Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мексиканың білім министрі (1881–1959)
Mexican Secretary of Education (1881–1959)
Ерте өмір
Васкончелос 1882 жылдың 28 ақпанында Оахака штатының Оахака қаласында кеден қызметкерінің ұлы болып дүниеге келді. Жозе 16 жасқа толғанда, оның діншіл католик анасы қайтыс болды. Отбасы шекаралық Пьедрас-Неграс қаласына көшіп, ол Техас штатының Игл-Пасс қаласындағы мектепке барып өсті. Ол ағылшын және испан тілдерін білді, бұл оған ағылшын тілді әлемге жол ашты. Солтүстік шекара аймағы тұрақсыз болған кезде отбасы Кампечеде де тұрды. Техас шекарасында өткен өмірі мексикалық "ғарыштық нәсіл" идеясын қалыптастыруға және ағылшын мәдениетін қабылдамауға себеп болды.
Vasconcelos was born in Oaxaca, Oaxaca, on February 28, 1882, the son of a customs official. José's mother, a pious Catholic, died when José was 16. The family moved to the border town of Piedras Negras, Coahuila, where he grew up attending school in Eagle Pass, Texas. He became bilingual in English and Spanish, which opened doors to the English speaking world. The family also lived in Campeche while the northern border area was unstable. His time in living on the Texas border likely contributed to fostering his idea of the Mexican "cosmic race" and rejection of Anglo culture.
Жеке өмір
1906 жылы 24 жасында ол Оахака штатының Тлаксиако қаласынан Серафина Мирандаға үйленді. Олардың Хосе Игнасио және Кармен есімді балалары болды. Одан бөлек, оның Елена Аризменди Мехиамен ұзаққа созылған қарым-қатынасы болды, сонымен қатар өмірі бойы Берта Сингермен сияқты көптеген қысқа мерзімді байланыстары да болды. Антониета Ривас Меркадомен болған даулы қарым-қатынасы 1931 жылы Париждің Нотр-Дам соборында оның өзін-өзі өлтіруіне әкелді. 1942 жылы қырық жыл бірге өмір сүрген әйелі қайтыс болғанда, олардың қызы Кармен: "Қошқар жерге түсірілгенде Васкончелос ащы түрде жылады. Сол сәтте ол өзінің кімді нағыз әйелі ретінде ұстағанын білген және сезінген болуы керек; бұл, мүмкін, кеш болған өкініштің көзі болды" деді. Ол пианист Эсперанса Крузға қайта үйленді және олардың Гектор есімді баласы болды.
At 24, he married Serafina Miranda of Tlaxiaco, Oaxaca, in 1906. Their children were José Ignacio and Carmen. He also had a long term relationship with Elena Arizmendi Mejia and throughout his life many other shorter liaisons, including one with Berta Singerman. His troubled relationship with Antonieta Rivas Mercado led to her suicide inside Paris's Notre Dame Cathedral in 1931. When his wife of forty years died in 1942, their daughter Carmen is reported to have said, "When the coffin was lowered into the ground, Vasconcelos sobbed bitterly. At that moment he must have known and felt who he really had as a wife; perhaps they were tears of belated repentance." He remarried the pianist Esperanza Cruz and they had a child, Héctor.
