Кіріспе

Киров класы (26-жоба) – 1930 жылдардың соңында Совет Әскери-теңіз күштері үшін салынған алты жеңіл крейсердің класы. Алғашқы екі кемеден кейін бронялық қорғанысы күшейтілді, сондай ақ кейбір кемелер Максим Горький класы деп те аталады. Бұл Ресей азамат соғысынан кейін Советтердің салып бітірген алғашқы ірі кемелері болды. Олар итальяндық "Раймондо Монтекукколи" крейсерінің негізінде салынды, итальяндық Ansaldo компаниясының көмегімен жобаланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі кеме Қара және Балтық теңіздерінде дислокацияланды, ал соңғы екі кеме Ресейдің Шығыс аймағында құрылыс кезінде болды және соғысқа қатыспады. Алғашқы төрт кеме 1941 жылғы маусымда Германияның Совет Одағына шабуыл жасағаннан кейін, Остік әскерлері мен нысандарына оқ жаудырды. Барлық алты кеме соғыстан аман қалды және оқу және басқа да екіншілік рөлдерде қызмет етті, үш кеме 1960 жылдардың басында, ал қалған үш кеме бір онжылдықтан кейін жаратылды.

Дизайн

Қазан төңкерісінен және одан кейінгі Ресей азамат соғысынан кейін Кеңес өнеркәсібі ірі, күрделі әскери кемелерді өздігінен жобалай алмады және шетелдік көмекке жүгінді. Ansaldo компаниясы заманауи Raimondo Montecuccoli класты крейсерлердің жобаларын ұсынды, ал 1933 жылы екі мұнарада алты зеңбірекпен қаруланған және сол сипаттамаға сай келетін жоба жасалды. Егер көлемі 7200 тоннадан аспаса, итальяндықтар кеме сынақтардан сәтті өтетініне кепілдік берді. Жаңа мұнараның конструкторы өзінің басшыларын кемеге үш мұнара орнатуға және оны белгіленген шекте ұстап тұруға болатынына көндірді, және бұл жоба 1934 жылдың қараша айында 26-жоба ретінде бекітілді. Кеңес Одағы кейінірек Duca d'Aosta класты крейсерлердің машиналарын сатып алды және кішкентай корпусқа үлкен және қуатты механизмдерді бейімдеуде қиындықтарға тап болды, бұл құрылыстың басталуын кешіктірді. Тағы бір мәселе – итальяндық жобаны кеңестік қалауынша, кеме корпусының орталық бөлігі үшін бойлық, ал шеттері үшін көлденең конструкцияны пайдалануға бейімдеу қажет болды, сонымен қатар кеңестіктер жиі кездесетін ауа райының қиын жағдайларына төтеп беру үшін корпус құрылымын нығайту қажет болды. "Кировтар" жұптармен салынды, әр жұп алдыңғы жұпқа қарағанда жақсартуларға ие болды. Бұл жұптар тізбек бойынша 26-жоба, 26-бис жоба және 26-бис2 жоба деп аталды. Жұптар арасындағы айырмашылықтар көбінесе өлшем, броня, қару-жарақ және ұшақтармен байланысты болды.

