Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мексикалық антрополог және тарихшы (1926–2019)
Mexican anthropologist and historian (1926–2019)
Мигель Леон Портилла (22 ақпан 1926 – 1 қазан 2019) – Мексиканың антропологі және тарихшысы, Колумбтан бұрынғы және отарлық дәуірлердегі ацтек мәдениеті мен әдебиеті саласында маманданған. Оның көптеген еңбектері ағылшын тіліне аударылды және ол халықаралық аренада белгілі ғалым ретінде танылды. 2013 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы оған «Тірі аңыз» наградасын табыс етті.
Miguel León Portilla (22 February 1926 – 1 October 2019) was a Mexican anthropologist and historian, specializing in Aztec culture and literature of the pre Columbian and colonial eras. Many of his works were translated to English and he was a well recognized scholar internationally. In 2013, the Library of Congress of the United States bestowed on him the Living Legend Award.
Ерте өмір және білім
Мексика қаласында туған Мигель Леон Портилла ерте кезден-ақ Мексиканың ежелгі халықтарына қызығушылық танытты, оны көрнекті археолог, ағасы Мануэль Гамио тәрбиеледі. Гамио оның өмірі мен мансабына терең ықпал етті, бастапқыда оны бала кезінде Мексикадағы маңызды археологиялық орындарға саяхаттарға алып жүрді, содан кейін де жалғастырды. Леон Портилла Гвадалахарадағы Instituto de Ciencias-те оқыды, кейін Лос-Анджелестегі иезуиттік Лойола университетінде B.A. (1948) және summa cum laude дәрежесімен M.A. (1951) алды. 1952 жылы Мексикаға оралғанда, ол Гамиоға Кетцалькоатль туралы жазған пьесасын көрсетті, нәтижесінде Гамио өзінің інісін Анхель Гарибай К. пен таныстырды, оның 1930 және 1940 жылдары жарық көрген еңбектері алғаш рет науатль әдебиетін Мексикада кеңінен таныстырды. Көңіл көтеру үшін Леон Портилла заң факультетіне түсіп, қаржы фирмасында жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол Кондеса ауданындағы ағылшын тіліндегі Мексика Сити колледжінде сабақ берді. Басқа оқытушылардың арасында Мексиканың ежелгі тарихы мен мәдениеті саласындағы маңызды ғалымдар Вигберто Хименес Морено, Фернандо Хоркаситас және Эдуардо Ногера болды. Гамио Леон Портилланы заң оқуын және бизнес жұмысын тастап, Гамио басқарған Америка мемлекеттері ұйымының мамандандырылған мекемесі – Интерамерикандық индейлер институтында жұмыс істеуге көндірді. Леон Портилла ЮНАМ-да аспирантураны бастады және 1956 жылы «La Filosofía Náhuatl estudiada en sus fuentes» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады, ол оның ғылыми мансабының бастауы болды.
Born in Mexico City, Miguel León Portilla had an interest in indigenous Mexico from an early age, fostered by his uncle Manuel Gamio, a distinguished archeologist. Gamio had a lasting influence on his life and career, initially taking him as a boy on trips to important archeological sites in Mexico and later as well. León Portilla attended the Instituto de Ciencias in Guadalajara and then earned a B. A. (1948) and M. A. summa cum laude (1951) at the Jesuit Loyola University in Los Angeles. Returning to Mexico in 1952, he showed Gamio a play he had written on Quetzalcoatl, which resulted in Gamio introducing his nephew to Ángel Garibay K., whose publications in the 1930s and 1940s first brought Nahuatl literature to widespread public attention in Mexico. Needing to make a living, León Portilla began attending law school and worked at a financial firm. At the same time he taught at Mexico City College, an English language school in the Condesa neighborhood. Other instructors included important scholars of Mexican indigenous history and culture, Wigberto Jiménez Moreno, Fernando Horcasitas, and Eduardo Noguera. Gamio persuaded León Portilla to drop his law studies and job in business to work at the Instituto Indigenista Interamericano, a specialized organization of the Organization of American States, which Gamio directed. León Portilla began graduate studies at the UNAM, completing his doctoral dissertation, La Filosofía Náhuatl estudiada en sus fuentes, in 1956, which launched his scholarly career.