Мексика революциясы
Васкончелос философияны оқығанға қызығушылық танытса да, Порфириатоның университеттері француз позитивизмінің ықпалымен ғылымға баса назар аударды. Васкончелос Мексика қаласындағы элиталық мектеп – Ұлттық дайындық мектебінде оқыды, сосын Мексика қаласындағы Escuela de Jurisprudencia-ға (1905) түсті. Заң факультетінде ол «Атенео де ла Ювентуд» (Жастар атенеясы) деп аталатын радикалды студенттер тобымен байланыс жасады. «Атенео де ла Ювентуд» басшысы – доминикандық азамат Педро Энрикес Уреня болды, ол уругвайлық эссеші Хосе Энрике Родоның 1900 жылы жарық көрген, ағылшын мәдени ықпалына қарсы шығып, білім берудің құтқарушы күшін баса көрсеткен «Ариэль» атты ықпалды еңбегімен таныс болған. «Атенео де ла Ювентуд» құрамында университет профессорлары, суретшілер, басқа да мамандар мен студенттер болды. Исидро Фабела мен Диего Ривера да оның мүшелерінің арасында болды. Диас режиміне қарсы тұрып, француз спиритуализмін пайдалана отырып, оған қарсы аргументтер келтірді және позитивизмге баса назар аударды, бұл «жеке тұлға мен қоғам арасындағы қарым-қатынастың жаңа көрінісін» білдірді. Ректор ретінде ол үлкен билікке ие болды, бірақ институтты басқару үшін Университет кеңесі сияқты стандартты құрылымдарды елемеу арқылы одан да көп билікке қол жеткізді. Оның орнына, ол жеке билігін жүзеге асырып, университеттің қызметін өз көзқарасымен қайта құруға кірісті. Ол университет логотипін Латын Америкасының картасын көрсету үшін өзгертіп, Родоның ариэлизмінен әсер алған «Por mi raza hablará el espíritu» («Рух менің халқым үшін сөйлейді») деген фразаны қосты. Логотипте сонымен қатар бүркіт пен кондор бейнеленген, ал фонда Мексиканың орталық аймағындағы жанартау таулары салынған. Васкончелос: «Мен университетті басқару үшін келген жоқпын, мен университетке халыққа қызмет етуді сұрау үшін келдім» деді.
Although Vasconcelos was interested in studying philosophy, the Porfiriato's universities focused on the sciences, influenced by French positivism. Vasconcelos attended the National Preparatory School, an elite high school in Mexico City, and he went on to Escuela de Jurisprudencia in Mexico City (1905). In law school, he became involved with a group of radical students organized as the Ateneo de la Juventud (Youth Atheneum). The Ateneo de Juventud was led by a Dominican citizen, Pedro Henríquez Ureña, who had read Uruguayan essayist José Enrique Rodó's Ariel, an influential work published in 1900 that was opposed to Anglo cultural influence but also emphasized the redemptive power of education. The Ateneo de la Juventud had a diverse membership, composed of university professors, artists, other professionals, and students. Some other members included Isidro Fabela and Diego Rivera. Opposed to the Díaz regime, it formulated arguments against it and its emphasis on positivism by employing French spiritualism, which articulated "a new vision of the relationship between individual and society." As rector, he had a great deal of power, but he accrued even more by ignoring the standard structures, such as the University Council, to govern the institution. Rather, he exercised personal power and began implementing his vision of the function of the university. He redesigned the logo of the university to show a map of Latin America, with the phrase "Por mi raza hablará el espíritu" (The spirit will speak for my race), an influence of Rodó's arielismo. It also had an eagle and a condor and a background of the volcanic mountains in central Mexico. Vasconcelos is said to have declared, "I have not come to govern the University but to ask the University to work for the people."
