Кіріспе

Терри Дири мен Питер Хепплвайттың "Үлкен тарихтар" атты тарихи кітаптар сериясы – Ұлыбританияда Scholastic баспасында жарық көрген суреттелген тарих кітаптарының сериясы. Кітаптарды Терри Дири, Питер Хепплвайт және Нил Тонге жазды, ал суреттерін Мартин Браун, Майк Филлипс, Филип Рив және Кейт Шепард салған. Серияның алғашқы кітаптары, "Қорқынышты Тюдорлар" және "Таңғажайып Египеттіктер", 1993 жылдың маусым айында жарық көрді. 2011 жылға қарай, 60-тан астам кітабы бар сериядан 30-дан астам тілге аударылған 25 миллионнан астам данасы сатылды. Кітаптар "The Telegraph" сияқты газеттермен, сондай-ақ таңғы астың құрамына кіретін дәнді дақылдармен бірге таратылған аудиокітаптармен байланысты болды.

Шабыт

Терри Диридің "Қайғылы тарихтар" сериясімен байланысы драма колледжіндегі білімінен және содан кейін Уэльстегі TIE компаниясында актерлерді оқытушы ретінде жұмыс істеуінен бастау алды. Ол балаларға арналған театр режиссурасына және пьеса жазуға көшті, олардың кейбіреулері аталған "Қайғылы тарихтар" кітап сериясының негізі болды.

Даму

"Блицэд Бритс", серияның бесінші кітабы, 1995 жылы VE күнінің 50 жылдығымен бірге кездейсоқ түрде бестселлер тізіміне енді. Бұл жетістік 1999 жылдың қыркүйегінде "Қайғылы Екінші дүниежүзілік соғыс" атты туынды жасауға себеп болды. Бұл туынды Франция, Польша, Германия және Ресейдің соғыс жылналарындағы өмірін зерттеп, Екінші дүниежүзілік соғыстың жан-жақты бейнесін көрсету мақсатымен жазылды. 2003 жылы серияның 10 жылдығын тойлауға арналған Scholastic "Қорқынышты тарихтар" ең білгір зерттеушілер байқауын ұйымдастырды. Байқауға 500 талапкер қатысып, сұрақтарға жауап беріп, туған күнлік ашықхаттардың дизайндарын жасады. Нәтижесінде Диридің викторина жүргізушісі ретінде қатысқан телешоуға ұласты. 2007 жылы Фил Кларк тапсырысымен жарық көрген "Жаңылған мыңжылдық" Диридің 25 жылдық үзілістен кейін театрға қайта оралуын белгіледі. Бұл оның туындыларын театрлық қойылымдарға бейімдеуге мүмкіндік берді. 2010 жылдардың басында Дири серияның табиғи аяқталуын мойындады. Баспагерлер ресми түрде тоқтатпаса да, серия аяқталып бара жатқаны сезілді. Диридің қатысуы азайды, ал Бирмингем сахналық компаниясы және CBBC сияқты ұйымдар 2009 жылдан бері сахналық пьесалар мен телешоу арқылы франшизаның дәстүрін жалғастыруда. "Қорқынышты тарихтар" кітаптары көңіл көтеруден бөлек, тарихи білімді тереңдетуге бағытталған. Көңіл көтеру мен білім берудің үйлесімі осы екі ұғым арасындағы қарама-қайшылықты жоққа шығарады. Тарихи деректерге сынды көзқараспен қарау арқасында, серия тарихи ақпараттың дұрыстығы туралы ойлануға шақырады. Диридің дәстүрлі білім беру жүйесін үнемі сынауы оның қалыптасқан жүйеге қарсы тұруын көрсетеді. Оның билікке қарсы ұстанымы сыни ойлауға және ашық пікір алмасуға ынталандырады, бұл оның тарихқа және жеке тұлғаны күшейтуге деген ерекше көзқарасына сай келеді.

Әдебиеттік әдістер

Зерттеу Диридің жұмысының негізгі бөлігі болып табылады. Сала мамандарымен, әсіресе тар мамандық иелерімен бірлесіп жұмыс істеу оның шығармаларына нақтылық сыйлайды. Ол тарихи контексті терең зерттеп, мол мәлімет жинап алады, бірақ күндер сияқты ешқандай маңызсыз бөлшектерге тоқталмайды. Осы тәсіл қатаң уақыт санатына емес, адамның өмірлік тәжірибесіне баса назар аударады. Дири тарихты жандандыру үшін әртүрлі әдеби тәсілдерді пайдаланады. Оның жазу стилі табиғи тілдің ырғағын шағылыстырады, аллитерация және ассонанс сияқты көркемдік элементтерді қолданады. Өлеңдер қатаң формаға бағынудың орнына, күшті әсер ету үшін қолданылады. Екінші жаққа тікелей сөйлеу арқылы мәтін мен оқырман арасында жеке байланыс орнатылып, тартымды әңгімелеу стилі құрылады.

