Кіріспе
Кардиоверсия – жүрек аритмиясын немесе тым жылдам жүрек соғуын (тахикардияны) қалыпты ырғаққа келтіру үшін электр тогы немесе дәрілік заттар қолданылатын медициналық процедура. Синхронды электрлік кардиоверсия жүрек циклының белгілі бір сәтінде жүрекке терапиялық дозада электр тогы жіберіп, жүректің электр жүргізу жүйесінің қызметін қалпына келтіреді. (Дефибрилляция жүрек циклының кездейсоқ сәтінде жүрекке терапиялық дозада электр тогы жіберіп, қарыншалық фибрилляция және импульссыз қарыншалық тахикардиямен байланысты жүрек тоқтауына қарсы ең тиімді шара болып табылады.) Фармакологиялық кардиоверсия, сондай-ақ химиялық кардиоверсия деп те аталады, электр тогының орнына антиаритмиялық препараттарды қолданады.
Cardioversion is a medical procedure by which an abnormally fast heart rate (tachycardia) or other cardiac arrhythmia is converted to a normal rhythm using electricity or drugs. Synchronized electrical cardioversion uses a therapeutic dose of electric current to the heart at a specific moment in the cardiac cycle, restoring the activity of the electrical conduction system of the heart. (Defibrillation uses a therapeutic dose of electric current to the heart at a random moment in the cardiac cycle, and is the most effective resuscitation measure for cardiac arrest associated with ventricular fibrillation and pulseless ventricular tachycardia.) Pharmacologic cardioversion, also called chemical cardioversion, uses antiarrhythmia medication instead of an electrical shock.
Электрлік
Синхронды электрлік кардиоверсияны жүргізу үшін екі электродты жапсырма қолданылады (немесе, балама ретінде, дәстүрлі қолмен ұсталатын «жапсырмалар»), олардың әрқайсысы металл пластинадан тұрады, беті тұзды су негізіндегі өткізгіш гельмен жабылған. Жапсырмалар пациенттің кеудесіне орналастырылады, немесе біреуі кеудеге, екіншісі арқаға жабыстырылады. Олар кабельдер арқылы ЭКГ дисплейі және дефибриллятордың электрлік функцияларын біріктіретін аппаратқа қосылады. Синхрондау функциясы (қолмен немесе автоматты түрде) кардиовертерге таңдалған мөлшердегі электр тогын, ЭКГ-дағы QRS кешенінің R толқынына сәйкес келетін оптималды сәтте, белгілі бір уақыт аралығында (миллисекундтарда) беруге мүмкіндік береді. Шокты R толқынымен сәйкестіру жүрек циклының осал кезеңінде (немесе салыстырмалы рефрактерлік кезеңінде) шок берудің алдын алады, бұл қарыншалық фибрилляцияны тудыруы мүмкін. Егер пациент есінде болса, оны тыныштандыру үшін әртүрлі дәрілер қолданылуы мүмкін, процедураны көтерерлік етеді. Алайда, егер пациент гемодинамикалық тұрақсыз немесе есінен таныса, аритмия анықталғаннан кейін дереу шок беріледі. Синхронды электрлік кардиоверсия жоспарлы процедура ретінде жүргізілген кезде, синустық ырғаққа қол жеткенге дейін шоктар дәрілік еммен бірге жасалуы мүмкін. Процедурадан кейін пациенттің синустық ырғағының тұрақтылығы қадағаланады. Синхронды электрлік кардиоверсия гемодинамикалық тұрақсыз жүрекшеүстілік (немесе тар QRS кешенді) тахикардияларды, оның ішінде жүрекше фибрилляциясы мен жүрекше қабынуын емдеу үшін қолданылады. Сонымен қатар, пульс болған кездегі кең QRS кешенді тахикардияларды, оның ішінде қарыншалық тахикардияны шұғыл емдеу үшін де қолданылады. Пульсі жоқ қарыншалық тахикардия және қарыншалық фибрилляция дефибрилляция деп аталатын синхронды емес шоктармен емделеді. Электртерапия синустық тахикардия үшін тиімсіз, ол әрқашан дифференциалдық диагноздың бір бөлігі болуы керек.
