Кіріспе

Американдық кәсіпкер, заңгер және теміржол саласының басшысы Сэмюэл Хилл (13 мамыр 1857 – 26 ақпан 1931) – американдық кәсіпкер, заңгер, теміржол саласының басшысы және жақсы жолдарды жақтаушы. Ол 20-ғасырдың басында Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағының экономикалық дамуына маңызды үлес қосты. Оның жобаларына АҚШ пен Канада арасындағы 100 жылдық бейбітшілікті символдайтын, Вашингтон штатының Блейн және Британдық Колумбияның Суррей қалалары арасындағы шекарада орналасқан Бейбітшілік аркасы және Мэрихилл өнер мұражайы кіреді. Оның асфальтталған заманауи жолдарды дамытуға жасаған еңбегі, мүмкін, оның ең маңызды жетістігі болса да, қазір ол Вашингтон штатының Мэрихилл қаласында Стоунхендждің көшірмесін салғаны үшін көбінесе еске алынады.

Ерте өмір және білім

Сэм Хилл Солтүстік Каролина штатының Дип-Ривер қаласында квакер отбасында дүниеге келген. Америка Азамат соғысы оның отбасын қоныс аударуға мәжбүр етті, ал Сэм соғыстан кейін Миннеаполисте, Миннесота штатында өсті. Хилл 1878 жылы Хаверфорд колледжін бітірді (оның әкесі де осы колледждің түлегі болған). Хаверфордта ол латын, грек, француз және неміс тілдерін, сондай-ақ математика, ғылым, ағылшын әдебиеті, логика, риторика және саясаттану пәндерін оқыды. 1879 жылы екінші бакалавр дәрежесін алу үшін ол Гарвард университетіне бір жылға түсті. Гарвардта ол латын және тарихты ("Американың отарлық тарихы", Генри Кэбот Лоджтың жетекшілігімен) оқуын жалғастырды, сондай-ақ сот-медицинасы және философияны ("Қазіргі заманғы неміс философиясы" және "Жоғары саяси экономика") зерттеді.

Карьераның алғашқы жылдары және Сиэтлге көшіру

Сэм Хилл 1878 жылы Хаверфорд колледжін және 1879 жылы Гарвард университетін бітіргеннен кейін, заңгерлікпен айналысу үшін Миннеаполиске оралды. Ұлы Солтүстік темір жолына қарсы бірнеше табысты сот ісі темір жолдың бас менеджері Джеймс Дж. Хиллдің назарын аударды, ол Сэмді темір жолды өкілдік етуге жалдады. 1888 жылы Сэм Хилл Джеймс Хиллдің үлкен қызы Мэриге үйленді. Он жылдан астам уақыт бойы Хилл әкесімен бірге бизнес жобаларында маңызды рөл атқарды, Ұлы Солтүстікте және Миннеаполис Траст Компаниясының президенті ретінде. Алайда, шамамен 1900 жылы олардың арасында қандай да бір келіспеушілік туды, оның мәні мен ауқымы белгісіз; тіпті бұл келіспеушілік бизнес мәселелері, Сэм мен Мэридің қиын некесі, немесе Сэмнің маниялық бейімділіктерінің алғашқы белгілеріне байланысты ма, белгісіз. Дегенмен, бұл үзіліс бірден болған жоқ: екі адам бизнес мәселелері бойынша достық хат алмасуды жалғастырды. 1901 жылы Ресей арқылы, толыққанды аяқталмаған Транс-Сибирь темір жолымен жасаған саяхатынан кейін, Хилл 1902 жылы Сиэтлге қоныстанды, онда ол Сиэтл газ және электр компаниясында үлкен мүдделерге ие болды, ол негізінен көмір газы бизнесімен айналысты. Хилл 1900 жылдың желтоқсанында Сиэтлде қоныстану ниеті туралы хабарлаған, бірақ оның әйелі Мэри Солтүстік-Батысқа көнбеді және алты айдан кейін Сиэтлдегі екі баласымен және Сэмсіз Минеаполиске оралды. Ол Сиэтлде қалып, Тынық мұхитының солтүстік-батысында бірқатар кәсіпкерлік жобаларды бастады.

