Кіріспе

Ташмайдан саябағы (/ Tašmajdanski park), бұқаралық тілде Ташмайдан немесе жай ғана Таш (серб кириллицасы: Таш, сөзбе-сөз: Таш) – Сербияның астанасы Белградтағы қоғамдық саябақ және оны қоршаған қалалық аудан. Ол Белградтың Палилула муниципалитетіне кіреді. 2010–2011 жылдары саябақ 1954 жылы салынып біткеннен бергі ең ірі қайта жаңартудан өтті. 2021 жылдың қараша айында саябақ мәдени ескерткіш деп жарияланып, мемлекеттік қорғауға алынды. Ілесіп жатқан факультет ғимараттарымен бірге, ол "Ташмайдан және Университет орталығы" деп аталатын қорғалатын мәдени-тарихи кеңістік бірлігін құрайды.

Орналасқан жері

Ташмайдан Белградтың белгіленген орталығы – Теразиеден оңтүстік-шығысқа қарай басталады, Палилула муниципалитетінің оңтүстік-батыс бөлігін қамтиды, оңтүстікте Врачар және батыста Стари-Град муниципалитеттерімен шектеседі. Ташмайдан тар мағынада Таковская көшесімен солтүстік-батыста, Илие Гарашанина көшесімен солтүстік-шығыста, Београдская көшесімен оңтүстік-шығыста және Булевар король Александрымен шектелген аумақты алып жатыр. Аумақтың көп бөлігін паркі (орталық, шығыс, батыс) құрайды, ал солтүстік және батыс бөліктері қалалық жерлерге айналған. Көп мағынада, Ташмайдан солтүстікке қарай (Илие Гарашанина және 27. марта көшелері арасында) және шығысқа қарай (Београдская және Карнеджиева көшелері арасында) қосымша аумақты да қамтиды. Соңғысы Кішкентай Ташмайдан деп те аталады. Ташмайдан солтүстік-шығыста Палилула ауданымен шектеседі, ал шығыста, оңтүстікте және батыста тиісінше Вуков Споменик, Крунский Венац және Никола Пашич алаңы аудандарымен шектеседі.

Әкімшілік

Ташмайдан ауданы жергілікті қоғамдық бірлестік (mesna zajednica) болып табылады, Палилуланың құрамындағы ішкі әкімшілік бөлімшесі. 1981 жылы халық саны 4887 адамды, 1991 жылы - 4373 адамды, 2002 жылы - 4018 адамды, ал 2011 жылы - 3073 адамды құрады.

Ежелгі дәуір

Шамамен екі мың жыл бұрын римдіктер осы аймақтағы карьерден Белградтың ізашары Сингидунумды салу үшін, сондай-ақ сол дәуірден сақталған көптеген саркофагтарды жасау үшін тас өндірген. Римдіктер 69 жылы осы тасты қаланың су құбырын салуға пайдаланған. Сингидунум каструмының биік қабырғалары ақ Ташмайдан әктасынан тұрғызылған. Славяндар осы аймаққа қоныстанғаннан кейін, қамалдың ақ тастарының құрметіне қалаға Белиград, яғни "ақ қала" деген ат берілді. Карьер Османдық кезеңде де жұмыс істеді, осылайша бүкіл аймаққа атау берді (түрік тілінде taş – тас, maydan – кен орны), бірақ оны Илия Милосавльевич Коларак ұнтақ дайындау үшін қолданылатын тұзтас өндіруге де пайдаланған. Қалаға жақын болғандықтан, Османдық кезеңдегі Белградтағы барлық тас ғимараттар мен қабырғалар осы жерден өндірілген тастан салынған.

Кішкентай Врачар

Кейбір тарихшылар бұл Сербияның қасиетті Саваның қалдықтары 1595 жылғы 29 сәуірде Осман империясының ұлы визирі Синан-паша (кіші Врачар деп аталатын аймақ) тарапынан бағанаға байланған күйінде өртеліп, осы жерде жойылғанын, ал Врачар төбесінің өзі немесе Crveni Krst басқа баламалы орын деп санайды. Кіші Врачар қазіргі Таковская көшесі мен Король Александр бульварының қиылысынан басталатын Цариград жолы бойындағы аумақты алып жатқан. Синан-паша Милешева монастырынан әкелген Саваның қалдықтарын алтын сандықта тасып, кейін күлін Ташмайданға шашыратып жіберді. Ташмайданды дұрыс орын деп санайтын тарихшылардың қатарында Йован Ражич және Сретене Попович бар.