Мемлекеттік білім беру министрі
1920 жылы президент болған кезде, Обрегон 1921 жылы Мемлекеттік білім беру хатшылығын (SEP) құрып, оның басшысы ретінде Васкончелосты тағайындады. Обрегон билігінде ұлттық бюджетте екі маңызды бап болды: бірі – әскери шығындар, ал екіншісі – білім беру. Хатшылық құру 1917 жылғы Конституцияға өзгеріс енгізуді қажет етті, сондықтан Обрегон үкіметі заң шығарушылардан қолдау жинауға тырысты. Васкончелос университет ректоры қызметін атқарып жүргенде, Мексиканың түкпір-түкпіріне сапар шегіп, осы қолдауды іздеді. Оның күш-жігері жеміс берді және 1921 жылдың шілдесінде Васкончелос жаңа министрлік деңгейдегі хатшылықтың басшысы болып тағайындалды. Хатшылықтағы лауазымы оған Мексика тарихы, әсіресе Мексика революциясы туралы өз көзқарасын іске асыруға зор мүмкіндік берді. Васкончелос кеңейтілген мемлекеттік мектеп жүйесі үшін көптеген оқулықтарды басып шығарды, бірақ 1920-жылдары Мексика революциясын қалай бейнелеу керек деген келісім болмағандықтан, Диас режимі кезіндегі халықтық білім беру министрі Жюсто Сиерраның бұрынғы тарихи оқулықтары қолданыла берді. Васкончелос Мексиканың жергілікті мәдениетін қолдамаса да, білім министрі ретінде ол 1923 жылы Бразилиядағы тәуелсіздіктің жүз жылдығына орай, соңғы ацтек императоры Куаутемок мүсінін жіберді, бұл оңтүстік американдықтарды таң қалдырды.
When Obregón became President in 1920, he created the Secretariat of Public Education (SEP) in 1921 and named Vasconcelos as its head. Under Obregón, the national budget had two key expenditures; the military was one, but the other was education. Creating the Secretariat entailed changing the Constitution of 1917, and so Obregón's government had to muster support from lawmakers. Vasconcelos traveled throughout Mexico while he was rector of the university to seek that support. His effort succeeded, and Vasconcelos was named head of the new cabinet level secretariat in July 1921. His tenure at the Secretariat gave him a powerful position to implement his vision of Mexico's history, especially the Mexican Revolution. Vasconcelos printed huge numbers of texts for the expanded public school system, but in the 1920s, there was no agreement about how the Mexican Revolution should be portrayed and so earlier history texts by Justo Sierra, the head of the ministry of public education during the Díaz regime, continued to be used. Although Vasconcelos was no advocate of Mexican indigenous culture, as Secretary of Education he sent a statue of the last Aztec emperor, Cuauhtemoc, to Brazil for its centennial celebrations of independence in 1923, to the amazement of the South American recipients.
Кейінгі өмірі
1924 жылы президент Плутарко Элиас Каллеске қарсылығынан қызметтен кетті. Ол халықты білім беру ісіне арнады және ұлттық білімді секулярлық, азаматтық және Панамерикалық (американист) рухта дамытуға ұмтылды. 1929 жылы президенттікке кандидат болды, бірақ даулы сайлауда Паскуаль Ортиз Рубиодан жеңіліп, қайтадан елден шықты. Кейін Мексиканың Ұлттық кітапханасын (1940) басқарды және Мексиканың Испан мәдениеті институлының төрағасы болды (1948). Хосе Васкончелос 1959 жылдың 30 маусымында Мехико қаласының Такубая ауданында дүниеден өтті. Оның денесі жұмыс істеп жатқан үстелінде табылған, ол соңғы әдеби туындыларының бірі – «Кешкі литаниялар» (Letanías del atardecer) атты өлеңдер жинағын аяқтамай қалдырған еді, ол өлімінен кейін жарияланды. Педагог ретіндегі қабілеттері мен Латын Америкасы мәдениетін ынталы қолдауы үшін, ол «Америка жастарының ұстазы» атанды, бұл атау көбінесе «Америка ұстазы» деп қысқартылады.
He resigned in 1924 because of his opposition to President Plutarco Elías Calles. He worked for the education of the masses and sought to make the nation's education on secular, civic, and Pan American (americanista) lines. He ran for the presidency in 1929 but lost to Pascual Ortiz Rubio in a controversial election, and again left the country. He later directed the National Library of Mexico (1940) and presided over the Mexican Institute of Hispanic Culture (1948). José Vasconcelos died on June 30, 1959, in the Tacubaya neighborhood of Mexico City. His body was found reclining on the desk, in which he was working on one of his last literary works: Letanías del atardecer (‘Litanies of the evening’), published posthumously unfinished. Because of his qualities as a pedagogue and his strong support for Latin American culture, he was named “Teacher of the Youth of America” a title that is often abbreviated as "Teacher of America".
