Кіріспе

Джеймс "Джок" Ричи Хастон (1913–1986) – троцкишіл саясаткер және Ұлыбританиядағы Революциялық коммунистік партияның Бас хатшысы болған.

Алғашқы жылдар

Гастон Эдинбургте дүниеге келді және сауда флотында теңізге шықты, онда Ұлыбритания Коммунистік партиясының (CPGB) мүшесі болды. 1930-шы жылдардың ортасында ол троцкизмге көшті, 1934 жылы КПГБ-дан бөлініп, совет кемелерінің нацистік Германияға қарсы сауда эмбаргосын бұзғанын көргеннен кейін. Ол басқарған Паддингтон тобы Дензил Дин Харбер басқарған "Милитант" тобына қосылды. 1937 жылы Лондонға Оңтүстік Африка троцкистерінің тобы келгенде, олардың троцкистік топқа қабылдануын Гастон ұйымдастырды. Оңтүстік Африкалықтарды Ральф Ли (Рафаэль Леви) басқарды, сондықтан оларды "Ли тобы" деп атады және олар сол елде белсенді болды. Алайда, Оңтүстік Африка Коммунистік партиясымен болған дау оларды Ұлыбританияға дейін жетелеп келді, және Ли жұмысшылар тобынан ереуіл қаражатын ұрлады деген айып тағылды. Бұл айыптамалар кейіннен жалған екені дәлелденді, бірақ Оңтүстік Африкадан келген бұрынғы иммигрант Чарли ван Гельдерен "Милитант" тобына хабарлап, Лимен жұмыс істейтін топ мүшелерінің бөлінуіне себеп болды. Шындық анықталғаннан және Троцкистік қозғалыстың Халықаралық хатшылығы Лиді ақтағаннан кейін, зиян келтірілді, ал жолдастар жаңа ұйым құрды. 1937 жылдың соңында "Жұмысшылар Халықаралық Лигасы" (WIL) деп аталған жаңа ұйым құрылды. Бастапқыда шағын топты Ли басқарды, бірақ ол 1941 жылы Оңтүстік Африкаға оралғаннан кейін Гастон өсіп келе жатқан ұйымның жетекші тұлғасына айналды. Ол сонымен қатар Милли Лимен жеке одақ құрды. Төртінші Интернационалдың ресми британдық бөлімшесі – "Революциялық Социалистік Лигасы" (RSL) сияқты емес, WIL осы кезеңде КПГБ, RSL және Лейбористік партиядан қолдаушылар жинап, айтарлықтай өсімге қол жеткізді. Сонымен қатар, ресми бөлімшеден айырмашылығы, WIL Төртінші Интернационалдың Пролетариаттық Әскери Саясатын (PMP) қабылдады, бірақ Хастон, Милли Ли (Кун) және Сэм Левиді Тед Грант пен Джерри Хиллиге қарсы қойған ішкі күрессіз емес. Осы фракциялық тартыстан Гастон жеңімпаз болып шықты, ал PMP WIL қажеттіліктеріне бейімделді. Гастон соғыстың басында Ирландияға жіберілген делегацияның мүшесі болды, ол егер ұйым заңсыз деп танылса, бұрынғы соғыстағы революционерлер сияқты, жер астында жұмыс істеуге дайындық үшін партияның резервтік орталығын құру үшін жіберілді. Олар заңды күйінде қалды, бірақ бір кезде қуғынға ұшырады және үкімет оларға тыңшылық жасады, ал делегация бірінен соң бірі Ұлыбританияға оралды. Ирландияда олар өздерінің ісіне қосымша қолдаушылар жинап, ирландтық троцкистік қозғалысты құруға көмектесті. Гастон Ирландиядан соңғы болып оралды және жалған құжаттармен саяхаттап жүрген кезінде тұтқындалды, өйткені оның құжаттары әскери қызметтен жалтарған жолдасына берілген еді. 1941 жылдан кейін және КПГБ соғысты қолдауға бет бұрғаннан кейін, WIL өнеркәсіптік жұмыстарға баса назар аударғандықтан КПГБ-дан көптеген белсенділерді қабылдады. Олар сонымен қатар құлдыраған Тәуелсіз Лейбористік партиядан рекруттер іздестірді және Тайнсайд аймағында мүшелерді жинады. Осы аймақта шәкірттердің дауы тараған кезде, олар араласуға мүмкіндік алды, нәтижесінде Гастон түрмеге түсті. Бұл қысқа мерзімдік түрмеге қамау 1927 жылғы "Еңбек даулары туралы" заңның ереуілшілерге қарсы қолданылуынан болды, олардың арасында WIL белсенділері болды. Олардың бұрынғы көмір кен орындарында, әсіресе Кентте өткізген бейресми ереуілдері де биліктің назарын аударды.