Дәрі-дәрмектер
Жүректің қалыпты синустық ырғағын қалпына келтіру үшін әртүрлі антиаритмиялық препараттар қолданылуы мүмкін. Фармакологиялық кардиоверсия, әсіресе, жақында пайда болған қарыншалық фибрилляциясы бар пациенттер үшін тиімді нұсқа. Электрлік кардиоверсиядан кейін қалыпты ырғақты сақтауда тиімді дәрілер фармакологиялық кардиоверсия үшін де қолданылуы мүмкін. Амиодарон, дилтиазем, верапамил және метопролол сияқты препараттар көбінесе жүрек соғу жиілігін төмендету, пациентті тұрақтандыру және кардиоверсияның сәтті болу ықтималдығын арттыру үшін электрлік кардиоверсия алдында беріледі. Фармакологиялық кардиоверсияға ең тиімді препараттардың әртүрлі кластары бар. I класс препараттары натрий (Na) арналарын блокадалайды (Na+ арнасын блокадалау арқылы өткізгіштікті баяулатады) және 3 подклассқа бөлінеді. Iа класы қарыншалардағы 0 фазалық деполяризацияны баяулатады және абсолютті рефрактерлік кезеңді ұзартады. Прокаинамид, хинидин және дизопирамид – Iа класының препараттары. Ib класындағы препараттар 3 фазалық реполяризацияны ұзартады. Оларға лидокаин, мексилетин және фенитоин жатады. Ic класы қарыншалардағы 0 фазалық деполяризацияны күрт баяулатады (бірақ Iа класынан айырмасы рефрактерлік кезеңге әсер етпейді). Флекаинид, морицизин және пропафенон – Ic класының препараттары. II класс препараттары – бета-блокаторлар, олар SA және AV түйіндерінің деполяризациясын және жүрек соғуын баяулатады. Олар сонымен қатар жүрекке қажетті оттегі мөлшерін азайтады және жүрек қайта құрылуының алдын алуға көмектеседі. Барлық бета-блокаторлар бірдей емес; кейбіреулері кардиоселективті (тек бета-1 рецепторларына әсер етеді), ал басқалары селективті емес (бета-1 және 2 рецепторларына әсер етеді). Бета-1 рецепторын бағыттайтын бета-блокаторлар кардиоселективті деп аталады, себебі бета-1 жүрек соғуын арттыруға жауапты; сондықтан бета-блокатор жүрек соғуын баяулатады. III класс препараттары (сыртқа қарай K+ тогын блокадалау арқылы реполяризацияны ұзартады): амиодарон және соталол – III кластың тиімді препараттары. Ибутилид – тағы бір III класс препараты, бірақ оның әсер ету механизмі өзгеше (баяу натрий арналары арқылы натрийдің ағылуын күшейтеді). Ол жақында пайда болған қарыншалық фибрилляция және қарыншалық дірілдің жедел кардиоверсиясында тиімді екені дәлелденген. IV класс препараттары – кальций (Ca) арналарын блокадалайтын препараттар. Олар SA және AV түйіндерінің әрекет ету потенциалын тежеу арқылы жұмыс істейді. Пациенттің жағдайы тұрақты болса, макрореентрантты supraventricular тахикардиясы бар пациенттерде синустық ырғақты қалпына келтіру үшін аденозин қолданылуы мүмкін. Бұл атриовентрикулярлық түйін арқылы өткізгіштікті қысқа мерзімге тоқтатуға, түйін арқылы циркуляциялық қозғалысты және макрореентрантты жолды бұзуға, соның нәтижесінде синустық ырғақты қалпына келтіруге әкеледі.
Дайындық
Кардиоверсия – атриалдық ырғақтан синустық ырғақты қалпына келтіру үшін көбінесе жоспарланған процедура болып табылады. Кардиологиядан өзге, пациентті шок терапиясының барлық кезеңінде жайлы сезінуі үшін анестезиология да қатысады. Процедура кезінде тіркелген медбикелер, дәрігерлердің көмекшілері немесе басқа да медициналық персоналдың болуы да пайдалы болуы мүмкін. Процедураны бастамас бұрын пациенттің кеудесі мен арқасы электродтарды орналастыруға дайындалады. Теріде майлы заттар (мысалы, лосьондар) және электродтардың жабысуына кедергі келтіретін шаш болмауы керек. Мұндай дайындықтан кейін медициналық команда төсеніштерді ауа қуысы қалмауы үшін дөңгелетіп пациентке жабыстырады. (Төсеніштерді орналастыру ережелерімен танысыңыз). Анестезиологтар пациенттің жайлылығын және процедура кезінде естелік жоғалтуын қамтамасыз ету үшін жалпы анестезия (мысалы, Пропофол) енгізеді. Пропофолмен бірге опиоидты анальгетиктерді (мысалы, Фентанил) де қолдануға болады, бірақ анестезиологтар апноэ сияқты қолайсыз әсерлерге қарсы пайдасын бағалауы керек. Кардиоверсия кезінде өз-өзіне зиян келтірудің алдын алу үшін тістеуге қарсы құрылғылар мен аяқ-қолдарды шектеу қолданылады. Бұл дәрілер енгізілгеннен кейін, пациенттің сана деңгейін анықтау үшін глабеллярлық немесе кірпік рефлексі қолданылуы мүмкін. Төсеніштер пациенттің жүрек соғуы мен ырғағын бағалап, қажетті уақытта шок бере алатын құрылғыға қосылады. Құрылғы ырғақ жолағының R толқынымен синхрондалуы керек («синхр» режимі). Сирек жағдайларда құрылғы жоғары амплитудалы T толқындарына синхрондалып қалуы мүмкін, сондықтан құрылғының R толқындарына дұрыс синхрондалғанын қамтамасыз ету маңызды. Кардиоверсия қолданылғанда, импульсы бар, аритмиялардың (мысалы, қарыншалық дірілдеу, қарыншалық фибрилляция) синустық ырғағын қалпына келтіру үшін пациенттің ырғағын дұрыс бағалау өте маңызды. Егер пациентте пульссіз қарыншалық тахикардиясы ("v тах") немесе қарыншалық фибрилляциясы ("v фиб") анықталса, шок төсеніштер қосылғаннан кейін дереу беріледі. Мұндай жағдайда электрлік кардиоверсия дұрысырақ дефибрилляция деп аталады.