Жалпы сипаттамалары

Жоба 26 класының кемелерінің жалпы ұзындығы болды. Олар стандартты жүктемеде және толық жүктемеде ығыстырылды. 1936 жылы «Киров» кемесі суға түсірілгеннен кейін екі «26bis» жобасы бойынша кемелер салынды. Олар бірінші партиядан бірқатар өзгерістерді енгізді, оның ішінде олардың үлкенірек болуы да бар. Олар стандартты жүктемеде және толық жүктемеде ығыстырылды. Олардың жалпы ұзындығы аздап ұзын болды, ал толық жүктемедегі суDraftы болды. Сынақтар кезінде олар кластың ең жылдам кемелері болып шықты, олардың жылдамдығы болды. Олардың қару-жарағы бұрынғы кемелерге ұқсас болды, бірақ алғашқы жұптағы алты емес, тоғыз 61 K әуеге қарсы зеңбірек орнатылды және олар 1912 үлгісінің орнына 150 дана 1908/39 үлгісіндегі миналарды тасымалдауға жабдықталды. «26bis2» жобасы бойынша салынған екі кеме әлі де үлкен болды және стандартты жүктемеде және толық жүктемеде ығыстырылды. Олар «26» жобасының кемелерінен метрдің оннан бір бөлігі қысқа болды, бірақ су желісінің ұзындығы барлық жұптар арасында өзгерген жоқ. Олардың турбиналары «26bis» жобасының кемелеріне қарағанда сәл қуаттырақ болды және сынақтар кезінде оларды қозғалтты. 100 мм B 34 екі мақсатты зеңбіректердің өндірісі кешіккендіктен, олар 90 K зеңбіректерін пайдалануға мәжбүр болды. Миналар да өзгерді, себебі олар 100 КБ немесе 106 дана 1926 үлгісіндегі миналарды тасымалдай алатын. Әдетте, әр зеңбірекке 100 оқ-дәрі тасымалданды, бірақ «26» жобасының кемелерінде артық жүктеме кезінде әр зеңбірекке қосымша төрт оқ-дәрі тасымалдауға болатын. Екі үштік орнатылған 39 Ю торпеда түтігі орнатылды, оларды жеке-жеке реттеуге болып, олардың атуын таратуға мүмкіндік берді. «Молотов» және «Каганович» кемелері соғыс кезінде өздерінің торпеда түтіктерін 1Н үлгісімен ауыстырды. Бірінші екі кемеде барлығы 96 КБ немесе 164 дана 1912 үлгісіндегі миналар болуы мүмкін. Теңіз миналарын тастауға арналған бір жұп қондырғы және төрт BMB 1 тереңдік зарядтары лақтыратын құрылғы орнатылды. «26» және «26bis» жобаларының кемелеріне сонар орнатылмаса да, 20 ірі BB 1 және 30 шағын BM 1 тереңдік зарядтары тасымалданды. Олар «Арктур» су асты акустикалық байланыс жүйесімен жабдықталды. «Калинин» және «Каганович» кемелеріне Ленд-Лизинг ASDIC 132 жүйесі, советтер оны «Дракон 132» деп атаған, сондай-ақ эксперименталды совет «Марс 72» сонары жүйесі берілді. «26» жобасының кемелері негізгі зеңбіректерді басқару үшін «Молния» жүйесімен жабдықталды, оның құрамында TsAS 2 механикалық компьютері және KDP3 6 директоры болды. Әрбір мұнара мен директордың DM 6 қашықтық өлшегіштері болды, бұл жергілікті және орталық отты басқарудың үйлесімін қолдана отырып, бірнеше нысананы шабуылдауға мүмкіндік берді. Кейінгі төрт кемеде «Молния АТс» отты басқару жүйесі жақсартылды, ол бақылаушы ұшақтардан деректерді қабылдай алатын. Ұшаққа қарсы қару-жарақ SO 26 компьютері, «Газон» тік гироскобы және суперструктураның әр жағында SPN 100 директоры бар «Горизонт 1» жүйесімен басқарылатын. Әрбір директордың толыққанды тұрақтандырылған қашықтық өлшегіші болды. «Ворошилов» кемесінде SPN 200 директоры болды, бірақ «26bis» жобасының кемелері «Горизонт 2» жүйесін қолданды. Бұл жүйеде «Горизонт 2» компьютері және «Шар» тік гироскобы болды. Радармен жабдықталған алғашқы совет кемесі – «Молотов» 1940 жылы «Редут К» әуе ескерту жүйесін алды, оны соғыс бойы қолданды. Басқа кемелердің көпшілігі Ленд-Лизинг радарларымен жабдықталды. Әуедегі іздеу үшін британдық 281, 291 типтері және американдық SG радарлары пайдаланылды. Батареяның негізгі отты басқару радарлары 284 және 285 типті британиялық, ал ұшаққа қарсы отты басқаруды 282 типті радар қамтамасыз етті. 1944 жылға дейін «Молотов» және «Калинин» кемелеріне советтік «Юпитер 1» және «Марс 1» зеңбірек радарлары орнатылды.

