Орталық провинциялар мен Берар (1903–1950)

Кіріспе

Британдық Үндістан провинциясы, кейіннен Үндістан доминионы (1903–1950)

Орталық провинциялар мен Берар – Британдық Үндістанның провинциясы және кейіннен 1903 жылдан 1950 жылға дейін болған Үндістан доминионы. Ол Орталық провинциялардың және Берар провинциясының бірігуі арқылы құрылды. 1902 жылғы 5 қарашада қол қойылған келісім бойынша, 6-шы Низам Махбуб Әли Хан Асаф Джах VI Берарды британдықтарға жыл сайын 25 лакх рупия төлеу шартымен тұрақты жалға берді. Лорд Керзон Берарды Орталық провинциялармен біріктіруге шешім қабылдады, және бұл 1903 жылғы 17 қыркүйекте жарияланды. Орталық провинциялар 1861 жылы Саугор және Нербудда территориялары мен Нагпур провинциясының бірігуінен құрылды. 1903 жылы Хайдарабад княздығының Берар аймағын басқару Орталық провинциялардың Бас комиссарына жүктелді, ал әкімшілік мақсаттар үшін Берар 1936 жылғы 24 қазанда Орталық провинциялармен біріктіріліп, Орталық провинциялар мен Берар құрылды. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін бірқатар княздік мемлекеттер Орталық провинцияларға қосылды. 1950 жылы Үндістан Конституциясы күшіне енген кезде Берар Мадхья-Бхараттың жаңа Үндістан штатына айналды, ол 1956 жылы Мадхья-Прадешпен біріктірілді, бұл сонымен қатар Орталық провинцияны білдіреді. Аты айтқандай, бұл провинция Үндістан түбегінің орталық бөлігінде орналасқан. Ол Ганг жазығы мен Декан платосының арасындағы кең таулы-платолық белдеудің үлкен бөлігін қамтиды. Орталық провинциялар мен Берар солтүстік және солтүстік-шығыста Орталық Үндістан агенттігімен, оның ішінде Бундельханд және Багельханд агенттіктерімен, ал Саугор ауданының солтүстік жиегінде Біріккен провинциялармен; батысында Бхопал, Индор княздықтарымен және Бомбей президенттігінің Хандеш ауданымен; оңтүстігінде Хайдарабад штатымен, ал шығысында Ориссамен (1936 жылға дейін Бихар және Орисса провинциясының бір бөлігі) және Шығыс штаттар агенттігімен шектеседі.

