Андрес дель Рио: Мексикалық ғалым және ванадийді ашқанның тарихы

Кіріспе

Андрес Мануэль дель Рио и Фернандес (10 қараша 1764 – 23 наурыз 1849) – испан ғалымы, табиғатты зерттеуші және инженер, мексикалық азаматтыққа өткен, 1801 жылы ванадийдің қосылыстарын ашқан. Ол бұл элементке панхром немесе кейіннен эритроний деген ат беруді ұсынды, бірақ оның жаңалығы сол кезде мойындалмады және оның берген аттары қолданылған жоқ.

Білім

Андрес дель Рио Испанияда, өзі туған жерінде аналитикалық химия және металлургияны оқыды. 1780 жылы он бес жасында Алкала-де-Энарес университетінде бакалавр дәрежесін алды. 1782 жылдың маусым айында үкімет оған Испанияның Альмаден қаласындағы Корольдік кен академиясына оқуға түсуге стипендия берді. Ол үлкен қабілет көрсетті. 1783 жылы Испанияның Кен министрлігі оған саяхат грантын берді. Ол оны Париждегі Коллеж де Франс колледжіндегі химик Жан Дарсемен бірге оқыды. Лавуазье тұтқындалғаннан кейін, Дель Рио Англияға қашып кетті. 1793 жылы Эльхуяр Дель Риоға жаңа құрылған колледждегі кафедраны ұсынды. Дель Рио химия кафедрасынан бас тартты, бірақ минералогия кафедрасын қабылдады. Дель Рио 1794 жылдың 20 қазанында Кадистен келген Сан-Франциско-де-Алькантара кемесімен Веракрус портына келді. Жаңа лауазымына келгеннен кейін, дель Рио өзін оқыту мен ғылыми зерттеулерге арнады. 1795 жылдың 27 сәуірінде ол Жаңа Испанияда алғашқы минералогия курсын ашты, оны "ғибратқа лайықты және зерделеуге арналған еңбектің ескерткіші" деп сипаттады. Неміс натуралисі Александр фон Гумбольдт испандық колониялардағы ресурстарды зерттеу барысында Мексикада испан тіліндегі ең жақсы минералогиялық еңбек – Сеньор Дель Рионың "Элементтер де Ориктогнозиясы" жарық көргенін жағымды баяндады. 1820 жылы дель Рио Испания Кортесінің депутаты болып тағайындалды. Ол Жаңа Испанияның тәуелсіздігі үшін күрескен либерал болды. Мексика тәуелсіздік алған кезде ол Мадридте болды. Испанияда қалуға шақырылғаннан кейін де, ол өзінің отаны санайтын Мексикаға (1821 жылы) оралды. 1829 жылы испандықтардың Мексиканы қайта басып алу әрекеттері кезінде тәуелсіз Мексика үкіметі елде тұратын испандықтарды, кейбір ерекше жағдайларды ескере отырып, қуғынға түсірді. Дель Рио осы ерекше жағдайлардың біріне жатты. Бұл шара Кен колледжінің жұмысына үлкен әсер етті. Директор Фаусто Эльхуяр отставкаға кесіп, елден кетуге мәжбүр болды. Ал Филадельфия геологиялық қоғамының президенті болып сайланды. Филадельфиялық Джон Хертл 1832 жылы дель Рионың кітабының жаңа басылымын шығарды. 1834 жылы Мексикаға оралып, колледждің минералогия кафедрасын қайтадан басқарды. Оған сондай-ақ геология кафедрасы да берілді. Келесі жылы ол жаңа элементтің үлгілерін Александр фон Гумбольдтқа тапсырды, ол оларды Париждегі Гипполит Виктор Колле Дескотилге талдау үшін жіберді. Колле Дескотилдің талдауы (қателікпен) үлгілерде тек хром бар екенін көрсетті. Гумбольдт дель Рионың жаңа элемент ашқандығы туралы мәлімдемесін жоққа шығарды, ал дель Рио өзінің ашылуы қателік болғанын түсінді. 1830 жылы, бастапқы ашылудан 27 жыл өткен соң, швед профессоры Нильс Габриэль Сефстрем Таберг темірінің үлгісінде осы элементті қайтадан тапты. Ол оған скандинавиялық махаббат және сұлулық құдайы Ванадис құрметіне аталған қазіргі атауын – ванадийді берді. Сол жылы уреяны синтездеген неміс химигі Фридрих Вёлер дель Рионың Зимпандан алынған қоңыр қорғасын кенінің үлгілерін талдап, Сефстремнің ванадиі мен дель Рионың эритрониінің бір екенін көрсетті. Дель Рио Гумбольдттің ванадийдің ашылуын растамағанына қатты ренжіді және оны қатты айыптады.