Философиялық ой
Васкончелостың философияға қатысты алғашқы жазбалары ұлттық дайындық мектебіндегі формалды, позитивистік білімге қарсы, бұрын Юсто Сьерра мен Габино Барреда сияқты Порфирий ойшылдарының ықпалында болған. Екінші өнімді кезең Мадероның қазасынан кейін саяси салаға деген алғашқы көңілі толумен күш алды. 1919 жылы ол пифагоризм туралы ұзақ эссе жазды, ол гармония мен ырғақ арасындағы байланыс туралы диссертация және оның эстетикалық монизм аясында түсіндірілуі болды. Ол ырғақ арқылы ғана адамдар әлемді ешқандай аралықсыз тануға қабілетті екенін айтқандықтан, танымның ең минималды аспектілері заттардың табиғи «дірілісіне» деген белгілі бір симпатиямен шартталғанын ұсынды. Осылайша, ол есту арқылы алынған білімнің көру арқылы алынған білімнен әлдеқайда жоғары екенін түсінді. Кейін Васкончелос нәсілдердің араласуын адамзат үшін табиғи және қажетті бағыт ретінде қорғады. Бұл жұмыс «La raza cósmica» («Космикалық нәсіл») деп белгілі болды және этникалық құндылықтарды этика ретінде одан әрі зерттеуге, сондай-ақ этникалық әртүрлілікті эстетикалық көз ретінде қарастыруға үлкен үлес қосты. Соңында, 1931-1940 жылдар аралығында ол өзінің негізгі идеяларын үш маңызды еңбекке: «Метафизика» («Metafísica»), «Этика» («Ética») және «Эстетика» («Estética») жинақтап, жариялау арқылы ұсыныстарын бекітуге тырысты. Өмірінің соңғы кезеңінде ол біртіндеп терең католиктік саяси консерватизмге бойұрды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын ол Франсиско Франко туралы жағымды пікірлер білдіре бастады және бұрынғы либералдық көзқарастарының бір бөлігінен бас тартты. Оның соңғы жарияланған еңбектерінің бірі – «Letanías del atardecer» (1957) ядролық қаруды қолдану соғыстан кейінгі жағдайға байланысты қажет болуы мүмкін деген пессимистік тұжырымдаманы ұсынатын трактат.
Vasconcelos' first writings on philosophy are passionate reactions against the formal, positivistic education at the National Preparatory School, formerly under the influence of Porfirian thinkers like Justo Sierra and Gabino Barreda. A second period of productivity was fed by a first disappointment in the political field, after Madero's murder. In 1919, he wrote a long essay on Pythagoreanism, as a dissertation on the links between harmony and rhythm and its eventual explanation into a frame of aesthetic monism. As he argued that only by the means of rhythm can humans able to know the world without any intermediation, he proposed that the minimal aspects of cognition are conditioned by a degree of sympathy with the natural "vibration" of things. In that manner, he thought that the auditive categories of knowledge were much higher than the visual ones. Later, Vasconcelos developed an argument for the mixing of races, as a natural and desirable direction for humankind. That work, known as La raza cósmica ('The Cosmic Race'), would eventually contribute to further studies on ethnic values as an ethic and for the consideration of ethnic variety as an aesthetic source. Finally, between 1931 and 1940, he tried to consolidate his proposals by publishing his main topics organized in three main works: Metafísica ('Metaphysics'), Ética ('Ethics'), and Estética ('Aesthetics'). In the final part of his life, he gradually fell into a deeply Catholic political conservatism. Before the Second World War, he had begun writing sympathetically about Francisco Franco, and he retracted some of his earlier liberal positions. One of his last published works, Letanías del atardecer (1957) is a pessimistic tract that hinted that the use of nuclear weapons might be necessary because of the postwar order.