Британдық Үндістан

Орталық провинциялар — 19 ғасырда Ұлыбританияның Орталық Үндістандағы Моғолдар мен Маратхалардан бағындырған территориялары. Олар қазіргі Чхаттисгарх штатының көп бөлігін, сондай-ақ Мадхья-Прадеш және Махараштра штаттарының аймақтарын қамтыды. Астанасы Нагпур қаласы болған. Маратхалар үшінші англо-маратха соғысында жеңілгеннен кейін, 1817 жылы Маратха Пешвасы (Саугар және Дамох аймақтары), ал 1818 жылы Аппа Сахиб берген Сатпура тауларының солтүстігіндегі жерлер 1820 жылы генерал-губернатордың өкілі басқаратын Саугар және Нербудда территорияларына біріктірілді. 1835 жылы Саугар және Нербудда территориялары жаңа құрылған Солтүстік-Батыс провинцияларына (кейіннен Агра және Оудх біріккен провинциялары) қосылды. 1842 жылы көтеріліс салдарынан олар қайтадан генерал-губернатордың өкіліне бағынды. 1853 жылы Солтүстік-Батыс провинциясына қайта қосылды. 1818 жылы Нагпурдің Маратха Бхонсле махараджалары британдық үстемдігін мойындады. 1853 жылы Рагходжи III мұрагерсіз қайтыс болғаннан кейін, Нагпур британдықтар тарапынан мұрагерлік принципі бойынша аннексияланды. 1861 жылы Орталық провинциялар құрылғанға дейін Нагпур провинциясы, Нагпур бөлігі, Чхиндвара және Чхаттисгархтан тұратын, орталық колониялық үкіметке бағынған комиссар басқарды. 1861 жылы Саугар және Нербудда территориялары Нагпур провинциясымен біріктіріліп, жаңа Орталық провинцияларды құрды. 1903 жылдың 1 қазанында Берар Орталық провинциялар комиссарының басқаруына берілді. 1905 жылдың қазанында Самбалпурдың көп бөлігі және Бамра, Раиракхол, Сонпур, Патна және Калаханди княздіктері Орталық провинциялар мен Берардан Бенгалияға, ал хинди тілді Чхота Нагпур штаттары Чанг Бхакар, Британдық Корея, Сургуджа, Удайпур және Джашпур Бенгалиядан Орталық провинциялар мен Берарға ауыстырылды. 1903 жылы Маратхи тілінде сөйлейтін Берар аймағы Хайдарабад княздік мемлекетінің басқаруына берілді, бірақ ол ресми түрде Хайдарабадтың бір бөлігі болып қалып, Үндістан үкіметімен мәңгілік мерзімге жалға берілді. 1905 жылы Самбалпур ауданының көп бөлігі және Бамра, Раиракхол, Сонпур, Патна және Калаханди княздіктері Бенгал провинциясына, ал Чанбхакар, Корея, Сургуджа, Удайпур және Джашпур княздіктері Бенгалдан Орталық провинцияларға ауыстырылды. 1912 жылғы Үндістан үкіметі туралы заң провинциялар үшін бас комиссар басшылығымен заң шығару кеңестерін құруға рұқсат берді, ал 1913 жылдың 8 қарашасында Орталық провинциялар заң шығару кеңесі құрылды. 1919 жылғы Үндістан үкіметі туралы заң провинция әкімшісін бас комиссардан губернаторға ауыстырды, сондай-ақ заң шығару кеңесін кеңейтіп, дауыс беру құқығын ұлғайтты. 1919 жылғы Монтегю-Челмсфорд реформалары бойынша Заң шығару кеңесіне алғашқы сайлау 1920 жылдың қараша және желтоқсан айларында өтті. Кеңес 71 мүшеден тұрды: 53 сайланған, 2 ресми және 16 бейресми мүше (жер иелері, артта қалған топтар, еуропалықтар және англо-үндістер). 53 сайланған мүшесінің 40-ы жалпы сайлау округтерінен (30 ауылдық және 10 қалалық), 7-сі діни сайлау округтерінен және 6-сы арнайы сайлау округтерінен (Орталық провинциялар мен Берар кеншілер қауымдастығы, Орталық провинциялар мен Берар сауда және өнеркәсіп қауымдастығы, Берар сауда және өнеркәсіп және Орталық провинциялар мен Берар жер иелері) сайланды. Үндістан Ұлттық Конгресі Калькуттадағы конференциясында ынтымақтастықсыздық қозғалысының бір бөлігі ретінде сайлауға бойкот жариялауға шешім қабылдады. Равишанкар Шукла, Э. Рагавендра Рао, Б. С. Мундже, Даулат Сингх, Махан Лал Чатурведе және Вишнудтта Шукла сияқты көптеген көрнекті ұлтшыл көшбасшылар сайлауға қатыспауға немесе кандидаттығын қайтарып алуға шешім қабылдады. Заң шығарушы орындар көбінесе либералдар мен лоялистерге бұйырды. Гангхадхар Рао Читнавис Кеңес төрағасы болып тағайындалды. Монтегю-Челмсфорд реформалары диархия принципін де енгізді, оған сәйкес ауыл шаруашылығы, денсаулық сақтау, білім беру және жергілікті басқару сияқты белгілі бір жауапкершіліктер сайланған министрлерге берілді, бірақ үй, қаржы және кірістер сияқты жауапкершіліктер губернатордың атқарушы кеңесінің мүшелерінде қалды. Губернатордың атқарушы кеңесінің мүшелері ретінде қызмет еткен үндістердің арасында Моропант Вишванат Жоши (Ішкі істер) және Э. Рагавендра Рао болды. 1923 жылы ұлтшылдар заңнамалық сайлауға қатысуға шешім қабылдады, ал 1923 жылдың қараша және желтоқсан айларында өткен сайлауда Үндістанның тәуелсіздігін жақтаған Сварадж партиясы 54 сайланған орынның 41-ін жеңіп алды. 4 орын тәуелсіздерге бұйырды, олар көбінесе свараджистермен одақтасты, 4 орын либералдарға және 5 орын либералдармен одақтас тәуелсіздерге бұйырды. Сварадж партиясын Видарбхадан Б. С. Мундже, Махакошалдан Э. Рагавендра Рао және Берардан С. Б. Тамбе және Б. Г. Хапарде басқарды. С. М. Читнавис либералдардың көшбасшысы болды. Орталық провинциялардың заң шығару кеңесінде көпшілік орындарды жеңіп алған Сварадж партиясы партиялық саясатқа сәйкес үкімет құрудан бас тартты, губернатор Фрэнк Слай Читнависті және мұсылман тәуелсіз Сыед Хифазат Алиді министрлер етіп тағайындады. 1935 жылы Үндістан үкіметі туралы заң британдық парламенттен қабылданды. Бұл заң провинциялық жиналысты сайлауды көздейді, сайлаушылардың құрамына белгілі бір қаржылық ресурстары бар еркектер кірді, ал әйелдер мен кедейлер сайлауға қатыса алмады. Княздық штаттарға қатысты бақылау және басқару құқықтары губернатордың өкілеттігінде қалды және халықтық провинциялық үкіметтердің билігінен алынды. 1937 жылы сайлау өтті, және Үндістан Ұлттық Конгресі көпшілік орындарды жеңіп алды, бірақ үкімет құрудан бас тартты. Э. Рагавендра Рао басқарған азшылық уақытша үкімет құрылды.