Қорғау

Қарулы схемасы тіршілікке қажетті бөліктердің айналасында сал құрайтын қорғаныс жүйесі болды, ол су сызығының белдеуімен, палубамен және бірдей қалыңдықтағы көлденең қалқандармен қоршалған. Мұнара мен барбетканың қалыңдығы да 50 мм-ге тең болды. Бақылау мұнарасының қабырғалары 100 мм қалыңдықтағы шатырмен жабдықталған. Басқару механизмін қорғайтын жәшік болды және бірнеше басқару орындары сынықтардан қорғалды: торпеда басқару станциясы, негізгі артиллерияның атыс басқаруы және қосалқы қару қалқандары, қосалқы артиллерия басқару орны және қосалқы командалық станция қабырғалары мен шатыры болды. Белдеу кеменің ұзындығының 64,5% -ын құрады. Оның жалпы биіктігі , оның ішінде жобаланған су сызығының астындағы бөлігі . Қос түбі қарулы көлденең қалқандардан асып, жұқа бойлық қалқан су басудан қорғаныс шараларын ұсынды. Ол торпеданың жарылысына төтеп беру үшін тым жұқа деп есептелді, бірақ мүмкін, алыс жақтанғы қалқан зақымсыз сақталып қалуы мүмкін, бұл асимметриялық су басудан кеменің қисайуын тудыруы мүмкін.

Ұшақ

Кировтар екі ұшақ тасымалдауға арналған, бірақ неміс катапульталарын импорттау қажет болды. 1937 жылы Киров пен Ворошилов кемелері үшін екі "Хайнкель К-12" катапультасы сатып алынды. Олар 360 градусқа бұрылып, салмағы белгілі бір ұшақты белгілі бір жылдамдықпен ұшыра алатын, бірақ 1939 жылдың қыркүйегінде KOR 1 гидроұшағы қолданысқа енгенге дейін қолайлы ұшақ болған жоқ. Олар қиын ауа райында қонуға жарамсыз болды және Барбаросса операциясы басталғанда кемеден түсірілді. Горький мен Молотов кемелерінде советтік ZK 1 катапульттары орнатылды, олардың өнімділігі шамамен бірдей болды, бірақ қолайлы ұшақтардың болмауына байланысты оларды ешқашан қолдануға мүмкіндік болмады.

Балтық флоты

Киров 1938 жылдың күзінде Балтық флотына қабылданып, бірақ 1939 жылдың басына дейін жұмыстары аяқталмай келді. 1940 жылдың 22 қазанында Кеңес Одағы Латвияны басып ала бастағанда Ригаға бағытталды. Келесі күні Лиепаяға жетті. Қысқы соғыс кезінде Киров, "Сметливый" және "Стремительный" эсминецтерінің сүйемелдеуімен, Ханконың оңтүстігіндегі Руссародағы фин жағалау қорғаныс артиллериясын бомбалауға тырысты. Бірнеше жақын маңдағы жарылыстардан зақымданғаннан кейін ол бар болғаны 35 оқ атты да, жөндеу үшін Лиепаядағы совет теңіз базасына қайта оралды. Қысқы соғыстың қалған бөлігінде ол сол жерде тұрды, ал кейін 1940 жылдың қазан айынан 1941 жылдың 21 мамырына дейін Кронштадтта жөндеуден өтті. Горькийдің Кронштадтта жаңа мұрын бөлігі жасалды және ол 21 шілдеде кемеге қосылды. Киров Таллин қаласын қорғау кезінде артиллериялық қолдау көрсетті және 1941 жылдың тамыз айының соңында Таллиннен Ленинградқа эвакуациялық флоттың бас штабы болды. Соғыстың қалған бөлігінде екі крейсер де Ленинград пен Кронштадтты Окпанның миналық өрістерімен қоршап алды және Ленинградты қоршау кезінде қорғаушыларға артиллериялық қолдау ғана көрсетіп, 1944 жылдың ортасында советтердің Выборг-Петрозаводск шабуылына көмектесе алды. Екі кеме де неміс авиациясы мен артиллериясының шабуылдарынан зақымданды, бірақ соғыс кезінде жөнделді.

