Кіріспе

Видарбха – Үндістанның Махараштра штатының шығыс аймағы. Бұл аймақ Махараштра штатының шығысында орналасқан және Батыс Үндістанның болашақ штаты ретінде қарастырылып келеді, оған штаттың Амравати және Нагпур бөлімшелері кіреді. Амравати бөлімшесінің бұрынғы атауы Берар (маратхи тілінде Вархад). Видарбха Махараштраның жалпы аумағының 31,6%-ын алып жатыр және штаттың жалпы халқының 21,3%-ын құрайды. Солтүстік жағынан Мадхья-Прадеш, шығыс жағынан Чхаттисгарх, оңтүстік жағынан Телангана, батыс жағынан Маратвада және Махараштраның Уттар-Махараштра аймақтарымен шектеседі. Орталық Үндістанда орналасқан. Видарбхадағы ең ірі қала – Нагпур, одан кейін Амравати, Акола, Чандрапур және Гондия қалалары орналасқан. Видарбха тұрғындарының көпшілігі маратхи тілінің вархади және зади диалектілерінде сөйлейді. Нагпур аймағы апельсин мен мақта өндіруімен белгілі. Видарбха Махараштраның минералды ресурстарының үштен екісіне және орман ресурстарының төрттен үш бөлігіне ие, сонымен қатар электр энергиясын өндіруші аймақ болып табылады. Тарихы бойы Видарбха Үндістанның қалған бөлігінен, әсіресе діни қақтығыстар кезінде салыстырмалы түрде тыныш болды. Дегенмен, кедейлік пен нашар тамақтану мәселелері кең таралған. Махараштраның басқа аймақтарымен салыстырғанда, бұл аймақ экономикалық тұрғыдан кем дамыған. Бұл өңірдегі шаруалардың тұрмыс жағдайы жалпы Үндістанмен салыстырғанда нашар. Соңғы он жылда Махараштрада 200 мыңнан астам шаруа өз-өзіне қол жұмсаған, оның 70 пайызы Видарбха аймағының 11 ауданында тіркелген. Махараштра үкіметінің салдарына немқұрайлы қарауы және Видарбхадағы саяси басшылықтың тиімсіздігі салдарынан Видарбханың жеке штат болуы туралы талаптар күшейді. Саяси және қаржылық тұрғыдан Махараштраның қалған бөлігінен ерекшеленгендіктен, штат болу туралы үндеулер соңғы жылдары осы аймақтың көшбасшылары басқа саяси тұлғалар тарапынан шеттетуге ұшыраған кезде айқындылыққа ие болды. Штат болу талаптары, негізінен, маңызды саяси партия – Шив Сенаның қарсылығына байланысты қанағаттандырылмады. 2021-2022 қаржы жылында Видарбханың жалпы ЖІӨ 478422 лакх крор рупийге, шамамен 57 миллиард АҚШ долларына бағаланды.

Ежелгі кезең

Маһабхарата және басқа да Пурандардағы жазбаларға сәйкес, құдай Кришнаға үйленген ханшайым Рукмини, Видарбха патшалығының патшасы Бхишмаканың қызы болды және оның Рукми, Рукмаратха, Рукмабаху, Рукмакеса және Рукманетра деген бес үлкен ағасы болған. Видарбха Пауниде табылған Сатавахана монеталарының куәлігі бойынша, Сатавахана империясының/Андра империясының (б.з.д. 1-ғасыр – б.з. 2-ғасыр) құрамына кірген.

Орта ғасырлар

Нагпур қаласы орта ғасырлық дәуірде "Гулшан-и Берар" деп аталған Берар Субасының астанасы болды, Халджилерден Моғолдарға дейінгі кезеңде "Айн-и Акбари" мен "Аламгир Нама" бойынша осылай белгіленген. 1724 жылы Низам-ул-Мулк Асаф Джах тәуелсіздік жариялағанда, Берар Моғол Субасы ретіндегі өміршеңдігі аяқталды. Ол (формалды түрде) қазіргі Хайдарабад қаласында орналасқан Низамдар басқарған Хайдарабад мемлекетінің бір бөлігіне айналды, ал шаут жинау құқығы Маратха империясының қолында болды.