The Central Provinces comprised 19th century British conquests from the Mughals and Marathas in central India, and covered much of present day Chhattisgarh with portions of Madhya Pradesh, and Maharashtra states. Its capital was Nagpur. After the defeat of the Marathas in the Third Anglo Maratha War, the territories north of the Satpura Range ceded in 1817 by the Maratha Peshwa (parts of Saugor and Damoh) and in 1818 by Appa Sahib, were in 1820, formed into the Saugor and Nerbudda Territories under an agent to the governor general. In 1835 the Saugor and Nerbudda Territories were included in the newly formed North Western Provinces (which later became the United Provinces of Agra & Oudh). In 1842, in consequence of an uprising, they were again placed under the jurisdiction of an agent to the governor general. They were restored to the North Western Province in 1853. In 1818, the Maratha Bhonsle Maharajas of Nagpur submitted to British sovereignty. In 1853, on the death of Raghoji III without heirs, Nagpur was annexed by the British under the doctrine of lapse. Until the formation of the Central Provinces in 1861, Nagpur Province, which consisted of the Nagpur Division, Chhindwara and Chhattisgarh, was administered by a commissioner under the central colonial government. The Saugor and Nerbudda Territories were joined with the Nagpur province to constitute the new Central Provinces in 1861. on 1 October 1903 Berar was placed under the administration of the commissioner of the Central Provinces. In October 1905, most of Sambalpur and the princely states of Bamra, Rairakhol, Sonpur, Patna, and Kalahandi were transferred from the Central Provinces and Berar to Bengal, while the Hindi speaking Chota Nagpur States of Chang Bhakar, British Korea, Surguja, Udaipur, and Jashpur were transferred from Bengal to the Central Provinces & Berar. In 1903, the Marathi speaking Berar region of the Hyderabad princely state was placed under the administration of the Governor of the Central Provinces, although it officially remained part of Hyderabad, leased in perpetuity by the Government of India. In 1905, most of Sambalpur district and the princely states of Bamra, Rairakhol, Sonpur, Patna, and Kalahandi were transferred to Bengal Province and the princely states of Changbhakar, Korea, Surguja, Udaipur, and Jashpur were transferred from Bengal to the Central Provinces. The Government of India Act 1912 permitted the creation of legislative councils for provinces under a chief commissioner, and on 8 November 1913, the Central Provinces Legislative Council was formed. The Government of India Act 1919 changed the administrator of the province from a chief commissioner to a governor, and enlarged the legislative council and expanded the voting franchise. The first elections for the Legislative Council under the 1919 Montagu–Chelmsford Reforms were in November and December 1920. The Council consisted of 71 members 53 elected members, 2 ex officio members (members of Executive Council), and 16 official and non official nominated members (Zamindar owners declared as backward, Depressed Classes, Europeans and Anglo Indians). Out of the 53 elected members, 40 came from general constituencies (30 rural and 10 urban), 7 communal constituencies and 6 special constituencies (Central Provinces & Berar Mining Association, Central Provinces & Berar Commerce & Industry Association, Berar Commerce & Industry, and Central Provinces & Berar Landholders). The Indian National Congress had decided at its Calcutta Conference to boycott the elections as part of the Non cooperation Movement, and many prominent nationalist leaders, including Ravishankar Shukla, E. Raghavendra Rao, B. S. Moonje, Daulat Singh, Makhan Lal Chaturvedi, and Vishnudutta Shukla, either decided not to run, or withdrew their candidacies. The legislative seats went mostly to Liberals and Loyalists. Gangadhar Rao Chitnavis was nominated as the President of the Council. The Montagu Chelmsford reforms also introduced the principle of dyarchy, whereby certain responsibilities such as agriculture, health, education, and local government, were transferred to elected ministers but some responsibilities such as home, finance and revenue were reserved with the Members of the Executive Council of the Governor. Some of the Indians who served as members of the Governor's Executive Council were Moropant Vishvanath Joshi (Home) and E. Raghavendra Rao. By 1923, the nationalists had decided to participate in the legislative elections, and in the November and December 1923 election, and the Swaraj Party, which advocated Indian independence, won 41 of the 54 elected seats. 4 seats went to independents who generally allied with the Swarajists, four to the Liberals, and five to independents allied with the Liberals. The Swarajists were led by B. S. Moonje from Vidarbha, E. Raghavendra Rao from Mahakoshal, and S. B. Tambe and B. G. Khaparde of Berar. S. M. Chitnavis was leader of the Liberals. Despite winning a majority of seats, the Swarajists, consistent with the party's policy of obstruction and non acceptance of office, refused to form a government, and Governor Frank Sly selected Chitnavis and Syed Hifazat Ali, a Muslim independent, as ministers. In 1935, the Government of India Act was passed by the British Parliament. This act provided for the election of a provincial assembly, with an electorate made up of men with a minimum of financial resources, and excluding women and the poor. Supervisory powers over the enclaved and attached Princely States were reserved to the Governor and removed from the authority of the popular provincial governments. Elections were held in 1937, and the Indian National Congress took a majority of the seats but declined to form the government. A minority provisional government was formed under E. Raghavendra Rao. MinisterPortfolioE. Raghavendra RaoGaol, Police, Political, Military, Judicial, and LegalBalkrishna Ganesh KhapardeRevenue, Land Records, Survey, Settlement, Forest, Excise, Stamp, and EducationSyed Wakil Ahmed RizviFinance, Local Self Government, Medical, Public Health, and Public WorksDharamrao BhujangraoAgriculture, Commerce, Industry, and Registration