Қара теңіз флоты

1941 жылғы 23 маусымда «Ворошилов» Констанцаны бомбалаған совет эсминецтерін жапқан, бірақ эсминецтердің басшысы «Москва» минаға отырды, ал «Харьков» жаудан келген отқа түсті. Қыркүйек айының ортасында Одесса маңындағы жау позицияларын бомбалады, бірақ көп ұзамай Новороссийске ауыстырылды. 2 қарашада ол портта KG-51 тобына қарасты Junkers Ju 88 бомбалаушыларынан екі рет зақымдалды; бірі #3 бөлімінде өрт тудырды, ол екінші соққыдан келген сумен сөндірілді. Ол Потиге жөндеуге сүйретіліп, жөндеу жұмыстары 1942 жылғы ақпан айына дейін созылды. 1942 жылғы 2 сәуірде Феодосия маңындағы жау позицияларын бомбалады, бірақ 10 сәуірде жақын жерде жарылған снарядтардан зақымдалып, жөндеу үшін Батумиге қайта оралуға мәжбүр болды. Мамыр айында ол Керчь және Тамань түбегіндегі совет әскерлеріне көмектесіп, Батумиден Севастопольге 9-шы теңіз жаяу әскер бригадасын тасымалдауға жәрдемдесті. 1942 жылғы 29 қарашада Феодонисіні бомбалау кезінде минаға түсіп зақымдалды, бірақ өз күшімен Потиге оралды. 1943 жылғы қаңтар айының соңында «Малая Земля» деп аталатын жерге неміс шебінің артына совет әскерлерін тасымалдауға көмектесті. 1943 жылғы 6 қазанда Тамань плацдармынан неміс әскерін эвакуациялауға кедергі келтіруге тырысқан неміс авиациясынан үш эсминецтің жоғалтуы Сталинге арнайы рұқсатысыз ірі теңіз күштерін қолдануға тыйым салуға себеп болды, бұл «Ворошиловтың» соғыстағы белсенді қатысуын тоқтатты. «Молотов» неміс басқындығынан аз бұрын қолданысқа енгізілді және 1941 жылдың көп бөлігін әуе шабуылы туралы радардың артықшылығын пайдалану үшін порттан портқа көшіп жүрді, бұл радар совет теңіз күштерінде алғаш рет орнатылды. Ол қарашаның басында Феодосия маңындағы жау позицияларын бомбалады және Потиден келген 386-шы атқыштар дивизиясының бөлімдерімен Севастопольді нығайтуға жіберілді. 29 желтоқсанда әскерлерді түсіру кезінде бірнеше снарядтан зақымдалған, бірақ кететін кезде 600 жаралыны алып кетті. Ол қаңтар айының бірінші аптасында қайтадан тасымалдаушы рөлін атқарды. 1942 жылғы 21-22 қаңтарда Туапседегі қатты дауыл кезінде мұрты зақымдалып, пирске тиді. Келесі айдың көп бөлігін жөндеумен өткізді, бірақ мұрты түзелмеді, бұл оның жылдамдығын бірнеше теңіз шақырымымен төмендетті. Керчь түбегіндегі совет әскерлерін қолдау үшін бірнеше бомбалау миссияларын орындағаннан кейін, 20 наурызда Потиге толық жөндеуге оралды. Маусым айында Севастополь гарнизонына көмек көрсету үшін бірнеше рет жүзіп өтті. 2 тамызда итальяндық MAS торпедалық қайықтарымен бірлесіп әрекет еткен торпедалық бомбалаушылардың шабуылынан кормасы қирады. Зақымдану жылдамдығын төмендетті және оны қозғалтқыштармен басқаруға тура келді. 1943 жылғы 31 шілдеге дейін Потиде жөндеуден өтті, аяқталмаған «Фрунзе» кемесінің кормасы, аяқталмаған «Железняков» крейсерінің рулі, «Кагановичтің» рульдік механизмі және L 25 су асты қайығының рульдік сенсоры қолданылды. Сталиннің бұйрығына сәйкес жөндеуден кейін ол ешқандай әрекетке қатыспады.