Әлемді саяхаттаушы

Сэм Хилл – "көшпенді саяхатшы" болды. Ол неміс, француз және итальян тілдерін мүдірген. Хилл өмірі бойы Еуропаға кем дегенде елу рет сапар шекті және 1897-1922 жылдар аралығында Жапонияға тоғыз рет барды. Хиллдің барлық кең ауқымды саяхаттары көлік және кемелермен ғана саяхаттау мүмкіндігі болған дәуірде жасалды. ХХ ғасырдың басында Хилл Германия Географиялық қоғамының жалғыз американдық мүшесі болды. Ол мұхит ағымдарын картаға түсіру үшін портың тереңдігін және мұхит температурасын үздіксіз зерттеді. Ол осы ақпаратты 1902-1914 жылдар аралығында бірнеше рет тапсырыспен жасалған, жоғары сапалы, неміс өндірісінің жеке глобустарына қостырып, оларды сыйлық ретінде таратты. Хилл саяхаттарында Бельгия королі Альберт I-мен достық қарым-қатынас орнатты, ол оны Корольдік орденінің командирі және Орегон, Вашингтон және Айдахо штаттарының құрметті бельгиялық консулы етіп тағайындады. 1922 жылы Хилл және оның досы Жозеф Жоффре (Франция маршалы) бірге әлемді аралап саяхат жасады. Ол сондай-ақ Румыния королевасы Мариямен дос болып, одан Ұлы крест дәрежесіндегі Тақ орденін алды. Оның 1926 жылы АҚШ-қа жасаған сапарының көп бөлігі оның шақыруымен ұйымдастырылды.

Кәсіпорындар

1900 жылы әйелінің әкесі Дж. Дж. Хиллден қызметтен кеткен соң, Сэм Хилл түрлі бизнеспен айналысып, басқа да жобаларды іске асырды, бірақ нәтижелері әртүрлі болды.

Коммуналдық шаруашылық компаниялары

Оның Сиэтл газ және электр компаниясы басқа коммуналдық қызметтермен үнемі қатал бәсекелестікке түсіп, әсіресе, басшылары Хиллдің компаниясынан кетіп қалғандарды қамтитын «Азаматтардың жарық және электр компаниясымен» тікелей бәсекелестікке қатысты. Ақырында, баға соғысынан кейін Хилл 1904 жылы компанияның газ қондырғыларын біріктірілген «Сиэтл жарық компаниясына» тиімді шарттармен сата алды. Коммуналдық қызмет саласындағы басқа да әрекеттері осылай сәтті болмады: Портлендтегі «Үй телефон компаниясы» аймақта дискілі телефонды алғаш рет енгізді, бірақ ақырында бұл тәуелсіз телефон компаниясы жақсырақ ұйымдастырылған «Белл жүйесіне» есе жіберді. Оның акционерлерінің барлығы жойылып, облигация иелері – Хиллдің өзі олардың ішіндегі ең ірісі болды – әр доллардың 70 центын ғана алды. Алабама штатындағы «Deep Water Coal and Iron Company» да бизнесте сәтсіздікке ұшырады. Өмірінің соңында осы соңғы кәсіпорнының акциялары құндылығын жойды, бұл ішінара Ұлы депрессияға байланысты болды.

Мэрихилл қауымдастығы

1907 жылдан бастап Сэм Хилл Вашингтон штатының Кликитат округінде, Колумбия өзенінің жанындағы "Колумбия" немесе "Колумбус" деп аталған шағын елді мекеннің көп бөлігін сатып алды. Ол бұл жерді Ішкі Империядағы жаңа қауымдастық ретінде көріп, әйелі мен қызы Мэридің құрметіне Мэрихилл деп атады, бірақ олардың ешқайсысы онда тұрған емес. Оның бастапқы жоспары – квакерлердің шаруашылық қауымын құру еді, алайда Сэм ғана белгілі квакер тұрғыны болды. Барлық жағынан алғанда, Мэрихилл қауымдастығын құруға жасаған тырысы Хиллдің ең табыссыз инвестицияларының біріне айналды: ол кем дегенде 600 000 АҚШ долларын жұмсады, бірақ бұл қаржы ешқашан маңызды көлемде қайтарылмады.

Асфальтталған жолдардың қорғаушысы

blockquote "Жақсы жолдар мен үшін тек хобби емес, ол – менің дінім". – Сэм Хилл. 1899 жылдың қыркүйегінде Хилл Вашингтон штатының «Жақсы жолдар қауымдастығын» құрды, ол Вашингтон штатының заң шығарушы органына 1905 жылы Вашингтон штатының Көлік департаментін құруға ықпал етті. Ол сондай-ақ жол салуға сотталғандардың еңбегін пайдалануды қолдады. Мэрихилл маңындағы Хиллдің жері оның мүддесін қорғауына көмектесті. 1909–1913 жылдары ол өз қаражаты есебінен (100 000 АҚШ доллары) асфальтталған макадам жол төседі. Бұл Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы алғашқы осындай жол болды және Хилл оның бойында жеті түрлі төсеу техникасын сынап көрді. Бұл жолдың қазіргі «Maryhill Loops Road» деп аталатын бөлігі әдетте жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге ашық, ал автокөліктер үшін жабық. Бұл жерде жыл сайын лонгборд жарыстары мен тау велосипедімен жүру жарыстары өтеді. 1907 жылы Хилл Вашингтон университетін АҚШ-тағы алғашқы автокөлік жолдары инженерлік мамандығын ашуға көндірді. Ол Вашингтон штатын Колумбия өзенінің солтүстік жағалауында тас жол салуға көндіре алмады. Кейін Орегон штаты көрікті Колумбия өзені тас жолын салды, ол жағалаудағы Астория және Даллс қалаларын байланыстырды. Оның ықпалын мойындау үшін Орегон штатының Чантилер-Пойнт аймағындағы тарихи Колумбия өзені тас жолы бойында оның құрметіне тақта орнатылды. Сэм Хилл Жапония үшін жақсы жолдарды және жапон-американдық достықты ынталандырды, осының арқасында 1922 жылы оған «Үшінші дәрежелі қасиетті қазына» ордені табысталды.