Мансап
Оның науа философиясы туралы диссертациясы Мексикада жарияланды, содан кейін ағылшын тіліне аударылды – "Ацтектердің ой-пікірі мен мәдениеті: ежелгі науатльдік сананың зерттелуі" (1967) және одан кейін көптеген басқа тілдерге. Бұл оның ағылшын тіліне аударылған көптеген еңбектерінің алғашқысы болды. Мексиканы жаулап алу туралы науатль және испан тілдеріндегі мәтіндерді оның аудармалары, алғаш рет Мексикада "Visión de los vencidos" деген атпен басылып, ағылшын тіліне "The Broken Spears" деп аударылды. Осы еңбек арқылы АҚШ-тағы көптеген студенттер испан конкистадорлары емес, жергілікті халықтың куәліктерімен танысады. Леон Портилла науатль әдебиеті мен дінін түсіну және қайта бағалау қозғалысын бастады, бұл қозғалыс Колумбқа дейінгі дәуірден бастап қазіргі заманға дейін жалғасты, әсіресе науатль тілінде әлі де 1,5 миллион адам сөйлейтіндіктен. Оның еңбектерінің ішінде "Ацтек әлемінің он бес ақыны" (2000) және Эрл Шорриспен бірлескен "Патшалар тілінде: Мезоамерикан әдебиетінің антологиясы, Колумбтан бұрынғыдан қазіргі уақытқа дейін" (2002) кітаптары бар. Сондай-ақ, ол науатльдардың әдебиетін инкалардың әдебиетімен салыстырды. Тағы бір зерттеу саласы – жергілікті дін мен руханилық, оның ішінде "Тума мезоамерикандық руханилық" (1980) және "Оңтүстік және мезоамерикандық тума руханилық: Қауырсынды жыланға табынудан бостандық теологиясына дейін" (1997) кітаптары жарық көрді. Ол майялар туралы "Майялар ойлауының уақыты мен шындығы" (1990) атты еңбегін де жариялады. Леон Портилла францискандық монах Бернардино де Сахагунның еңбектерін жарыққа шығаруда маңызды рөл атқарды. Сахагунның 16 ғасырдағы ацтек өркениетінің маңызды көзі болған "Жаңа Испанияның жалпы тарихы" (әдетте Флоренция кодексі деп аталады) он екі томдық еңбегі науатльдердің дінін, қоғамын және мәдениетін түсіну үшін, сондай-ақ Мексиканы жаулап алу оқиғаларын мексикалықтардың көзқарасынан білу үшін өте құнды. Леон Портилла алғаш рет Сахагунды "Жаңа әлемдегі антропологияның әкесі" деп атады. Ол Мексикадағы мезоамерикан тарихының дамуын зерттеуге үлес қосты. Гарибаймен бірге Леон Портилла 19 ғасырдағы мезоамерикандық тарихшы Мануэль Ороско и Берраны зерттеуге үлес қосты. Леон Портилла сонымен қатар өзінің ұстазы Гарибайды қоса алғанда, мезоамерикандық гуманистердің еңбегі туралы екі томдық кітап шығарды. Колониалды науатль зерттеулері саласында, әсіресе Жаңа филологияда Леон Портилланың 16 ғасырдың аяғындағы науатль тіліндегі өсиеттер жинағы – "Кульуаканның өсиеттері" науатль қаласындағы жергілікті деңгейдегі қарым-қатынастарды түсінуге үлес қосты. Леон Портилланың тағы бір маңызды қызығушылығы – Баха-Калифорния түбегінің ерте тарихы мен этнографиясы болды. Ол бұл аймаққа арналған 30-дан астам кітап пен мақала жазды, соның ішінде 1995 жылы өзінің бұрынғы басылымдарын жинаған жинақ жариялады. 1969 жылы академиялық мансабының басында ол Гуггенхайм стипендиясын алды. Бұл көптеген академиялық марапаттардың алғашқысы болды, соның ішінде Мексика Сенатының ең жоғары наградасы – Белисарио Домингуес Құрмет медалі. 1970 жылы ол Мексиканың Ұлттық колледжінің мүшесі болып сайланды, ал 1995 жылы – АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1987 жылдан 1992 жылға дейін ол ЮНЕСКО-да өз елінің тұрақты өкілі болып қызмет етті және осы кезеңде Мексикадағы Колумбқа дейінгі бес нысанды Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізуге сәтті үміткерлік жасады. 2013 жылдың 12 желтоқсанында Леон Портилла АҚШ Конгресс кітапханасынан "Тірі аңыз" сыйлығын алды.