Көшбасшылық

Осы даудан кейін көп ұзамай WIL Революциялық Социалистік Лигамен бірікті, бұл Төртінші Интернационалдың (ТИ) фракциялық бөлінген ресми бөлімі болды, соның нәтижесінде Революциялық Коммунистік партия (РКП) құрылды. Осы кезде Хастон Ұлыбританиядағы Троцкий қозғалысының ең ірі көшбасшысы ретінде танылды. WIL сияқты, жаңа партия да Еңбекші және Консервативтік партиялар арасындағы соғыс жылдарындағы сайлау бітімгершілігіне қарсы болды. Алайда, олар бұрынғы сайлауларда осы бітімгершілікті бұзуға жеткілікті күшті болған жоқ, сондықтан Нейт округі бос орынға ие болғанда, олар мүмкіндікті пайдалануға тырысты, және Хастон кандидат ретінде табиғи таңдау болды. РКП науқанның басында Неатта филиалы болмаса да, Хастон 1945 жылғы Неаттағы қосымша сайлауда 1781 дауыс жинады. РКП филиалы құрылды және әдебиет салыстырмалы түрде көп сатылды. Хастонның Еңбек партиясының үміткері Д.Д. Уильямспен қарым-қатынасы жеке жағынан өте жақсы болды, сондықтан 1949 жылы Уильямс Хастонға Ұлттық Еңбек колледждері кеңесінде жұмыс табуға көмектесті. Нацистерге қарсы соғыс басталған кезде, РКП Төртінші Интернационалдың "Өтпелі бағдарламасында" баяндалғандай, күтілетін революциялық қозғалыстардың кез келген белгісін табуға тырысты. Сондықтан, РКП-ның жетекші теоретигі Тед Грант оқиғаларға шұрайлы көзқараспен қарамай, қозғалыстың саяси талаптарын нақты қозғалысқа бейімдеуге тырысқанда, ол болашақты көре білді. Оқиғаларға осы реалистік көзқарас РКП басшылығының Америка Социалистік Жұмысшылар партиясындағы Голдман Морроу Хейженорт азаматтық тобының құжаттарымен келісімінен туындады.

Төртінші Интернационал

1946 жылы Хастон РКП делегациясын Париждегі Төртінші Интернационалдың (ТІ) кейбір бөлімдерінің конференциясына жетекшілік етті; ол конференцияны қозғалыстың құрылтайы деп есептеді. Бұл, ішінара, РКП-ның Германияның Интернационалдық Коммунистерінің (ИКД) неміс серіктерінің жігерсіздігіне қарсылығымен шақырылды. Хастон мен Билл Хантер жиналыста ТІ басшылығы ұсынған қаулыларға түзетулер енгізді. ТІ басшылығынан өзгеше, түзетулерде сталиндіктің соғыстан күшейіп шыққаны және жақын арада экономикалық дағдарыс болуы екіталай екені айтылды. Сондықтан, саяси талаптар мен үміттер осы өзгерістерді ескеруі керек, және революциялық жағдай болмағанда революциялық міндеттерді қоюға болмайды делінді. Бірақ, АҚШ-тағы Социалистік жұмысшылар партиясының қолдауымен Эрнест Мандел мен Мишель Пабло басқаратын ТІ көпшілігі басымдық танытып, түзетулер қабылданбады. ТІ басшылығымен дау уақыт өте келе күшейіп, өзара байланысты үш мәселеге тоғысты. Біріншіден, РКП-ның Шығыс Еуропадағы сталинизмнің рөліне қатысты ұстанымы ТІ-мен ерекшеленді: атап айтқанда, ТІ Югославияда Иосип Броз Титоны КСРО-ға қарсы қолдаған кезде РКП оған қатысты сынға ұшырады. Бұл сын Хастон жазған құжаттарда көрінді. Екіншіден, экономикалық болжамдар және Клемент Атли басқаратын Лейборист үкіметінің түрлі салаларды мемлекеттік меншікке алуы, Шығыс Еуропада да осы үрдіс байқалды. Тағы да, Хастон «Социалистік шақыру» беттерінде мемлекеттік меншікті социализмнің кез келген түрімен теңестіруге болмайды деген пікірге қарсы шықты. Тони Клифф РКП үшін жалпы экономикалық перспективалар туралы қосымша құжат жазды, ол кейіннен осы кезеңде Хастонның өте зор ықпалы болғанын мойындады. Соңында, РКП Лейборист партиясына ұйым ретінде кіруі керек пе, жоқ па деген мәселе туды. Хастон бұл идеяға қарсы болды. Алайда, 1947 жылы Джерри Хили басқаратын ТІ қолдауымен Лейборист партиясына кіруге рұқсат берілді, бұл РКП-ның демократиялық шешіміне қайшы келді. ТІ-нің қысымымен РКП 1949 жылы өзін таратып жіберді. Оның көптеген бұрынғы мүшелері, соның ішінде Хастон, Хилимен бірге «Клубқа» қосылды. Соғыс аяқталғаннан бері Ұлыбританиядағы троцкизмнің туындаған проблемаларынан көңілі қалып, Хилидің мазалауына ұшыраған Хастон 1950 жылдың ақпан айында қозғалыстан шығып кетті. Өмірінің соңына дейін ол Лейборист партиясында белсенді болып, Ұлттық Еңбек колледждерінің кеңесінде оқытушы, ал кейін Электр, Электроника, Телекоммуникация және Сантехника кәсібінің біріккен кәсіби одағының (EEPTU) білім беру директоры болды.