19 ғасыр

Бірінші серб көтерілісі және 1806 жылдың күзінде Белградты қоршау кезінде көтеріліс басшысы Караджордже Ташмайданға орналасып, сол жерден Белградты азат етуді жүргізді. Ол мұны осыдан – Белград бекінісінің Стамбол қақпасына дейін ашық дала болғандықтан істеді. Көтерілістің қаһармандарының бірі Васа Чарапич Стамбол қақпасында жараланып, Ташмайданға орналасқан Караджорджедің шатырында көз жұмды.

Зират

Екінші серб көтерілісінен кейін, серб князі Милош Обренович ескі Калемегдан бекінісінің (Савамала маңы) төңірегінде жаңа қала салуға бұйрық берді. Ол сондай-ақ Варош Капиядан (Зеленый Венац маңындағы) ескі серб зиратын Ташмайданға көшіруді бұйырды, бұл 1828 жылы орындалды. 19 ғасырдың ортасында қала, қазіргі Таковская көшесімен (бұрынғы Ратарская) қиылысының жанында аяқталып, одан әрі егістік жерлер басталатын. Сол жерде Батал мешіті орналасқан, ол дамып келе жатқан ауданға атын берді. Кафана Вальево қазіргі Чехия елшілігі орналасқан жерде болды. Қиылыста Савичтер отбасының үйі орналасқан, ол медициналық мекеме ретінде пайдаланылды, ал оның қарсы бетінде Марич дәріханасы болды. Дәріхананың жанында Ташмайдан зиратына апаратын ирек жол болды. Зират бөліктерге бөлінбеген, көптеген қиылысқан, бұталарға толы тар жолдардан тұрды. Осы жерде Фишеклия да орналасқан, ол оқ-дәрі сататын дүкендердің сериясы болды, онда оқ-дәрі фишектерде, конус тәрізді, балауызды қағаздан жасалған қаптарда сатылды. Дүкендер 19 ғасырдың екінші жартысында, князь Милош қауіпсіздік мақсатымен оқ-дәрі қоймаларын қаладан тысқары көшіруге бұйырғаннан кейін пайда болды. 1880 жылы қалалық газеттер Ташмайдан зиратының нашар күйі туралы хабарлады. Жерлер Киелі Марк шіркеуінде сатып алынды, ол өте байыды, бірақ зиратқа немқұрайлы қарастырылды. Сонымен қатар, жер шіркеуге тиесілі болғандықтан, қала әкімшілігі зиратты жақсартуға қызығушылық танытпады. Таковская жағындағы зираттың бір бөлігі католиктерге және лютерандарға тиесілі болды. Қазіргі сейсмология институтының бағытындағы төбе әскерилердің, суға батып қайтыстардың, өз-өзіне қол жұмсағандардың және жалпы христиан емес адамдардың қабірлері үшін бөлінді, яһудилердің өз зираты болды. Газеттерде зират пен оның айналасындағы аумақ "гүлдерді жыртып, ескерткіштерді ұрлап, қабірлерді қорлап, басқа да жолдармен зардап тартатындардың панасы, сондықтан бұл зират Белградтың қорқынышы, онда марқұмдарға ешқандай құрмет жоқ" деп сипатталды. Қала кеңейген сайын, зираттың да жеткіліксіздігі байқалды. Бір жағынан, ол қаланың басты зираты ретінде өте кішкентай болды. Екінші жағынан, бастапқыда қала шетінде орналасқан, Белград өскен сайын Ташмайдан іс жүзінде қала орталығына және Король сарайына жақын орналасты. Зиратты көшіру туралы алғашқы ресми ұсыныс 1871 жылы Белград митрополиті Михаило Йовановичтен түсті. Қала сол кезде қаржылық қиындыққа тап болғандықтан және жаңа зират үшін осындай үлкен жерді сатып ала алмағандықтан, Белград мэрі Владан Джорджевич жаңа зират құру үшін қалаға өз жерінің бір бөлігін сыйға берді. Қалалық әкімшілік 1882 жылы жерді ресми түрде алды және 1901 жылға дейін жерлеуді біртіндеп шектеді. 1886 жылдан бастап ол шығысқа қарай бірнеше блокқа жаңадан салынған Белград Жаңа зиратына көшірілді, ал көшу 1927 жылы аяқталды. Ескі зират орнына саябақ салынып, Балқан тарихындағы әдеттегі практика (ескі, қайта пайдаланылған материалдар сполие деп аталады), өйткені аймақта көптеген грек, римдік және византиялық қалдықтар бар. Алайда, қабырға тастары қамалдың құрылысына пайдаланылғанда, тұрғындар наразылық білдірді. Тас орындықтардың бірі марқұмның аты, Аксентие Йованович, оюлы крест пен бас сүйектерімен бірге айқын көрінеді. Белградтың 1923 жылы қабылданған және 1924 жылы бекітілген алғашқы жалпы қала құрылысы жоспарында бульвар мен Таковская көшелерінің қиылысында қалалық мэрияның құрылысы көзделген, бірақ оның орнына Бас пошта ғимараты салынды. Пошта кеңсесі осы жерге жақын жерде салынуға тиіс еді, бірақ ол жер шіркеуге тиесілі болып шықты. Сондықтан пошта кеңсесі көршілес жерге салынды, бірақ толықтай жоспардан шыққан жобаға сәйкес, ал кейіннен Санкт-Марк шіркеуі пошта кеңсесі үшін жоспарланған шіркеу учаскесіне салынды. Жоспарға Ташмайданның өзінде Сыртқы істер министрлігінің ғимараты да кірді, бірақ ол да салынбады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ташмайданда теннис корты орналасқан. Сол кезде баскетбол саз балшықта ойналғандықтан, жергілікті жігіттер баскетбол ойнай бастады. 