Жекеше мемлекеттілікке талап

Видарбха аймағы Үндістанның орталық бөлігінде орналасқан, бірақ қазіргі уақытта Махараштра штатының, Батыс Үндістанның бір бөлігі болып табылады. Орталық провинциялардың заң шығарушы органы 1938 жылдың 1 қазанында Нагпур қаласында «Махавидарбха» штатын құру туралы резолюцияны бірауыздан қабылдады. Махараштраның бұрынғы бас министрі Девендра Фаднавис және қазіргі вице-премьер Бхаратия Джаната партиясы Видарбха штатын құруды қолдайтынын мәлімдеді.

География

Видарба Декан жазығының солтүстік бөлігінде жатыр. Батыс Гаттардан өзгеше, мұнда ірі төбелі аймақтар жоқ. Сатпура таулары Видарба аймағының солтүстігінде, Мадхья-Прадеш штатында орналасқан. Амравати ауданының Мельхат аймағы Сатпура тауларының оңтүстік тармағында орналасқан. Видарбаның барлық аймағында 66 миллион жылдық жанартаулық Декан тұзақтарының бөлігі болып табылатын ірі базальт тау жыныстары кездеседі. Бхандара және Гондия аудандары толығымен метаморфтық тау жыныстарымен және аллювийлермен жабылған, бұл олардың геологиясын Махараштра штатында ерекше етеді.

Пурна алабы

Пурна бассейні Батыс Видарбхада орналасқан және атын одан өтетін Пурна өзенінен алған. Оған Видарбханың Акола, Амаравати және Булдана аудандары кіреді. Аймақтың топырағы мен суының табиғи тұздылығы өте жоғары, сондықтан оны маратхи тілінде "харпан патта" деп атайды, яғни топырақ пен судың тұздылығы жоғары деген мағынаны білдіреді.

Дін

Видарбхадағы дін әртүрлі діни сенімдер мен тәжірибелермен ерекшеленеді. Видарбхада әлемнің алты ірі діні өкілдік етеді: индуизм, буддизм, ислам, джайнизм, христиандық және сикхизм. 2011 жылғы халық санауы бойынша, индуизм штаттың басты діні болып табылады, ол жалпы халықтың 76,91% құрайды, ал буддистер жалпы халықтың 13,08% -ын құрайды. Махараштра штатындағы буддистердің 45,91% Видарбхада тұрады. 2011 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, халықтың 73,72% маратхи, 8,30% хинди, 6,23% урду, 2,58% ламбади, 1,83% гонди, 1,10% корку және 1,02% телугу тілдерінде сөйлейді. Нагпур орталық мұражайы (құрылған 1863 ж.) негізінен Видарбхадан әкелінген жинақтарды сақтайды.

Экономика

Нагпур бизнес және денсаулық сақтау саласының орталығы. Амравати кино дистрибьюторларымен және мата базарларымен белгілі. Яватмал мақта өндіретін қала және мақта экспорттаушы. Raymond UCO Denim Pvt. Ltd. компаниясы Яватмал қаласында орналасқан. Чандрапурда Үндістандағы ең ірі жылу электр станциясы және қағаз (BILT Ballarpur), болат (Steel Authority of India-дан MEL), цемент өнеркәсібі (UltraTech Cement, Ambuja Cements, ACC Limited, Manikgarh Cement, Murli Cement) сияқты ауыр өнеркәсіптер мен көптеген көмір шахталары бар. MIHAN (Нагпурдағы көп түрлі халықаралық жүк орталығы және әуежайы) – халықаралық жүк тасымалының орталығы. MIHAN Оңтүстік-Шығыс Азия және Таяу Шығыстан келетін ауыр жүктерді тасымалдау үшін арналған. Жобаға сондай-ақ ақпараттық технология компаниялары үшін арнайы экономикалық аймақ (АЭА) кіреді.