Ескерткіштер мен мекемелер

Сэм Хилл екі маңызды ескерткіш және өнер мұражайын салды, сондай-ақ жеке Минеаполис Афинеумын сатып алып, қалаға сыйлады.

Мэрихилл Стоунхендж

Мэрихиллдегі Стоунхендждің көшірмесі Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болғандарды еске салады. Оны Хилл қазіргі күнде де адамдар соғыс құдайына құрбан болып жатқанын еске түсіру үшін салған.

Мэрихилл өнер мұражайы

Хилл Мэрихиллде сарай салуды бастады, бірақ қаржылық қиындықтар мен Вашингтон штатының Колумбия өзенінің солтүстік жағалауына жол салудан бас тартуы немесе аймақтың қолжетімділігін жақсартуға тырыспауы салдарынан жоба оның өмірінде аяқталмады. Досы Лои Фуллердің кеңесімен Сэм ғимаратты өнер мұражайы ретінде пайдалануға шешім қабылдады. Мұражай 1926 жылы Румыния королевасы Марияның қатысуымен ашылды, бірақ Хиллдің қайтысынан кейін тоғыз жыл өткен соң, 1940 жылға дейін жұртшылыққа есіктерін жапқан күйінде болды.

Бейбітшілік мұнарасы

Бейбітшілік аркасы, бүгінгі таңда 5-ші мемлекетаралық тас жолы АҚШ-Канада шекарасын кесіп өтетін жерде, екі елдің бейбіт қарым-қатынасын және ашық шекарасын тойлайды.

Миннеаполис атеані

Хилл біраз уақыт бойы жеке абоненттік кітапхана – Миннеаполис Афинеумының вице-президенті қызметін атқарды және 1884 жылы Джордж Путнамды кітапханашы ретінде шақырды. 1907 жылы ол қытай баспаларының жинағын сыйға берді. Соңында ол Афинеум компаниясының барлық акцияларын сатып алып, оны Minneapolis Foundation қоғамдық фондына сыйлады.

Саясат

Хилл өзін республикашыл деп жариялады және кейде партия қызметіне белсенді қатысты. Ол Тедди Рузвельттің тресттерді таратуын ұнатпады және Уильям Говард Тафттың президенттікке сайлануы қателік деп есептеді, сондықтан 1908 жылы Уильям Дженнингс Брайанды, ал 1912 және 1916 жылдары Вудро Вильсонды ашық қолдады. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталған соң ол Вильсонға қарсы шықты. Ол көбінесе кәсіподақтарға жағымсыз қарайтын.

Неке

Сэм Хилл 1888 жылдың 6 қыркүйегінде Джеймс Дж. Хиллдің қызы Мари Фрэнсис Хиллге (сондай-ақ Мами Хилл деп белгілі, ал некеден кейін Мэри Хилл Хилл деп аталды) үйленді. Әкесінің жомарт той сыйлығы оларды бірден байлар қатарына қосты. Олардың екі баласы болды: Мэри Менденхолл Хилл (1889 жылдың 3 шілдесінде туған) және Джеймс Натан Брэнсон Хилл (1893 жылдың 23 тамызында туған). Мэри католик болды, ал Сэм балаларын католик дінінде тәрбиелеуге келісті. Сэм квакер болған, бірақ келесі он-екі жыл бойында ол түрлі католик дін қызметкерлерімен жақсы қарым-қатынас жасап, тіпті жақын достықтар құрды. Олардың некесі махаббатқа негізделмеген еді, және 1900 жылы Сэм Сиэтлге қоныстанғанда, олардың некесі бұзыла бастады. Мэри Сэмді Сиэтлде қалдырып, балаларымен бірге Миннеаполис және Сент-Пол аймағына көшіп кетті, кейін Вашингтонға көшті. Мэри ешқашан Сиэтлге қайтып оралмады, бірақ 1907 жылға дейін Сэм оны Орта Батыста немесе Шығыста жылына кем дегенде екі рет көріп тұрды. Ол Массачусетс штатының Стокбридж қаласында мүлік сатып алды, онда Сэм Мэримен бірге уақыт өткізуді үміттенеді, бірақ олардың қарым-қатынасы суына берді. Мэри католик болғандықтан, ажырасу оған мүмкін емес еді, тіпті осы мүмкіндік талқыланбаған болуы мүмкін. Мэри әлемнен көбірек оқшауланды: 1921 жылы ол 1947 жылға дейін өмір сүргеніне қарамастан, St. Paul Pioneer Press газеті оны «іс жүзінде денсаулығы нашар» деп сипаттады. Олардың балаларынан қызы Мэри өмір бойы эмоционалдық және психикалық проблемалардан зардап шекті және өмірінің көп бөлігін медициналық мекемеде өткізді. Сэм мен Мэридің ұлы Джеймс Н. Б. Хилл бай адамның өмірін сүрді, бірақ әкесінің өмірбаянын жазған авторға әлемде ерекше із қалдырғандай көрінбеді.