His dissertation on Nahua philosophy was published in Mexico, and then translated to English as Aztec Thought and Culture: A Study of the Ancient Nahuatl Mind (1967) and then many other languages. It was the first of his many works to be translated to English. His translations of Nahuatl and Spanish texts on the conquest of Mexico, first published in Mexico as Visión de los vencidos, translated to English as The Broken Spears, is the way many undergraduate students in the United States are introduced to accounts from indigenous participants and not Spanish conquistadors. León Portilla spearheaded a movement to understand and re evaluate Nahuatl literature and religion, not only from the pre Columbian era, but also that of the present day, especially since Nahuatl is still spoken by 1.5 million people. Fifteen Poets of the Aztec World (2000), and with Earl Shorris, In the Language of Kings: An Anthology of Mesoamerican Literature, Pre Columbian to the Present (2002). He also compared the literature of the Nahuas with that of the Inca. Another area of research was on indigenous religion and spirituality, with works including Native Meso American Spirituality (1980), and South and Meso American Native Spirituality: From the Cult of the Feathered Serpent to the Theology of Liberation (1997). He also published a work on the Maya, Time and Reality in the Thought of the Maya (1990). León Portilla was instrumental in bringing to light the works of Franciscan Fr. Bernardino de Sahagún, a 16th century primary source on the Aztec civilization, whose twelve volume General History of the Things of New Spain, often referred to as the Florentine Codex, are crucial for understanding Nahua religion, society, and culture, as well as for providing an account of the conquest of Mexico from the Mexica viewpoint. León Portilla was the first to denote Sahagún as the "Father of Anthropology in the New World". He contributed to the understanding of the development of the field of Mesoamerican history in Mexico. With Garibay, León Portilla made contributions to the study of nineteenth century Mesoamerican historian Manuel Orozco y Berra. León Portilla also published two volumes on the work of Mesoamerican humanists, including his mentor Garibay. In the field of colonial Nahuatl studies, particularly the New Philology, León Portilla's work on a collection of late sixteenth century wills in Nahuatl, The Testaments of Culhuacan, contributed to the understanding of local level interactions within a Nahua town. A subordinate but important interest of León Portilla was the early history and ethnography of the Baja California Peninsula. He addressed this region in more than 30 books and articles, including a 1995 volume collecting several of his earlier publications. Early in his academic career in 1969, he was awarded a Guggenheim Fellowship. That was the first of many academic awards and recognitions, including the Belisario Domínguez Medal of Honor, the highest award bestowed by the Mexican Senate. In 1970, he was elected to membership of Mexico's National College and, in 1995, to membership of the United States National Academy of Sciences. From 1987 to 1992, he served as his country's permanent delegate to UNESCO, during which time he successfully nominated five pre Columbian sites in Mexico for inclusion on the World Heritage List. On 12 December 2013, León Portilla received the Living Legend Award from the U. S. Library of Congress.
Жеке өмір
1965 жылы Леон Портилла испан тіл білімі мен академиялық саладағы маман Ассенсион Эрнандес Тривиньоға үйленді. Олардың қызы Мариса Леон Портилла да тарихшы. Леон Портилла 2019 жылдың көп бөлігінде ауруханада емделгеннен кейін 1 қазанда Мексика қаласында дүние салды. Федералдық Мәдениет министрлігі оның денесі 2019 жылдың 3 қазанында Паласио де Белас Артес сарайында қойылғанын хабарлады.
León Portilla married Ascensión Hernández Triviño, a Spanish linguist and academic, in 1965. Their daughter, Marisa León Portilla, is also a historian. León Portilla died in Mexico City on 1 October 2019 after having been hospitalized for much of the year. The federal Secretariat of Culture announced that his body would lie in state on 3 October 2019 at the Palacio de Bellas Artes.