Ықпал
Васкончелос көбінесе индигенизм философиясының әкесі деп еске алынады. Соңғы кезде ол тума халықтарға қатысты теріс салдары болғандықтан, америкалықтар тарапынан сынға ұшырады. Оның философиясы белгілі бір дәрежеде барлық этникалық топтардың мәдени ассимиляциясы есебінен жаңа, "заманауи" метис халқының пайда болуын жақтады. Мексикалық заманауи ұлттық ерекшеліктердің мәні туралы оның зерттеулері осы тақырыпта жазған жас жазушыларға, ақындарға, антропологтарға және философтарға тікелей әсер етті. Ол Карлос Пеллишердің кітаптарында көрінетін бірнеше эстетикалық көзқарастарына да ықпал етті. Пеллишер мен Васкончелос бірге Таяу Шығысқа саяхат жасады (1928–1929 жж.) және Византия сәулетінің "рухани негізін" іздеді. Басқа еңбектері, әсіресе "La raza cósmica" және "Metafísica" Октавио Пастың "El laberinto de la soledad" ("Жалғыздықтың лабиринты") шығармасына шешуші ықпал етті, олар антропологиялық және эстетикалық мағынаға ие. Паз Васкончелосты Орталық және Оңтүстік Америкаға жасаған көптеген сапарлары барысында жүздеген жас латын американдық зиялыларын тәрбиелеген "ұстаз" деп жазды. Васкончелос Колумбия және Принстон университеттерінде қонақ лекторы болып жұмыс істеді, бірақ АҚШ-тағы жаңа буынға оның ықпалы біртіндеп азайды. Дегенмен, оның "La raza cósmica" еңбегі 1970 жылдардан бері Чикано және мексикалық американдық қозғалыстары тарапынан қолданылып келеді, олар өз мексикалық тегіне сүйене отырып, Американдық Оңтүстік-Батысты "қайта басып алуға" (немесе сөзбе-сөз "қайта жеңіп алуға") ұмтылады.
Vasconcelos is often referred to as the father of the indigenismo philosophy. In recent times it has come under criticism from Native Americans, because of its negative implications concerning indigenous peoples. To an extent his philosophy argued for a new, "modern" mestizo people, at the cost of cultural assimilation for all ethnic groups. His research on the nature of Mexican modern identity had a direct influence on the young writers, poets, anthropologists, and philosophers who wrote on this subject. He also influenced the point of view of Carlos Pellicer with respect to several aesthetic assumptions reflected in his books. Together, Pellicer and Vasconcelos made a trip through the Middle East (1928–1929) and were looking for the "spiritual basis" of Byzantine architecture. Other works, particularly La raza cósmica and Metafísica, had a decisive influence in Octavio Paz's El laberinto de la soledad ('The Labyrinth of Solitude'), with anthropological and aesthetic implications. Paz wrote that Vasconcelos was "the teacher" who had educated hundreds of young Latin American intellectuals during his many trips to Central and South America. Vasconcelos was a guest lecturer at Columbia University and Princeton University, but his influence on new generations in the United States gradually decreased. Nevertheless, his work La raza cósmica has been used by Chicano and Mexican American movements since the 1970s, which assert the reconquista ('retaking' or literally 'reconquest') of the American Southwest, based on their Mexican ancestry.
Ұлттық мәдениетке қосқан үлесі
Васкончелос Ұлттық симфониялық оркестрдің (1920) және Мексика симфониялық оркестрінің (1928) ресми түрде мақұлдануына ықпал етті. Оның хатшылығы кезінде суретшілер Диего Ривера, Хосе Клементе Орозко және Давид Альфаро Сикейрос Мексикадағы ең маңызды мемлекеттік ғимараттардың ішкі қабырғаларын безендіруге мүмкіндік алды (мысалы, Мехикодағы Ұлттық сарай), осылайша мексикалық монументалдық өнер қозғалысын құрды.