Басқа балалар

Әйелін тастап кеткенге дейін Сэм оған адал болған жоқ па, жоқ па, белгісіз, бірақ ол кейін әрі қарай да адал болған жоқ. Оның басқа әйелдерден кем дегенде үш баласы болды, оларды сақтандыру полистері, сенім қорлары сияқты арқылы қамтамасыз етті. Бұл балалардың біреуін 1983 жылы Хиллдің өмірбаянын жазған Джон Э. Тухи тек «Британдық Колумбияда тұратын ұл» деп атады. Тағы бірі – Елизавета Эренс (1914 жылдың 27 желтоқсанында туған). Оның анасы Энни Лори Уилан, Сэмнің «Home Telephone Company» компаниясындағы хатшысы болған. Елизавета анасы Генри Эренс есімді неміс-швейцариялықпен формалды некеге тұрғаннан кейін заңды бала ретінде танылды, бірақ ол көп ұзамай Еуропаға қайтып кетті. 1918 жылы олар ажырасып кетті. Сэм Хиллдің соңғы баласы – Сэм Беттл Хилл (1928 жылдың тамыз айында туған, 1997 жылы қайтыс болған), Мона Беллдің ұлы, бұл әйел – көшпенді артист, кейін журналист болған; ол, әдетте, Буффало Билл Кодидің «Wild West Show» шоуында өнер көрсеткен деп есептеледі. Баласы туар алдында Сэм Беллді Колумбия өзенінен сатып алып, оған 22 бөлмелі үй салды, бірақ ол кейін Бонневилл бөгетін салу үшін бұзылыпты. Сэм Мона Беллді өзінің туған інісі Эдгар Хиллмен формалды некеге тұруға көмектесті, осылайша баласын заңды түрде өсіруге және оның табиғи әкесінің отбасының толық құқықты мүшесі болуына мүмкіндік берді.

Қасиет-дәстүр және психикалық денсаулық

Хиллдің өмірбаясын жазған Джон Э. Тухи (Сэм Хилл: The Prince of Castle Nowhere, 1983) кейде Хиллдің өзінің өмірі мен іс-қимылдары туралы айтқандарына күмән келтіреді немесе әртүрлі уақытта айтылған әңгімелерде қайшылықтар табады. Ол Хиллдің кем дегенде біраз маниакалды-депрессивті болғанын санайды және 1920 жылдардағы оның көптеген, көбінесе нәтижесіз жобаларында маниакалды немесе кем дегенде гипоманиялық күйдің айқын белгілерін, сондай-ақ Кеңес Одағы оған зиян келтіруді көздеген деген ойында паранояның белгілерін көреді. Тухи бұл "тұрақсыздықтың" ерте кезеңдерінің бірі Сэмнің Джеймс Дж. Хиллмен бизнес байланысын үзуіне себеп болуы мүмкін деген пікір білдіреді.

Өлім және жерлеу ескерткіші

1931 жылы Хилл Салемге Орегон штатының заң шығарушы органына жүк көліктерін реттеу қажеттілігі және автомобиль жолдарының жағдайын сақтау туралы сөйлеу үшін барды; ол бұл сөзден кейін Вашингтон штатының заң шығарушы органына да ұқсас үндеу жасауды жоспарлаған. Жолда келе жатып күрт ауырып, 74 жасында табиғи себептерден қайтыс болды. Өлім куәлігінде себебі: "ішек қуысының іріңді жарасы асқазанға жарылып, қан кетуге алып келген" деп көрсетілген. Хилл өзінің Стоунхендж көшірмесінің астындағы тік жарды жерлеу орны ретінде таңдап, ескерткішін өзі жобалады. Оның алғашқы ескерткіші бұрынғысынша сақталмады және кейіннен жаңасымен ауыстырылды.