең QRS кешенді құтылу ырғағы пайда болады. Үшінші дәрежелі жүрек блокадасы туа біткен болуы мүмкін және анадағы жүрек айыбымен (lupus) байланысты. Аналық антиденелердің жүктілік кезінде плацента арқылы өтіп, ұрықтың жүрек тіндеріне шабуыл жасауы мүмкін деп есептеледі. Көптеген науқастарда туа біткен үшінші дәрежелі жүрек блокадасының себебі белгісіз. Зерттеулерге сәйкес, туа біткен үшінші дәрежелі жүрек блокадасының жиілігі 15 000-нан 22 000 тірі туған баланың арасында 1-ге шамамен келеді. Бұрыннан жүрек ауруы бар және Лайм ауруына шалдыққан адамдардағы гиперкалемия үшінші дәрежелі жүрек блокадасын тудыруы мүмкін.
Гипермагнезия
Гипермагнезиемиясы бар және магний сульфатының артық мөлшерін тамырға құйып алған науқастарда АВ-блоктасы байқалуы мүмкін.
Диагностика
Диагноз көбінесе науқастың 12 каналды ЭКГ-сін талдауға бағытталған. Үшінші дәрежелі АВ блокадасы бар науқаста брадикардиямен қатар, QRS кешендерімен сәйкес келмейтін P толқындары болуы мүмкін.
Емдеу
Атропин көбінесе үшінші дәрежелі жүрек блогын емдеуде бірінші таңдау болып табылады, егер QRS кешені тар болса, бұл түйіндік блокауды көрсетеді, бірақ инфратүйіндік блокауда тиімділігі аз немесе жоқ болуы мүмкін. Атропин АВ түйіні арқылы вагальді стимуляцияны төмендету арқылы әрекет етеді, бірақ бұрын жүрек трансплантациясы жасаған пациенттерде тиімді болмайды. Эпинефрин немесе дофамин сияқты басқа да препараттар қолданылуы мүмкін, олардың оң хронотроптық әсері бар және жүрек соғу жиілігін арттыруға көмектеседі. Шұғыл жағдайларда емдеу гемодинамикалық тұрақсыз жағдайдағы пациенттерде тері арқылы электрлік кардиостимуляцияны қамтуы мүмкін және пациенттің санасының деңгейіне қарамастан қолданылуы мүмкін. Интервенцияның салдарынан туындаған ауырсынуды азайту үшін бензодиазепин немесе опиат сияқты седативтік препараттар тері арқылы кардиостимуляциямен бірге қолданылуы мүмкін. Үшінші дәрежелі АВ блокауды екікамерлі жасанды кардиостимуляторды орнату арқылы тұрақты емдеуге болады. Бұл құрылғы әдетте оң жақтағы қуыста орналасқан электрод арқылы SA түйінінен импульсті анықтайды және тиісті кешігумен оң қарыншаға импульс жібереді, соның нәтижесінде оң және сол қарыншалар қозғалады. Мұндай жағдайда кардиостимуляторлар әдетте ең төменгі жүрек соғу жиілігін орнатуға және үшінші дәрежелі АВ блокаумен байланысты екі жиі кездесетін қосымша жағдайларды – қарыншалық жыбырлау мен қарыншалық фибрилляцияны тіркеуге бағдарланады. Үшінші дәрежелі блокауды кардиостимулятормен түзету үшін қарыншаларды толық уақыт бойы стимуляциялау қажет болғандықтан, ықтимал жанама әсер – кардиостимулятор синдромы, бұл жағдайда екі қарыншаның үйлесімді стимуляциясын қамтамасыз ету үшін сол қарыншадағы тамырға қосымша үшінші электродты орнату қажет болуы мүмкін. 2005 жылғы Еуропалық реанимация және Реанимация Кеңесінің (Ұлыбритания) ұсынымдарында атропин бірінші таңдау болып табылады, әсіресе егер келесідей жағымсыз белгілер байқалса: 1) жүрек соғу жиілігі < 40 соққы/мин, 2) систолалық қан қысымы < 100 мм рт. ст., 3) жүрек жеткіліксіздігінің белгілері және 4) басуды қажет ететін қарыншалық аритмиялар. Егер олар атропинге жауап бермесе немесе асистолия қаупі болса, трансвеноздық кардиостимуляция көрсетіледі. Асистолияның қауіп факторларына 1) бұрынғы асистолия, 2) кең QRS кешенімен жүрек блокадасы және 3) > 3 секундқа созылған қарыншалық пауза жатады. Мобиц II типті АВ блокадасы кардиостимуляцияға тағы бір көрсеткіш. Басқа да жүрек блокадасы түрлері сияқты, екіншілік алдын алу шараларына қан қысымын және қарыншалық фибрилляцияны бақылауға арналған дәрі-дәрмектер, сондай-ақ жүрек шабуылы мен инсультпен байланысты қауіп факторларын азайту үшін өмір салты мен диетадағы өзгерістер кіруі мүмкін.
Емдеу
Атриовентрикулярлық блокаданың ерте емдеуі, қарыншалық құтылу ырғағымен байланысты симптомдар мен белгілердің болуы мен ауырлығына негізделеді. Гемодинамикалық тұрақсыз пациенттерге дереу дәрілік ем және көбінесе жүрек соғу жиілігі мен жүрек шығымын арттыру үшін уақытша кардиостимуляция қажет. Пациент гемодинамикалық тұрақты болғаннан кейін, потенциалды қайтымды себебі анықталып, емделуі керек. Егер қайтымды себеп анықталмаса, тұрақты кардиостимулятор салынады. Көптеген тұрақты пациенттерде брадикардиямен байланысты симптомдар сақталады және кез келген қайтымды себепті анықтау және емдеу немесе тұрақты имплантацияланатын кардиостимулятор қажет. Тұрақты кардиостимуляторды орнату алдында, жүрек соғуын баяулататын және гиперкалиймияны тудыратын дәрілер сияқты, толық AV блокаданың қайтымды себептері жоққа шығарылуы керек. Жіті миокард инфаркті кезінде толық атриовентрикулярлық блокада уақытша кардиостимуляция және қан тамырларын қайта құру арқылы емделуі керек. Гиперкалиймиядан туындаған толық атриовентрикулярлық блокада сарысудағы калий деңгейін төмендету арқылы емделуі керек, ал гипотиреозбен ауыратын пациенттерге де қалқанша безі гормоны берілуі керек.