Кіріспе

Жүрек соғу қалыпты көрсеткіштен төмен

Брадикардия, сондай-ақ брадиарритмия деп аталады, бұл тынығудағы жүрек соғуы минутына 60 соққыдан кем (БПМ). Брадикардия әртүрлі патологиялық процестерден туындауы мүмкін, бірақ көбінесе жүрек-қан тамырларының жағдайына немесе 1-типті асимптоматикалық атриовентрикулярлық блокқа физиологиялық жауап болып табылады. Жас және дені сау ересектер мен спортшыларда ұйқы кезінде жүрек соғу жиілігі 50 БПМ-ден төмен болуы мүмкін және бұл қалыпты жағдай. Жүрек ауруы жоқ ересектердің арасында жүргізілген ірі популяциялық зерттеулерде 45-50 БПМ жүрек соғуы жас және жынысқа байланысты қалыпты көрсеткіштің төменгі шегі болып табылады. Брадикардия көбінесе қарт адамдарда анықталады, себебі оның дамуына жас және жүрек ауруының прогрессиясы ықпал етеді. Брадикардия шаршау, демқынқысы, бас айну, ұйықтау, миға, өкпеге және қаңқа бұлшық еттеріне қан ағынының төмендеуіне байланысты сананың жоғалтуы сияқты симптомдармен байланысты болуы мүмкін. Симптомдардың түрі көбінесе жүрек соғуының баяулау себебіне байланысты болады және жүрек өткізгіш жүйесіндегі дисфункцияның анатомиялық орналасуы бойынша жіктеледі. Дегенмен, брадикардия туа тасымал өткізгіш жүйесінің дисфункциясы болмаса да, бета-блокаторлар, кальций арналарының блокаторлары, антиаритмиялық препараттар және басқа холинергиялық препараттар сияқты дәрі-дәрмектерге байланысты дамуы мүмкін. Вагус нервінің жоғары белсенділігі немесе каротидтік синус гиперсезімталдығы – уақытша симптоматикалық брадикардияның неврологиялық себептері. Гипотиреоз және метаболизмнің бұзылуы – брадикардияның басқа да жиі кездесетін сыртқы себептері. Хронотроптық жеткіліксіздік (ХЖ) – жүрек соғу жиілігінің артқан қажеттілік кезеңінде (әсіресе жаттығу кезінде) жеткіліксіз көтерілуі, бұл синустық түйіннің дисфункциясының (СТД) маңызды белгісі және кардиостимуляторды орнатуға көрсеткіш.

Жүректің қалыпты өткізгіштігі

Жүрек – жүрек миоциттерінің немесе жүрек бұлшық еттерінің қайталама бірліктерін қамтитын арнайы бұлшықет. Көптеген жасушалар сияқты, кардиомиоциттер де тыныш күйде жоғары реттелген теріс вольтажды сақтайды және нейрондар сияқты әрекет потенциалын таратуға қабілетті. Тыныш күйде кардиомиоциттің теріс жасушалық вольтажы кіріс әрекет потенциалымен белгілі бір шектен жоғары көтерілуі мүмкін (деполяризация деп аталады), бұл миоциттің жиырылуына себеп болады. Бұл жиырылулар үйлесімді түрде жүргенде, жүректің алқаптары мен қарыншалары қанды дененің қалған бөліктеріне жеткізеді. SA түйіні «автоматтылық» көрсететін және жүрек арқылы импульстарды таратып, тұрақты жүрек соғуын қамтамасыз ететін жүрек ырғағын жасаушы жасушаларды қамтиды, бұл қарыншалардың жиырылу алдында толуына мүмкіндік береді. SA және AV түйіндері автономды жүйке жүйесінің талшықтарымен тығыз реттеледі, бұл метаболизм талаптарының артуы кезінде орталық жүйке жүйесіне жүрек шығысын реттеуге мүмкіндік береді. Атриовентрикулярлық түйін арқылы өткізілу жылдамдығы төмендегеннен кейін, SA түйінінде бастапқыда пайда болған әрекет потенциалы енді Гис-Пуркинье жүйесі арқылы өтеді. Гис түйіні AV түйінінен басталып, тез сол және оң тармақтарға бөлінеді, олардың әрқайсысы әртүрлі қарыншаға бағытталған. Соңында, бұл тармақтар миокард тінін иннервациялайтын кішкентай Пуркинье талшықтарында аяқталады. Гис-Пуркинье жүйесі миокард жасушалары арасында таралатын әрекет потенциалын одан да жылдам өткізеді, бұл бүкіл қарыншалық миокардтың жиырылуын қысқа уақыт ішінде қамтамасыз етеді, соның нәтижесінде сору функциясы жақсарады. Жүрек әрекет потенциалы SA түйінінен пайда болады және қалыпты өткізгіш жүйе арқылы таралады, бірақ олар баяу жылдамдықпен жүреді. Бұл жағдай сау адамдарда да, жақсы физикалық формадағы спортшыларда да кездеседі. Спортшылардың жүрек бұлшық еті жоғары соққы көлеміне ие, сондықтан бірдей қан көлемін айналымға келтіру үшін аз жиырылулар қажет. Асимптоматикалық синустық брадикардия жас өскен сайын азаяды.

