Кіріспе

Студенттік лавр Англиядағы Кембридж университетінде "Wrangler" – Математикалық трипос жарысында бірінші сыныптық диплом алған студент. Ең көп ұпал жинаған студент – Аға Wrangler, екіншісі – Екінші Wrangler, және т.б. Керісінше, үшінші сыныптық диплом алған кезде (яғни, диплом алған жағдайда) ең төмен балл жинаған адам "ағаш қасық" деп аталады.

Тарих

1909 жылға дейін университет рейтингті жариялап келді. 1910 жылдан бастап ол әр студенттің алған дәрежесін ғана жария етіп келеді. Емтиханшы "Senior Wrangler" атын "ресми емес" жолмен, оның есімін оқығанда шапанын түйіп көрсетіп береді, бірақ басқа рейтингтер әр студентке жеке хабарланады. Сондықтан, 20-шы ғасырдың бірнеше Senior Wrangler-лерінің (мысалы, Криспин Нэш Уильямс, Кристофер Бадд, Франк П. Рамси, Дональд Коксетер, Кевин Базард, Джаянт Нарликар, Джордж Рид және Бен Дж. Грин) есімдері ғана көпшілікке белгілі болды. Тағы бір танымал тұлға – Филиппа Фосетт. Ол анасы бірлесіп құрған Ньюнхэм колледжінде (Кембридж) білім алды. 1890 жылы Фосетт Кембридж математикалық Трипос емтиханында ең жоғары ұпай жинаған алғашқы әйел болды. Оның ұпайы екінші орындағыдан 13 процентке жоғары болды. Әйелдер тізімі жарияланғанда Фосетт "Senior Wrangler-ден жоғары" деп сипатталды, бірақ ол сол кезде тек ерлер ғана дәреже ала алатындықтан және Senior Wrangler атағына тек ерлер ғана лайықты болғандықтан, Senior Wrangler атағын алмады. Нәтижелер әрқашан кеңінен жарияланып, ең жоғары ұпай жинағандар зор құрметке ие болды. Шарлотта Ангас Скотт ресми емес түрде сегізінші Wrangler деп танылғаннан кейін 1881 жылдан бастап әйелдерге Трипосқа қатысуға рұқсат берілді. "Деректерге сәйкес, дерлік барлық жоғары Wrangler-лер (олар туралы мәліметтер бар) өз күшін және төзімділігін сақтау үшін жүйелі түрде физикалық жаттығулар жасаған" деп жазылған. Жоғары дәрежелі Wrangler лауазымын иелену жеке тұлғаның кейінгі кәсібі үшін көптеген мүмкіндіктер ашты. Мұндай тұлғалар көбінесе алғашқыда Fellow болып, содан кейін басқа мамандықтарға ауысты. Ұлыбритания және Британ империясы бойынша университет математикасының профессорлары көбінесе ең үздік үш Wrangler-дің қатарында болды. Wrangler-лердің тізімі кеңінен жарияланып, математиканың барлық пәндердің ең зияткерлік қиын пәні деген жұртшылық пікірін қалыптастырды. "Masters of Theory" кітабының авторы Эндрю Уорвикке сәйкес, "Senior Wrangler" термині "академиялық басымдықпен синоним" болды. Бұл саясат 1948 жылы тоқтатылды. Қазіргі Корольдік астрономы, Лудлоу лорды (Мартин) Рис, Senior Wrangler болған, кейін әлемнің жетекші ғалымдарының біріне айналды, сонымен қатар Тринити колледжінің (Кембридж) магистрі, Корольдік қоғамның президенті және Ардагерлік орденінің мүшесі болды.

Оптималды уақыт

Математикадан екінші және үшінші дәрежеде бітірген студенттер аға оптистер (екінші дәреже) және кіші оптистер (үшінші дәреже) деп аталады. Кеймбридж университеті математикадан емтихан нәтижелерін 2:1 және 2:2 жіктемелеріне 1995 жылға дейін бөліп қарастырмаған, бірақ қазір аға оптистердің 1-бөлімі және 2-бөлімі бар.

Көркем шығармаларда

"Аға ұрықшы" – Терри Пратчетттің "Диск әлемі" романдары сериясындағы Бейтаныс университетінің профессорларының бірі. Элизабет Гаскелдің "Жұбайлар мен қыздар" романының кейіпкері Роджер Хамли, Аға Ренглер дәрежесіне жеткен. Джордж Бернард Шоудың "Мисс Уорреннің кәсібі" (1893) пьесасының басты кейіпкері Виви Уоррен, сондай-ақ пьесадағы әйгілі әйелдің қызы, Үшінші Ренглермен тең болды, бірақ ол "оның [өзінің] осыған уақыт жұмсауының қажеті жоқ екенін" түсінді, себебі ол өзіне академиялық мансапты жоспарламаған. "Wrangler" – Джон Ле Карренің "Tinker Tailor Soldier Spy" сияқты шпиондық романдарының кейбірінде кодты бұзушыларға қолданылатын арнайы термин. Роберт Харристің "Энигма" кітабының басты кейіпкері Томас Иерихон 1938 жылы Аға Ренглер атанды. Форд Мадокс Фордтың "Парад соңы" романында Кристофер Титженс Кембриджді "жалғыз Екінші Ренглер" ретінде тастап кеткені айтылады. Румер Годденнің "Бреде үйінде" романында Дама Агнес аббатханаға кірмес бұрын Сегізінші Ренглер болғаны жазылған. С.С. Форестердің "Генерал" кітабында басты кейіпкердің штабындағы (генералдың көмекші квартирмейстері, Спиллер) қызметкер Екінші Ренглер ретінде сипатталған. Брам Стокердің "Сотшының үйі" романында басты кейіпкер Малком Малкомсон математикалық емтихандарға дайындалу үшін тыныш жер іздеп жүр. Мейрамхананың иесі Миссис Витхэм Малкомды сотшының үйі туралы ескертеді, бірақ шаруа әйелі Миссис Демпстер бұл қорқыныштан құтылуға көмектеседі, себебі ол "перілерден" қорқамайды, олар тек егеуқұйрықтар ғана. Малком: "Демпстер ханым, [ ] сіз Аға Ренглерден де көп білесіз! Мен сізге айтайын, сіздің таза санаңыз бен адал жүрегіңізге деген құрметімді білдіре отырып, мен кеткен кезде сізге осы үйді беремін, және менің жалға мерзімімнің соңғы екі айында сіз мұнда өз бетіңізбен тұрып қала аласыз, себебі төрт апта маған жеткілікті."