Кіріспе
АҚШ-та көптеген жасөспірімдер сериясын дайындаумен айналысқан кітап шығарушы. The Stratemeyer Syndicate – балаларға арналған «Нэнси Дрю», «Харди Бойз», түрлі «Том Свифт» сериялары, «Боббси Твинз», «Ровер Бойз» және тағы да басқалар сияқты көптеген детективтік кітап серияларын жариялаған баспа компаниясы. Олар 1899 жылдан 1987 жылға дейін осы серияларды жазған көптеген авторлармен (аты-жөні жасырылған) келісімшарт жасап, кітаптарын шығарды. Содан кейін синдикат серіктестері компанияны Simon & Schuster-ге сатты.
The Stratemeyer Syndicate was a publishing company that produced a number of mystery book series for children, including Nancy Drew, The Hardy Boys, the various Tom Swift series, the Bobbsey Twins, the Rover Boys, and others. They published and contracted the many pseudonymous authors doing the writing of the series from 1899 through 1987, when the syndicate partners sold the company to Simon & Schuster.
Тарих
Эдвард Стратмайер құрған Стратмайер Синдикаты – кітаптарын ересектерге емес, балаларға арнаған алғашқы кітап жинақтаушы. Синдикат өте табысты болды; бір кезде АҚШ-та балалар оқитын кітаптардың басым көпшілігі 1922 жылы бүкіл ел бойынша 36 000-нан астам балаға жасалған зерттеуге сүйенсек, Стратмайер Синдикатының кітаптары екені есептелді. Стратмейердің кәсіби шеберлігі балалар кітаптарының үлкен, әлі пайдаланылмаған нарығы бар екенін түсінуде болды. Stratemeyer Синдикаты негізінен көңіл көтеруге арналған кітаптар шығарумен айналысты. Стратмейердің пікірінше, балаларға оқуды тартымды ететін нәрсе – үлкенге айналудың қуанышы және бірнеше әңгімелерден тұратын серияға деген құштарлық. Стратмейер бұл құштарлықты пайда табу үшін қолдануға болатынына сенді. Ол Stratemeyer Syndicate-ті тиімді, конвейерлік тәсілмен кітаптар шығару және оларды танымалдылығын арттыратын етіп жазу үшін құрды. Стратмейердің алғашқы сериясы – «The Rover Boys» болды, ол Артур М. Винфилд псевдонімімен жарық көрді. «Rover Boys» кітаптары үлкен жетістікке жетті: 1899 және 1926 жылдар аралығында барлығы 30 том басылып, бес миллионнан астам данасы сатылды. «Боббси егіздері» алғаш рет 1904 жылы Лора Ли Хоуп псевдонімімен, ал Том Свифт 1910 жылы Виктор Апплтон псевдонімімен пайда болды. Стратмейер өз атымен бірнеше кітап шығарды, бірақ псевдонимдермен басылған кітаптар жақсы сатылды. Стратмейер «бірнеше баспагермен келісім шарттарын жасап, кітаптарды өзі басқаратын бірнеше жалған есімдермен жариялаған жағдайда, жыл сайын көбірек кітаптар ұсына алатынын» түсінді. Стратмейер өзінің стратегиясын бір баспагерге түсіндіріп, былай деп жазды: «Мен басқа атпен шыққан кітап, менің ойымша, басқа Стратмейер кітабынан жақсы болады. Егер бұл менің атыммен шығарылса, жаңа Stratemeyer кітаптары бойынша сауда үш емес, төрт бөлікке бөлінер еді». ХХ ғасырдың алғашқы онжылдығында Стратмейер бірнеше серияның бірнеше томдарын бір-бірімен үйлестіре алмайтынын түсінді, сондықтан ол Милдред Бенсон, Жозефин Лоуренс, Говард Р. Гарис сияқты тәжірибелі жазушыларды жұмысқа алды. «Гроссет & Данлап» кітаптарда, әсіресе «The Hardy Boys» басылымдарында кездесетін стереотиптерге наразылық білдірген ата-аналардан хаттардың санының артуын байқады. Бұл сот ісі әлемге Синдикаттың бар екенін алғаш рет жариялады; Синдикат өзінің бар екенін жұртшылықтан жасыру үшін үлкен күш жұмсады, ал тәжірибелі жазушылар авторлығын ашуға келісімшарт бойынша міндетті болмады. «Гроссет & Данлап» «The Hardy Boys» және «Нэнси Дрю» томдарының құқықтарын алды, бірақ Синдикат келесі томдарды басқа жерге беруге құқылы деп шешілді. Келесі томдар «Simon & Schuster» баспасынан шықты. Адамс 1982 жылы қайтыс болды. 1984 жылы «Simon & Schuster» синдикатты серіктестерінен – Эдвард Стратмейер Адамс, Камилла Адамс Макклав, Патрисия Адамс Харр, Нэнси Аксельрод және Лило Вуэнн – сатып алып, жаңа томдарды жазу процесін басқару үшін «Mega Books» кітап жинақтаушы компаниясына жүгінді.