Andrés del Río studied analytical chemistry and metallurgy in Spain, where he was born. He received his bachelor's degree from the University of Alcalá de Henares in 1780 at the age of fifteen. The government gave him a scholarship to enter the Royal Academy of Mines in Almadén, Spain, as of June 1782. He showed great aptitude. In 1783 he was given a travel grant by the Spanish Ministry of Mines. He used it to study in Paris, with the chemist Jean Darcet at the Collège de France. After Lavoisier's arrest, Del Río escaped to England. In 1793, Elhúyar offered Del Río a position as chair at the newly organized college. Del Rio refused the chair of chemistry, but accepted that of mineralogy. Del Río arrived at the port of Veracruz on 20 October 1794, on the ship San Francisco de Alcántara out of Cádiz. Once in his new position, del Río dedicated himself to teaching and scientific investigation. On 27 April 1795 he opened the first course in mineralogy ever presented in New Spain. described it as "a monumental work, which will be an object of veneration and consultation". German naturalist, Alexander von Humboldt, making a survey of resources in Spanish held colonies for Spain, reported favorably that it was in Mexico where the best work of mineralogy in Spanish had been published, the Elementos de Orictognosia of Señor Del Rio. In 1820 del Río was named a deputy to the Spanish Cortes. He was a liberal who argued for the independence of New Spain. He was in Madrid when Mexico gained its independence. Invited to remain in Spain, he nevertheless returned to Mexico (in 1821), which he considered his homeland. In 1829, amidst the Spanish attempts to reconquer Mexico, the government of independent Mexico expelled the Spaniards resident in the country, with some notable exceptions. Del Río was one of the exceptions. The expulsion had a major impact on the work of the College of Mining. The director, Fausto Elhúyar, was forced to resign and leave the country. and was elected president of the Geological Society of Philadelphia. John Hurtel of Philadelphia published a new edition of del Rio's book in 1832. Del Rio returned to Mexico in 1834 and again occupied the chair of mineralogy at the college. He was also given the chair of geology. The following year he gave samples containing the new element to Alexander von Humboldt, who sent them on to Hippolyte Victor Collet Descotils in París for his analysis. Collet Descotils's analysis found (mistakenly) that the samples contained only chromium. Humboldt, in turn, rejected del Río's claim of the discovery of a new element, and del Río himself concluded his discovery had been an error. In 1830, 27 years after its initial discovery, Professor Nils Gabriel Sefström of Sweden rediscovered the element in a sample of iron of Taberg. He gave it its current name, vanadium, in honor of the Scandinavian goddess of love and beauty, Vanadis. In the same year, Friedrich Wöhler, the German chemist who had synthesized urea, analyzed some of del Río's samples of brown lead ore of Zimapán and demonstrated that Sefström's vanadium and del Rio's erythronium were the same. Del Rio was bitter about Humboldt's mistake in not confirming the discovery of vanadium, and strongly reproached him.

Өлім және танылу

Андрес Мануэль дель Рио 1849 жылы 84 жасында, ұзақ және жемісті академиялық мансабынан кейін қайтыс болды. Мексиканың Химиялық қоғамы 1964 жылы «Андрес Мануэль Дель Рио» атақты Ұлттық химия сыйлығын тағайындады, мақсаты – химия мамандығының деңгейін және беделін арттыруға ерекше үлес қосқан химия мамандарының еңбегін қоғамдық тұрғыдан мойындау. Сыйлық дель Рионың суреті салынған медальмен және естелік тақтамен беріледі. Андрес Мануэль дель Рио, алғашқы ауызша контрацептивті ойлап тапқан Луис Э. Мирамонтес және 1995 жылы Химия саласындағы Нобель сыйлығының иегері Марио Дж. Молина – әлемдік деңгейдегі үш көрнекті мексикалық химигі. Мирамонтес 1986 жылы «Андрес Мануэль Дель Рио» сыйлығын жеңіп алды.

Сайланған ғылыми еңбектер

Ориктогнезия элементтері немесе қазбаларды тану, Мексиканың Корольдік кен өндірушілер семинариясында қолдану үшін дайындалған, 1795 ж. Селенді мырыш пен сынап сульфидінен тұратын екі жаңа минерал түрінің талдауы. "Анналь дес Майн", Париж, 5, 1829 ж. Мексикада сынап йодидінің табылуы. "Анналь дес Майн", Париж, 5, 1829 ж. Ориктогнезия элементтері, немесе Берцелио жүйесі бойынша қазбалар туралы білім; және Абрахам Готтлоб Вернердің қағидаттары бойынша, ағылшын, неміс және француз тілдеріндегі синонимдерімен, Мексиканың Ұлттық кен өндірушілер семинариясының пайдалануы үшін. Филадельфия, 1832 ж.