Ауыл шаруашылығы

Видарба соңғы кезде фермерлердің көптеп суицид жасауынан әйгілі болды. 2006 жылдың 1 шілдесінде Үндістанның премьер-министрі Манмохан Сингх Видарба аймағына 3750 крор (37,5 миллиард рупия) көлемінде жеңілдету пакеті жариялады. Бұл пакет аймақтың алты ауданындағы фермерлерге көмек көрсету мақсатында ұсынылды. Дегенмен, бұл пакет көптеген қаржы сарапшылары тарапынан қолдау таппады, ал журналист П. Сайнат «The Hindu» газетінде бұл пакет сәтсіздікке ұшырайды деп жазды. Пакетке қатысы бар көптеген шенеуніктердің арасында сыбайлас жемқорлық фактілері анықталды, үкімет осы іске қатысы бар 400-ден астам шенеунікті қызметтен шеттетуді қарастырды.

Минералды байлық

Нагпур, Амравати, Яватмал, Чандрапур, Гадчироли, Бхандара штаттың негізгі минералды белдеуін құрайды, көмір мен марганец – басты минералдары. Чандрапур ауданы Махараштра штатының барлық минералды өнімнің 29 пайызын береді. Темір кендері мен әк тас кендері болашақта өндірілуге мүмкіндігі бар ресурстар ретінде анықталған.

Өнеркәсіп

Нагпур, Амравати, Акола, Яватмал, Варда және Чандрапур Видарба аймағындағы ірі өнеркәсіптік орталықтар болып табылады. Үндістанның ең ірі қағаз өндірушісі және экспорттаушысы – Балларпур индустриясы Чандрапур ауданында орналасқан.

Спорт

Крикет аймақтағы ең танымал спорт түрі және Нагпурдің Видарба Крикет Ассоциациясы алаңында (ВКА) халықаралық крикет матчтары өткізілді. Бірақ, 2008 жылы Жамтада салынған Видарба Крикет Ассоциациясы стадионы онымен алмастырылды.

Лок Сабхадағы өкілдігі

Видарба ұлттық деңгейде 10 Лок Сабха орынымен өкілдік етіледі. Халық тығыздығы ең жоғары Нагпур ауданы 2 Лок Сабха орынына – Нагпур және Рамтекке бөлінген, ал Чимур және Гадчироли сияқты халық тығыздығы төмен аудандар біріктірілген. Яватмал-Вашим – Видарбадағы ең маңызды орындардың бірі, себебі оған 2 аудан орталығы кіреді. Рамтек және Амравати орындары жоспарлы қауымдардың өкілдері үшін, ал Гадчироли-Чимур орыны – этникалық аздықтардың өкілдері үшін резервтелген.

Видхан Сабхадағы өкілдік

Видарба штат деңгейінде 62 мәжіліс орнымен өкілдік етіледі. Нагпурда мәжіліс орындары ең тығыз орналасқан, қала 6 аймаққа бөлінген. Амравати, Акола және Яватмал Махараштра штатындағы ең маңызды округтердің бірі болып табылады. Белгілі бір округтер жоспарлы тайпа өкілдеріне арналған, ал қалғандары барлық үміткерлерге ашық. Яватмал ауданындағы Пусад сайлау округі де маңызды, себебі ол Махараштраға 2 бас министр сыйлады.

Жеке мемлекет құру қозғалысы

Саясатшы және экономист доктор Шрикант Жихкар Видарбханы Махараштрадан бөлуге қарсы болды, оны тұрақты емес деп есептеді: "Егер Видарбха бөлініп кетсе, жаңа штатты басқару үшін бірінші күннен бастап қаржымыз болмайды. Аймақтың үлесіне дефицит, Монополиялық мақта сатып алу схемасы, Жұмыспен қамтуды кепілдендіру схемасы және осы сияқты іс-әрекеттер салдарынан жалақы төлеуге де ақшамыз болмай, дереу тоқтатылады". Ол қолда бар табиғи ресурстардан түсетін табыс Мұмбаидің субсидиясын өте алмайтынын, ал Мұмбаидің ынтымақтастығы кез келген даму үшін өте маңызды екенін, сондай-ақ маратхи тілді штатты бөлудің қоғамдық тәуекелдері бар екенін атап өтті.