1942-1944 жылдары 4 ойыншыдан тұратын топ құрылды: Бора Станкович (1925), Александар Николич (1924-2000), Радомир Шапер (1925-1998) және Небойша Попович (1923-2001). Соғыстан кейін топ "Югослав баскетбол мектебінің" негізін қалаушылары болды. Кейіннен Станкович FIBA бас хатшысы болды, Николич жаттықтырушы болды, "Югослав баскетболының әкесі" деп аталды, ал Шапер мен Попович әкімшілік қызметтерге ауысты. Барлығы төртіншісі де FIBA ғалымы. Соғыстан кейін жаңа коммунистік билік Ташмайданға өте үлкен Көркемдік мұражай салуды жоспарлады. 1948 жылы сәулеттік дизайн конкурсы ұйымдастырылды, оның жеңімпазы Никола Добрович болды, бірақ оның жобасы "формалист, тым ауыр және бекініс сияқты" деп шешілді. Миладин Прльевич жобаны кішірейтуге тапсырылды, ол оны бес үлкен ғимараттан екіге дейін азайтты, біреуін суреттер мен мүсіндерді көрсету үшін, екіншісін орта ғасырлық коллекция үшін. Бұл әлі де тым қымбат деп есептелді және саябақ құру туралы шешім қабылданды. Саябақтың құрылысы 1950 жылы басталды, ал ашылу салтанаты 1954 жылдың мамырында өтті. Көшеттер Крнячадағы балабақшалардан және Загребтің Ормандар факультетінен атпен тасымалданды. 1961 жылы Белградтағы алғашқы олимпиадалық мөлшердегі жүзу бассейні Ташмайданға, спорт орталығының ішінде салынды. Сол кезде кешенге Белград теннис клубы, ойын-сауық паркі, "Авала" кинотеатры, өрт сөндіру бөлімі және оның өрт күзет мұнарасы да кірді. 1970 жылдардан бері Ташмайданның көңіл көтеру орындары Белград түнгі өмірінің ең танымал орталықтарының біріне айналды. 1971 жылы "Цепелин" ("Zeppelin"), Югославиядағы ең жақсы және ең танымал дискотека ашылды. Ол 28 Илия Гарашанина көшесінде орналасқан. Оның ашылуы "Белград түнгі өмірінің қарқыны" деп сипатталды. Ашылу кешінде мемлекеттік және әскери шенеуніктердің және дипломатиялық корпустың дерлік барлық өкілдері қатысты. Шапаннан жасалған икра ұсынылды. Өзінің ең танымал кезеңінде "Цепелиннің" 10 000 мүшесі болды. Онда үш би алаңы, заманауи дыбыс жүйесі және интерьер танымал лондондық "Lavalbon" клубының үлгісімен жасалған: едендер қара жасанды былғарымен жабылған, бағалы латунь әшекейлері, сәнді жеке бөлмелер, матамен жабылған креслолар, жиырма түрлі айна, мың түрлі түсті шамдар және әр би алаңының үстінде стробоскоптар. Сондай-ақ қара шамдар, қабырғаларда психоделикалық музыкалық бейнелерді көрсетуге арналған проектор болды, олар көбінесе қара болды. Бөлмелер тығыз болды және шамдардың түсі жұмыс істеп жатқан диджейге байланысты өзгерді. Қабырғалар мен жиһаздың бөліктері қызыл түсті, гүлдердің түрлі-түсті суреттерімен безенді. Клуб Бешінші гимназияның жанында орналасқан және Ташмайдан спорт және демалыс орталығының демеушілігімен ашылды. Оны Саша Николич ашты және жұмыс сағаттары 16:00–21:00 (балаларға арналған матине) және 21:00–24:00, ересектерге арналған, кішкентайлардың кешкі бағдарламаға қатысуына қатысты қатаң ережелермен жұмыс істеді. Диджейлер, оның ішінде Саша Радосавлевич және Раша Петрович, би алаңының үстіндегі шыны кабинада орналасқан. 1970 жылдардың ортасында ол жаңартылып, кеңейтілді және Югославияның ең танымал рок-топтарының тікелей өнер көрсетулері қосылды. Ең көп қосылған топ - Корни Група. "Цепелин" 1980 жылы жабылды. 1980 жылдары "Таш" "Цепелиннің" орнын басты. Клубта "Chivas booths" деп аталатын орындар болды, ол вискиді Белград түнгі өмірінде мәртебе символы ретінде таныстырды.