Vasconcelos caused the National Symphonic Orchestra (1920) and the Symphonic Orchestra of Mexico (1928) to be officially endorsed. Under his secretaryship, artists Diego Rivera, José Clemente Orozco, and David Alfaro Siqueiros were permitted to paint the inner walls of the most important public buildings in Mexico (such as the National Palace in Mexico City), creating the Mexican muralist movement.
Цитаталар
"[Л]атын Америкасының тәуелсіздік көшбасшылары құлдарды босатуға тырысты, табиғи құқық бойынша барлық адамның теңдігін жариялады; ақ, қара және үндістердің әлеуметтік және азаматтық теңдігі. Тарихи дағдарыс сәтінде олар осы аймаққа жүктелген маңызды миссияны – этностық және рухани жағынан халықтарды біріктіру миссиясын қалыптастырды." (La raza cósmica, 1948)
"[T]he leaders of Latin American independence strove to free the slaves, declared the equality of all men by natural law; the social and civic equality of whites, blacks and Indians. In an instant of historical crisis, they formulated the transcendental mission assigned to that region of the Globe: the mission of fusing the peoples ethnically and spiritually." (La raza cósmica, 1948)
"Тарихтың әрбір ұлы ұлты өзін соңғы және таңдалған деп санаған. Еврейлер өздерінің жоғарылығына сенулерін болжамдар мен құдайға берген уәделерге негіздеді. Англиялықтар өздерінікіні үй жануарларын бақылау арқылы тапты. Мұндай жануарлардың будандасуын және мұрагерлік ерекшеліктерін бақылау нәтижесінде дарвинизм пайда болды. Алдымен, қарапайым зоологиялық теория ретінде, содан кейін барлық нәсілдерден жоғарылығын англиялықтарға беретін әлеуметтік биология ретінде. Кез келген империализмге өзін ақтау философиясы қажет." (La raza cósmica, 1948)
"Each of the great nations of History has believed itself to be the final and chosen one. The Hebrews founded the belief in their superiority on oracles and divine promises. The English found theirs on observations relative to domestic animals. From the observation of cross breeding and hereditary varieties in such animals, Darwinism emerged. First, as a modest zoological theory, then as social biology that confers definitive preponderance to the English above all races. Every imperialism needs a justifying philosophy". (La raza cósmica, 1948)
"Гитлер, абсолютті билікке ие болғанымен, Цезарьдікке мың шақырымдай қашықтықта. Гитлер билігін әскери базадан емес, әскерге жоғарыдан шабыт беретін кітаптан алады. Гитлердің билігі әскерлерге, батальондарға емес, оның жеке ойларына байланысты. Гитлер, ең соңында, идеяны, неміс идеясын білдіреді, бұрын француз милитаризмі мен ағылшын опасыздығы жиі кемсіткен. Шындығында, біз Гитлерге қарсы күресіп жатқан азаматтық басқарылатын "демократияларды" көреміз. Бірақ олар тек аттас демократиялар ғана." ("Курсив=жоқ", Тимон 16; 8 маусым 1940 жыл)
"Hitler, although he disposes of absolute power, finds himself a thousand leagues from Caesarism. Power does not come to Hitler from the military base, but from the book that inspires the troops from the top. Hitler's power is not owed to the troops, nor the battalions, but to his own discussions Hitler represents, ultimately, an idea, the German idea, so often humiliated previously by French militarism and English perfidy. Truthfully, we find civilian governed 'democracies' fighting against Hitler. But they are democracies in name only". ("italics=no", Timon 16; June 8, 1940)
Жарияланымдар
Васкончелос өнімді автор болды, түрлі жанрларда, әсіресе философия, бірақ сондай-ақ өмірбаян жазды.
Vasconcelos was a prolific author, writing in a variety of genres, especially philosophy, but also autobiography.