Жазу нұсқаулары
"Оларда хиппилер жоқ" деді [Адамс]. "Және ешбір кейіпкер махаббатқа түспейді, жүкті болмайды немесе есірткі қолданбайды". Stratemeyer Syndicate-тің барлық кітаптары белгілі бір ережелер бойынша жазылған, бұл ережелер Stratemeyer өзінің алғашқы «Rover Boys» сериясымен бастаған тәжірибелерге негізделген. Кітаптар псевдоним астында жазылатын. Бұл автор қайтыс болған жағдайда да авторлық үзіліссіздікті сақтауға мүмкіндік береді және сериялардың бірнеше «көлеңкелі жазушылар» мен сюжеттік жоспарлаушылардың қатысуын жасырады. Кітаптар мүмкіндігінше заманауи ересектерге арналған кітаптарға ұқсас болуы керек, олардың мұқабасы мен шрифті де соған сай келуі тиіс. Кітаптардың бағасы 75 цент, 1 доллар немесе 1,25 доллар емес, 50 центтен сатылатын. Кейіпкерлер есеймей және үйленбеуі керек. «Rover Boys», «Tom Swift» және «Ruth Fielding» сияқты алғашқы сериялардың басты кейіпкерлері есейіп, үйленген, бірақ содан кейін сатылымдар төмендеді, бұл Синдикатты кейіпкерлер ешқашан үйленбеуі керек деген ереже енгізуге мәжбүр етті.
Сын
Онжылдап кітапханалар Синдикат кітаптарын таратпауға қарсы тұрды, оларды құнды емес қоқыс деп есептеді. Сериялық кітаптар "ақылдың жалқаулығын", "өлімге алып келетін белсенсіздікті" және "ақыл-ойдың тоқырауын" тудырады деп саналды. Олар баланың жақсы әдебиетке деген құштарлығын жояды (кейінірек бір зерттеу мұның рас еместігін көрсетті) және билікке деген құрметті кемсітеді: "Әлеуметтік нормаларды жек көрудің көп бөлігі осы зиянды ойдан туындайды". Америкалық скауттар ұйымының бас кітапханашысы Франклин К. Мэтьюс өзінің бір мақаласының тақырыбына сәйкес, сериялық кітаптар – "жігіттердің миын жарып салудың" тәсілі екенін жазды. Психолог Г. Стэнли Холл осы алаңдаушылықты ортақ пікір ретінде білдіріп, сериялық кітаптар қыздарға "өмір туралы жалған көзқарас" беріп, оларды болашақта наразылыққа толы өмірге итермелейді деді. Бұл сатуға ешқандай зиян тигізбеді, тіпті Стратмайердің кітаптары 1901 жылы Ньюарк қалалық кітапханасынан тыйым салынғанда да ол баспагерге былай деп жазды: "Жеке мен үшін бұл аса маңызды емес. Кітапханадан алып тастау Ньюарктегі сатуды үш есеге арттырды".
Шетелдік басылымдар
Кейбір синдикаттық сериялар шетелде де қайта басылды. Алғашқы шетелдік нұсқасы 1930 жылы Германияда «Тед Скотт Дер Озеанфлигер» деген атпен жарық көрген Тед Скотттың «Ұшқыш оқиғалары» кітабы болды. Басқа елдерде қайта басылғанда әдетте суреттері өзгертіліп, кейде кейіпкерлердің есімдері мен басқа да егжей-тегжейлі мәліметтер де өзгертілді. Мысалы, Норвегияда Нэнси Дрю кітаптарының аудармалары алғаш рет 1941 жылы жарық көрді, бұл қыз-детективті таныстырған алғашқы еуропалық нарық болды. Аудармашылар Нэнсидің машинасының түсін өзгертті, мәтінді қысқартты және тілді оқуды жеңілдетті; бірақ олар әңгімелерге маңызды өзгерістер енгізбеді. 1970 жылдары Нэнси Дрю әңгімелері испан, швед, француз, неміс, голланд, итальян, дания, фин, норвегия және исланд тілдеріне аударылды. АҚШ-тан тыс жерлерде қайта басылған басқа сериялар: «Дана қыздары», «Харди жігіттері» және «Боббси егіздері» (Австралияда, Францияда, Швецияда және Ұлыбританияда). Бұл басқа сериялар алғаш рет 1950 жылдары АҚШ-тан тыс жерлерде пайда болды. АҚШ-тан тыс жерде қайта басылған екінші Stratemeyer Syndicate сериясы – Дон Стерди сериясының алғашқы екі кітабы болған секілді, бірақ нақты басылған күндері белгісіз. Олар «Сырлы шөл» және «Ірі жылан аулаушылары» кітаптары еді. Соңғы кітаптың екі британдық нұсқасы белгілі; екеуі де The Children's Press баспасында басылып шықты, біреуі 1930 жылдары, ал екіншісі 1950 жылдары басқа мұқабамен.