21 ғасыр

2001 жылы қала құрылысшылары саябақ үшін егжей-тегжейлі реттеу жоспарын жасады. Олар мейрамханалардың (Мадера және Poslednja Šansa) және құқық факультетінің жанындағы үйлер тобының саябақ аумағында болмауы керек деген қорытындыға келді. Паркпен толыққандай қоршалған және сақталуы тиіс жалғыз ғимарат – сейсмология институты (парктің шетінде шіркеулер орналасқан). Бірақ, ештеңе бұзылмайды, паркте жаңа ештеңе салынбайды, бар ғимараттар «тұрғанша» сақталады, ал оларды ені не биіктігі бойынша кеңейтуге не қосымша салуға болмайды деп шешілді. Poslednja Šansa кішкентай нысан ретінде сипатталды, ал Мадера қала құрылысшылары үшін парктегі «іріңді жара» болды. 2019 жылдың қазан айында күмәнді жағдайларда 1991 жылдан бері Poslednja Šansa-ны жалға алған адам шығарылды, ал соңғы екі онжылдықта Белградта қонақ үйлерін сатып алған даулы бизнесмен Предраг Ранкович Пекони жаңа жалға алушы ретінде жарияланды. Орынға иелік ететін Спорт орталығы аты сақталады және мейрамхана ауласында ақын Васко Попаның мүсіні орнатылады деп мәлімдеді. 2010 жылдың маусым айында парк Әзірбайжанның Белградқа жасаған сыйы ретінде толыққандай қайта құрылатыны туралы хабарланды. Парк 2011 жылдың маусым айында толыққандай жөндеуден кейін қайта ашылды, оның ішінде классикалық музыка ойнататын түрлі-түсті фонтан орнатылды. Белград алғыс ретінде саябақта Әзірбайжанның бұрынғы президенті Гейдар Әлиевке ескерткіш орнатты. Қайта құруға жолдарды қайта жасау, ауру ағаштарды алып тастау және жаңаларын отырғызу, екі балалар ойын алаңын және зейнеткерлерге арналған арнайы аймақ салу кірді. Екі қоғамдық дәретхана мен саябақ инфрақұрылымы жаңартылды, бейнебақылау жүйесі орнатылды және жазушы Милорад Павичтің мүсіні орнатылды. 2013 жылы Ташмайдан саябағында 61 түрлі түрден 1100 жеке ағаш болды. Плато 2018 жылдың ақпанында аяқталды. 2018 жылдың маусым айында Сербия Православ шіркеуінің 1990-2009 жылдар аралығындағы басшысы Патриарх Павелге ескерткіш Ташмайдан саябағындағы жаңадан аяқталған плато мен трамвай аялдамасы арасындағы жасыл аймаққа орнатылатындығы туралы хабарланды. Биік қола ескерткіштің авторы – Зоран Малеш. Ол 2018 жылдың 13 қарашасында саябаққа қойылды және 15 қарашада, Павелдің қайтыс болған күніне орай ашылды. Малеш сербтер арасында «жүретін қасиетті» деп есептелетін Павелдің беймәлімдігін көрсетуді қалағанын айтты. Ол сондай-ақ патриархтың трамваймен жүруі туралы суреттердің өзіне әсер еткенін айтты – бұл өмірге қарапайым көзқарасын көрсетті, ол қоғамдық көлікті пайдаланды және Киелі Марк шіркеуіне баратын кезде осы жерге жиі келетін. Алайда, отырған күйдегі патриархтың мүсіні, бірақ креслосыз, тақсыз немесе отыратын ештеңесіз жасалғандықтан, жұртшылықтың жағымсыз пікірін тудырды. Сербия Православ шіркеуі бұл қоғамдық ескерткіш екенін және оны бағаламаса да, Патриарх Павелдің Раковица монастырының шіркеу ауласында лайықты, монументалды мүсінін орнатуды жоспарлап отыр. Парктің қарсы жағында, Ресавская көшесі мен король Александр бульварының бұрышында, 2019 жылдың 8 қазанында Югославиядағы Түркия елшісі Галып Балкардың (1937-83) қазасына арналған мемориалдық тақта ашылды. Қаза 1983 жылдың 9 наурызында болды, ал тақтада елші де, оларды ұстауға тырысқанда қаза тапқан студент Желжико Миливоевич те еске алынған. 2020 жылдың шілдесінде қала парктің басты аллеясында романист Милош Крнянскийке ескерткіш орнату туралы хабарлады. 2022 жылдың наурыз айында Милош Комад жасаған мүсін таңдалды.