Синус ритмінің бұзылуы

Синустық аритмиялар – жүрек ырғағының бұзылыстары, жүрек циклі ұзындығы 120 миллисекундтан астам (ең ұзын цикл – ең қысқа цикл) өзгерістермен сипатталады. Бұл жағдай түйіннің жұмысын реттейтін автономды нерв жүйесінің дисфункциясынан да туындауы мүмкін және көбінесе дәрі-дәрмектермен күшеюі мүмкін. Жалпы алғанда, 1-дәрежелі АВ блокадасында PR аралығының ұзаруы өлім-жітімнің немесе ауруханаға жатудың көбеюімен байланысты емес. 2-дәрежелі АВ блокадасы SA түйіні мен қарыншалар арасындағы импульстардың өткізілуінің үзіліссіз жоғалуымен сипатталады. 2-дәрежелі блокада екі типке бөлінеді. Мобицтің 1-типі, сондай-ақ Венкенбах атымен белгілі, ЭКГ-да жүрек соғуының топталған үлгілерін классикалық түрде көрсетеді. Топтың ішінде PR аралығы біртіндеп ұзарады, содан кейін өткізілмеу орын алады, нәтижесінде соңғы P толқынынан кейін ЭКГ-да QRS кешені байқалмайды. Кейіннен топталу қайталанады, PR аралығы бастапқы деңгейге дейін қысқарады. АВ түйініндегі (His-Purkinje жүйесіне қарағанда) ауруға байланысты 1-типі 2-дәрежелі АВ блокадасы сирек жағдайда кардиостимуляторды имплантациялау қажеттілігін тудырады.

Шектеу ритмдері

АВ-түйіндік ырғақ немесе атриовентрикулярлық түйіндік брадикардия көбінесе синустық түйінен электр импульсінің жоқтығынан туындайды. Бұл әдетте электрокардиограммада қалыпты QRS кешенімен бірге, QRS кешенінен бұрын, оның ішінде немесе кейін инвертті P толқыны түрінде көрінеді. Бұл – жүректің SA түйіні енді ырғақ қызметін атқара алмайтын жағдайда өтеу механизмі болып табылады және SA түйіні бұрынғы қызметін тоқтатқанда ырғақ функциясын өз мойнына алатын резервтік ошақтардың бірі. Бұл PR интервалын ұзартады. АВ-түйіндік құтылу кешені – SA түйініне шамадан тыс вагалды тонус салдарынан туындайтын қалыпты жауап. Патологиялық себептерге синустық брадикардия, синустық тоқтау, синустық шығу блогы немесе АВ-блогы жатады. АВ-блогын ЭКГ арқылы тексеруге болады, онда «P толқындары мен QRS кешендері арасында 1:1 қатынас» көрсетіледі. Тыныштықта тахикардия май қышқылдарының тотығу бұзылыстарында жиірек кездессе де, жедел брадикардия сирек болады. Жүрек ауруларының себептері: жедел немесе созылмалы ишемиялық жүрек ауруы, қан тамырларының ауруы, клапандық жүрек ауруы немесе дегенеративті бастапқы электрлік ауру. Соңында, себептер үш механизм арқылы әрекет етеді: жүректің автоматтылығының төмендеуі, өткізгіштік блогы немесе жүректің ырғағын тежейтін және ырғақтық құрылымдар. Жалпы алғанда, брадикардияға екі түрлі проблема себеп болады: SA түйінінің бұзылуы және AV түйінінің бұзылуы. SA түйінінің дисфункциясы (кейде «ауру синустық синдром» деп аталады) кезінде SA түйінінен импульстің автоматтылығы бұзылуы немесе оны қоршаған қарыншалық тіндерге өткізудің бұзылуы болуы мүмкін («шығу блогы»). Екінші дәрежелі синоатриалдық блокталарды анықтау үшін 12-келісті ЭКГ қолданылуы керек. Кез келген брадикардияның механизмін анықтау қиын және кейде мүмкін емес, бірақ негізгі механизм емдеуге клиникалық тұрғыдан маңызды емес, ол ауру синустық синдромның екі жағдайында да бірдей: тұрақты кардиостимулятор. Брадикардия сүтқоректілердің суға батып кету рефлексінің де бір бөлігі болып табылады.

Тұрақсыз

Егер адамның жағдайы тұрақсыз болса, бастапқы ұсынылатын ем - көктамырға салынатын атропин.

Эпидемиология

Клиникалық тәжірибеде 65 жастан асқан егде адамдар мен екі жынысты жас спортшыларда синустық брадикардия кездесуі мүмкін.

Жазбалар

Дэниел Грин дені сау адамдар арасындағы ең баяу жүрек соғуының әлемдік рекордын иеленеді, оның 2014 жылы өлшенген жүрек соғуы минутына 26 рет. Мартин Брейди бір минут ішінде өлшенген 27 БПМ көрсеткішімен ең баяу жүрек соғуы бойынша Гиннес рекордын ұстап тұр. Кәсіби велошабандыр Мигель Индюрайн мансабында демалыс кезінде жүрек соғуы минутына 28 рет болған.