Кардиоверсиядан кейін
Электрлік кардиоверсиядан кейін кардиолог синустық ырғақтың қалпына келгенін анықтайды. Синустық ырғақты растау үшін әрбір QRS кешенінің алдында анық P толқыны байқалуы керек. Сонымен қатар, әрбір RR аралығы тең қадаммен орналасуы тиіс. Егер синустық ырғақ қалпына келсе, электродтарды ажыратып, пациенттен басқа медициналық құралдарды (мысалы, тістеуге арналған құрылғылар, шектеулер және т.б.) алып тастауға болады. Пациент одан көп ұзамай есін жинайды (Пропофолдың әсері әдетте 3-8 минутқа созылады). Дегенмен, егер аритмия сақталса, аппаратты жоғары энергия деңгейіне дейін қайта зарядтап, кардиоверсия талпынысын қайталауға болады. Келесі кардиоверсия талпынысы арасында 60 секунд күту ұсынылады, бірақ бұл уақыт пациенттің және/немесе дәрігердің жағдайына байланысты өзгертілуі мүмкін.
Электродты орналастыру
Электрлік кардиоверсия үшін жақшаларды орналастыру жүрек аритмиясының түріне қарай алдыңғы-артқы немесе алдыңғы-бүйірлік болуы мүмкін. Алдыңғы-артқы орналасуда бір жақша кеудеге, ал екіншісі – арқаға жабыстырылады. Алдыңғы-бүйірлік орналасуда бір жақша кеудеге, ал екіншісі – сол жақ ортақ қолтық сызығы бойына жабыстырылады. Электрлік кардиоверсияның сәттілігін бағау үшін дұрыс жақшаларды таңдау маңызды. Мысалы, көкірек аритмиясын қалпына келтіруге тырысқанда алдыңғы-артқы жақшалардың орналасуы жиі қолданылады, себебі жақшалар арасындағы вектор көбінесе жүрек бөлмелері арқылы өтеді. Пульсі жоқ қарыншалық тахикардияны немесе қарыншалық фибрилляцияны қалпына келтіруге тырысқанда алдыңғы-бүйірлік жақшалардың орналасуы қолданылуы мүмкін, өйткені пациенттің арқасына электрод жабыстыруға жеткілікті уақыт немесе күш болмауы мүмкін.
Алдыңғы-ардыңғы жақтаулар орналасуы
Алдыңғы жастық оң жақ кіндік сүйектің астына, сонымен қатар оң жақ 4-ші қабырға аралық кеңістіктің деңгейінде тік орналасуы керек. Артқы жастық омыртқаның сол жағынан сәл сыртқа орналастырылып, тік T7 деңгейінде ортаға қойылуы тиіс. Скапуланың төменгі бұрышы T7 деңгейін анықтау үшін нұсқау ретінде қолданылуы мүмкін.
Алдыңғы-жақ жақтағы төсеме орналасуы
Алдыңғы жастық оң жақ кіндік сүйектің астына, сонымен қатар оң жақ 4-ші қабырғааралық кеңістіктің деңгейінде тік орналасуы керек. Бүйірлік жастық сол жақ ортақ қолтық сызығы бойымен сол жақ 5-ші қабырғааралық кеңістіктің деңгейінде орналастырылуы керек. Сол жақ сүт безі сол жақ 4-ші қабырғааралық кеңістіктің деңгейін анықтау үшін анықтама ретінде қолданылуы мүмкін. Осыдан бастап, ортақ қолтық 5-ші қабырғааралық кеңістік бір қабырғааралық кеңістікке төменге және ортақ қолтық сызығына қарай жылжу арқылы анықталады.