Қорғау

Ташмайдан қоршаған аумақпен бірге Ескі Белградтың (Стари Белград) мәдени-тарихи кешенін құрайды, ал паркі Миоцен құм жағалауы Ташмайданның қорғалатын табиғи аймағының шегінде орналасқан. Қорғалатын геологиялық табиғи ескерткіш 1968 жылы құрылған, 2021 жылы қайта қаралып, расталғаннан кейін бүгінде ІІІ санаттағы қорғауға жатады. Миоцен кезеңіне жататын ашық жартастарда ежелгі Паннония теңізінің болған кезеңінен қалған қабаттар көрінеді. Парктің солтүстік және солтүстік-шығыс бөлігіндегі ашық құм жағалауы үш бөлімнен тұрады. Ең танымал бөлігі Ташмайдан стадионының батыс трибуналарынан көрінеді. 2-бөлім стадионның астында орналасқан, ал үшінші бөлімде үңгірлер бар (төмендегі «Underworld» бөлімін қараңыз). Бұл тау жотасы Калемегданға дейін созылып, Сава өзенінің Дунайға құятын жерінің үстіндегі жартастармен аяқталады. Ол төменгі кредалық Ургондық әктастың үстіндегі Бадендік әктас қабаттарынан тұрады. Бұл әктас түрі [[Лейта әктасы]] деп белгілі. Онда мол қазбалар кездеседі, олардың ішінде теңіз қабықшалары, теңіз құрлылары және теңіз кірпілері бар.

Шіркеулер

Кішкентай Палилульская шіркеуі (Палилула шіркеуі) 1835 жылы салынған. Ол 1941 жылғы 6 сәуірде Белградты неміс бомбалау кезінде қиратылған. Бүгінгі күні бар Сербия православиелік Марко шіркеуі 1931–1940 жылдары Грачаница монастырының үлгісімен, ортағасырлық серб-византия стилінде салынған. Сербия императоры Душан мен Сербия патриархы Герман оның ішінде жерленген. Оның қасында 1924 жылы салынған Киелі Үштік орыс православие шіркеуі орналасқан, оның ішінде орыс генералы Петр Врангель жерленген.