Сыни қабылдау

"Қорқынышты тарихтар" сериясы түрлі дереккөздерден кең танымал болып, жағымды пікірлер алды. Ол жас оқырмандарды қызықтыра білуі және тарихты тартымды етуі үшін мақталады. Серия тарихи дәлдікті, юмор мен мультимедиалық элементтерді үйлестіріп, жас көрермендерге бағытталғаны үшін жоғары бағаланады. Джанет Аллен серияның түрлі форматтарда – мультфильмдер, кестелер, баяндамалар, хаттар және іздестіріліп жатқандар туралы плакаттар арқылы көптеген тарихи ақпаратты жеткізудегі тиімділігін атап көрсетті. Рецепттер, викториналар, газеттен алынған үзінділер сияқты әртүрлі медиа элементтерінің қосылуы, сондай-ақ комикстердің пайдаланылуы ерекше мақтауға ие. "Дейли телеграф" газеті тіпті Терри Дириді "қазіргі Британиядағы ең ықпалды тарихшы" деп атады. Серияның юморы оның табысына үлкен үлес қосып, шеберлікпен жазылған әңгімелері де маңызды рөл атқарады. Ерекше айта келерлік жайт, серия тарихи мақалаларды жастар үшін қызықты оқуға айналдырып, жаңа жанрдың негізін қалады. Жером Де Груттың "Тарихты тұтыну" кітабында "Қорқынышты тарихтар" сериясы балалар әдебиетіндегі тарихи оқиғалардың өзгере бастауымен және икемділігімен ерекшеленеді. Кітаптардың ойыншыл және бейресми тон, сонымен қатар тарихқа қолдануға болатын тәсілі жас көрермендерге тартымды болады. Қайта басылатын рецепттер мен "Егер сен болсаң не істейсің?" сияқты интерактивті бөлімдер серияның өзара әрекеттесу мүмкіндіктерін арттырады. Грот бұл серияны 1980 жылдардағы Глен Томпсонның "Бастаушылар үшін" комикстерімен салыстырады. Серияның жеке стильде жазылуы және визуалды элементтері дауыстап оқу үшін тиімді болмаса да, дербес оқуға өте ыңғайлы. "Тарихты тұтыну" серияның танымалдылығы мазмұнынан гөрі оның стилі мен тонына байланысты екенін көрсетеді. Джуди Арналл ойындардағы зорлық-зомбылық пен тарихи контекстті талқылағанда, балалардың нақты өмірдегі оқиғалар сериалда бейнеленген оқиғалардан гөрі көбінесе қорқыныштырақ болатынын атап өтеді. Ол бұл көзқарасты түсінуге көмектесетін "Әлемнің зұлым тарихы" кітабын мысалға келтіреді.

Дау

"Қорқынышты тарих" бірнеше дау-дамайға тап болды. "Қанды Шотландия" кітабы шотландтық сепаратистік топтың сын-пікірін тудырды, олар кітап шотланд тарихын "Ұлыбританияға бағытталған, шотландтарға қарсы көзқараспен" көрсетеді деп мәлімдеді. Топ кітаптағы хаггис рецептін атап өтті, онда тағамды пісіруді күлкілі түрде сипаттаған – жүк көліктерінен өткен соң жалпақ кірпіш сияқты көрінеді. Топ өз алаңдаушылықтарын Расалық теңдік комиссиясына жеткізді, бірақ олардың шағымы қабылданбады. "Қатал патшалар мен жаман ханышалар" кітабы принц Чарльз бен Елизавета II-ні әзілдеп көрсеткені үшін Ұлттық трасттан наразылық күтті, өйткені олар трасттың меценаттары еді. "Жылысу Стюарттар" кітабы да католиктерге қарсы көзқарасты ұсынады деп сынға түсті. Серияда "Әлемнің қорқынышты тарихы" және "Әлемнің зұлым тарихы" деп аталатын екі кітап бар. Дегенмен, бұл кітаптар бірдей, тек тақырыптары ғана өзгеше. 2007 жылдың соңында компактты және миниатюралық басылымдардың жоспарланған шығарылымы осы шатасуды одан әрі күшейте түсті. "Қорқынышты үлкен викторина кітабы" / "Массивті мыңжылдық викторина кітабы" және "Жаңылған мыңжылдық / Жаңылған мыңжылдық ойыны" сияқты кітаптармен де ұқсас жағдайлар орын алды. Сонымен қатар, "Қорқынышты Рождество" үшін бірнеше обложкалар жасалды, сондай-ақ жаңа жұмсақ мұқабалы, компактты және миниатюралық басылымдар шығарылды. Серияда ұсынылған кейбір ақпараттар даулы. Мысалы, кітаптар Шекспирдің Ричард III-ге таңылған зұлымдықтарды өзі ойлап тапқанын айтады және Калигуланы ақылсыз деп көрсетеді. Бұл қателіктер CBBC телеарнасындағы "Рас емес" әнінде түзетіледі. "Бастауыш мектепте оқуға қызығушылықты арттыру" кітабы серияның тақырыбына терең үңілетінін айтады, бірақ кейбір сыншылар кітаптар тарихты әдейі басқаша интерпретациялайды деп санайды. Серия сондай-ақ мұғалімдердің беделін де сұраққа айналдырады. Мысалы, "Мұғалімдеріңізді тексеріңіз" сияқты бөлімдер мұғалімдердің барлығын білмейтінін күлкілі түрде көрсетеді және формалды білім тарихтың қызықты аспектілерін жойып, тазартылған нұсқасын ұсынуы мүмкін екенін көрсетеді. Кітаптардағы сызықты емес құрылымдар ұзақ әңгімелерге қарағанда назар аудару ұзақтығын қысқартуы мүмкін деген алаңдаушылық тудырады.

Марапаттар мен ұсыныстар

"Blue Peter Book Awards 2000" сыйлығының "Нақты деректермен ең жақсы кітап" аталымы. 2001 жылғы "Blue Peter Book Awards" сыйлығының "Білім беру" жүлдесі. Терри Дири жыл сайын кітапханалардың статистикалық мәліметтері бойынша балаларға арналған ғылыми-танымдық әдебиеттердің ең көп қарызға алынған авторы болып табылады. 2005 жылы "The Guardian" газеті жүргізген сауалнамада Дири тірі балалар авторларының арасында бесінші орынды иеленді.