Соғыстан кейінгі мансап

Киров 1945 жылғы 17 қазанда Кронштадттан шығып келе жатқанда неміс магниттік минасына тап болып зақымданды. 1946 жылғы 20 желтоқсанға дейін жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1949 жылғы қарашадан 1953 жылғы сәуірге дейін қайта жабдықталды, оның машиналары толығымен жөнделді, радарлары, атыс басқару жүйелері және әуе шабуылына қарсы қарулары ең соңғы советтік үлгілерімен ауыстырылды. 1961 жылғы 2 тамызда оқу крейсері ретінде қайта жіктелді, Польша мен Шығыс Германияны үнемі аралады және 1974 жылғы 22 ақпанда металл тескісіне сатылды. Оның екі зеңбірек мұнарасы Санкт-Петербургте ескерткіш ретінде орнатылды. Максим Горький 1950 жылғы желтоқсанда советтік теңіз күштерінің алғашқы тікұшағы – "Камов Ка-10" үлгісін сынақтан өткізді және 1953 жылдың ортасында қайта жабдықтауды бастады. Бұл Кировтың қайта жабдықталу жоспарына ұқсас болды, бірақ оның сусымасы торпедалық бөлектерінің есебінен артады, бұл оның жылдамдығы мен қашықтығына әсер етті. Әскери-теңіз күштері 1955 жылы жұмыстың көлемін қайта бағалап, оны толыққанды заманауи кеме жасауға жеткіліксіз деп шешіп, қайта жабдықтауды тоқтатты. Горький 1959 жылғы 18 сәуірде зымырандық сынақ кемесі ретінде қажеттігі болмағандықтан металл тескісіне сатылды. Ворошиловтың 14 тонналық винті мен 2,5 тонналық тоқтату якорі Севастопольдегі Севастопольді ерлікпен қорғау және азат ету мұражайында, Сапун тауында қойылған. Молотов 1946 жылғы 5 қазанда №2 мұнарасындағы оқ-дәрі сақтау бөлмесінде өрт шықты, оның салдарынан журнал суға батырылды; 22 теңізші қаза тауып, 20-сы жарақат алды. 1940 жылдардың соңында "Чапаев" және басқа крейсерлерге арналған жаңа радарларды сынау үшін пайдаланылды. 1952 жылдан 1955 жылғы 29 қазанға дейін Кировпен салыстырылатын жаңғыртудан өткен ол, Вячеслав Молотовтың беделінің төмендеуінен кейін 1957 жылғы 3 тамызда "Слава" деп аталды. 1961 жылғы 3 тамызда оқу крейсері ретінде қайта жіктелді және 1967 жылғы 5-30 маусымда Сирияны Алты күндік соғыста қолдау мақсатымен Жерорта теңізіне аттанды. 1970 жылғы қыркүйектен желтоқсанға дейін Жерорта теңізіне қайта оралды, онда "Бравый" кемесіне, 1970 жылғы 9 қарашадағы әуе тасымалдаушысымен болған соқтығысынан кейін көмектесті. 1972 жылғы 4 сәуірде металл тескісіне сатылды. Калинин 1956 жылғы 1 мамырда резервке қойылды және 1957 жылғы 1 желтоқсанда әскери-теңіз күштерінің тізіміне қайта енгізілді, содан кейін 1960 жылғы 6 ақпанда қарусызданып, қалқымалатын казармаға айналдырылды. 1963 жылғы 12 сәуірде металл тескісіне сатылды. Каганович 1945 жылғы 3 тамызда Лазардың ұятқа ұшыраған ағасы Михаил Кагановичтен ажырату үшін Лазар Каганович деп аталды. 1957 жылғы 3 тамызда Лазар Каганович Никита Хрущевке қарсы сәтсіз төңкерістен кейін үкіметтен қуылғаннан кейін Петропавловск деп аталды. 1957 жылғы 19 қыркүйекте 12 балдық тайфуннан кеме зардап шекті және жөндеуге тиімсіз деп танылып, 1960 жылғы 6 ақпанда металл тескісіне сатылды.