Басқа

Таковская және Абердарева көшелеріндегі RTS басты ғимараты. Бұрын теледидар штаб-пәтері Белград жәрмеңкесінде орналасқан болатын. Құрылыстың бірінші кезеңі аяқталғаннан кейін, 1967 жылдың 20 шілдесінде Ташмайданнан "Дневник" орталық күнделікті жаңалықтарын таратуды бастады. 1934 жылы салынған "Пошта Сербия" ұлттық пошта компаниясының басты пошта ғимараты, Таковская көшесінде. Белград университетінің заң факультеті, Король Александры бульвары. Белградтың атақты "Мадера" мейрамханасы. "Poslednja Šansa" атты тағы бір танымал мейрамхана – Белградтағы алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін мейрамхана. "Метропол" қонақ үйі, Король Александры бульвары. Сербияның әйгілі ақыны Десанка Максимовичтің 2007 жылы орнатылған мүсіні. Сербия жазушысы Милорад Павичтің, "Хазарлар сөздігі" авторы, 2011 жылы орнатылған мүсіні. Балалар ойын-сауық паркі. Паркте көптеген тас көгершіндерді көруге болады, олар құс бақылаушылардың арасында танымал. 6-шы трамвай желісінің айналма жолы.

Кішкентай Ташмайдан

Кіші Ташмайдан – парктің шығыс бөлігі. Оның батыс шекарасын Београд көшесі құрайды, ал Илие Гарашанина және Карнеджиева көшелері тиісінше солтүстік және шығыс шекараларын құрайды. Кешеннің оңтүстік бөлігінде Заң факультеті мен «Метрополь» қонақ үйі орналасқан. Парк 2006 жылы жаңартылды. 6000 шаршы метр бетон жаяу жолдар төселді, жаңа баспалдақ жарықтандыру орнатылды. Парктің ортасында балалар ойын алаңы салынды. Балалар алаңының жанында сондай-ақ жаңартылған фонтан бар, және саябаққа 30 жаңа орындық қойылды. Орыс эмигрант-сәулетшісі Николай Красновтың қайтыс болғанына 80 жыл толуына орай, саябақта оған ескерткіш орнатылды. Краснов белгілі бір кезеңде Белградтағы ең көрнекті қоғамдық ғимараттардың бірнешеуін жобалаған. Красновтың сурет салу үстелінде отырған бейнесін бейнелеген тас ескерткіштің авторы – Небойша Савович Нес. Ресейлік мүсінші Сергей Никитиннің бұл туындысы алғаш рет 2016 жылдың қыркүйегінде іске асырылатыны туралы хабарланды. Жоспарланған орын – Манжж паркі болған, бірақ бұл жоспар іске аспады. Ескерткіш ақырында Кіші Ташмайданға, Краснов жобалаған Сербия мұрағаты ғимаратының қарсы жағына орнатылды.

Жер асты әлемі

Геологиялық тұрғыдан алғанда, Ташмайдандағы тау жыныстары 13,5 миллион жыл бұрын пайда болған, ал бұл жота ішкі Паннон теңізінің бар болған кезінде төменгі арал болған болуы мүмкін. Осы кезеңге қатысты қазбалар табылған және Табиғи тарих мұражайында сақтаулы. Ташмайданның астындағы үңгірлер 6-8 миллион жыл бұрын пайда болған. Бірінші дүниежүзілік соғыста 1914-1915 жылдары Аустро-Венгрия армиясының Белградты бомбалауы және 1941 жылғы сәуір айында неміс бомбалауы кезінде бұл жергілікті халыққа баспана болған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үңгірлер Сербиядағы неміс әуе күштерінің басшысы Александр Лёрдың штабы болды, оны халық арасында "Лёрдің үңгірі" деп атаған. Жер астының қолжетімді бөліктері парктің астында орналасқан. Жоба шеңберінде 9 жыл ішінде 1000 текше метр суға ие 50 жер асты аквариумы салыну жоспарланған. Үңгірлердің табиғи ортасында 900-ден астам теңіз жануарына жайлы жағдай жасау көзделіпті. Жоба бастапқыда Сербия үкіметінің Сауда министрлігі және Белград қалалық әкімдігі тарапынан қолдау тапқан (бірден-бір мәселе құрылысқа рұқсат алу болды), бірақ "жай ғана көрме алаңынан артық" екенін және "Паннон теңізінің Белградқа оралуын" жариялаған бұл жобадан бас тартты.