Конгресс шешімін кері қайтарып, 1937 жылдың шілдесінде үкіметті қабылдауға келісті. Сондықтан губернатор 1937 жылдың тамызында Н. Б. Харе үкімет құруға шақырды.
МинистрПортфель
Н. Б. ХареПремьер-министр, Ішкі істер
Юсуф ШарифЗаң және Әділет
П. Б. ГолеҚаржы
Рамрао ДешмухЖұмыс істейтін құрылыстар
Рави Шанкар ШуклаБілім беру
Дварка Прасад МишраЖергілікті басқару
Д. К. МехтаҚаржы

Харе 1938 жылы отставкаға кетті, ал Рави Шанкар Шукла келесі премьер-министр болды. 1939 жылы Шукла басқа провинциялардың Конгресс көшбасшыларымен бірге, Үндістан көшбасшыларымен кеңеспей Германияға соғыс жариялаған генерал-губернатордың шешіміне наразылық білдіріп, отставкаға кетті, және Орталық провинциялар мен Берар губернатордың басқаруына көшті. 1946 жылы тағы бір сайлау өтті, нәтижесінде Конгресс көпшілік орындарды жеңіп алды, және Шукла қайтадан премьер-министр болды.

Демография

1911 жылғы санақ бойынша Орталық провинциялар мен Берардың халқы 16 033 310 адамды құрады. 1917 және 1920 жылдардағы құрғақшылықтар бірнеше ауданда ашаршылық тудырды, ал Орталық провинциялар 1911, 1912, 1915, 1917 және 1918 жылдары бубондық обаға, сондай-ақ 1918 жылғы тұмау пандемиясына ұшырады. 1921 жылғы санақ бойынша халық саны 1911 жылғы көрсеткіштен 0,3%-ға төмендеп, 15 970 660 адамды құрады. 1931 жылғы санақ Орталық провинциялар мен Берардың жалпы халқының 17 990 937 адамды, британдық округтерде – 12 065 885 адамды, Берарда – 3 441 838 адамды, ал князьдік мемлекеттерде – 2 483 214 адамды көрсетті.

Әкімшілік

1941 жылғы Үндістан халық санағында провинцияда 16 813 584 адам тіркелді, оның 2 093 767-сі қала тұрғындары, ал 14 719 817-сі ауыл тұрғындары болып есептелді.