Кіріспе

Стен және Ян Беренстайннің балалар кітаптары сериясы

«Беренстайн аюлары» – марқұм Стен және Ян Беренстайн құрған және олардың ұлы Майк Беренстайн 2002 жылы жартылай, ал анасының 2012 жылы қайтыс болуынан кейін толық авторлық құқығын жалғастырған балалар әдебиеті франшизасы. Кітаптарда әдетте әр оқиғада моральдық немесе қауіпсіздік туралы сабақ алатын антропоморфты гризли аюларының отбасы бейнеленген. 1962 жылы жарық көрген «Биг Хунни Хант» атты алғашқы «Беренстайн аюлары» кітабынан бері серия 400-ден астам атауға дейін өсті және 23 тілде шамамен 260 миллион дана сатылды. «Беренстайн аюлары» франшизасы кітаптардан асып, телесериалдар мен басқа да көптеген өнімдер мен лицензияларды қамтиды. Онжылдықтар бойы танымал болған және көптеген марапаттар алған бұл серия, кейбір сыншылардың пікірінше, тым әдемі және формулалық сюжетке ие. Стен армияда медициналық иллюстратор болып, ал Дженис АҚШ Армиясының инженерлік корпусында және ұшақ құрастырушы болып жұмыс істеген Екінші дүниежүзілік соғыста ажырасып қалғаннан кейін, олар 1946 жылы қайта қосылып үйленді. 1951 жылы олар ересектерге арналған, Филадельфияның орталығында ұлдары Лео тәрбиелеу тәжірибесіне негізделген «Беренстайннің сәби кітабы» және «Жаңа ғана сигарет пішкен әйелім бар!» кітаптарын жариялады. 2002 жылғы естеліктерінде олар кітаптың бастапқы идеясы «бибіл киім киген және клеткалы көйлек киген, әуесқой, шамадан тыс құлшыныспен толы Ата аю, көк түсті көк нүктелі көйлек киген дана Ана аю және жарқын, көңілді кішкентай бала» үш кейіпкерден тұратынын білгендерін айтты. Ол «Ата аю қандай тамақтандырады?» сияқты сұрақтар қойып, Ата аю мен Кішкентай аю арасындағы қарым-қатынасты талдауға шақырды, бірақ Стэн «Жәй ғана әкесі мен ұлы ғой» деп жауап берді. Алайда, Ян кейіпкерлердің динамикасының шабыты 1931 жылғы «Чемпион» фильмінен келгенін айтты. Келесі ондаған жылдар бойы Стен мен Ян Филадельфиядан тыс жердегі үй студиясынан жүздеген кітап жазды. Майк Беренстайн сериядағы жаңа кітаптарды жазуды және сурет салуды жалғастыруда, соңғы жылдары діни тақырыптарды қосып жатыр.

Кейіпкерлер мен тақырыптар

Беренстейн аюлары, "Ауылдың тереңінде күн сәулесі шағылысқан топырақ жолдың бойындағы үлкен ағаш үйінде" тұрады. Оларға әке аю – құлпытас шебер, бірақ асығыс және шатақ; дана ана аю – үй шаруасын жақсы білетін және мінсіздікке ұмтылатын әйел; және олардың балалары – Ағайын (бастапқыда Кішкентай Ағайын), кейіннен Апайың және Бал аю кіреді. Апайың Аю 1974 жылы "The Berenstain Bears' New Baby" кітабында таныстырылды. Бал аюдың дүниеге келуі туралы 2000 жылдың басында "Құстар, аралар және Беренстейн аюлары" кітабында хабарланды, сонымен қатар жаңа аюдың есімін табу үшін оқырмандар арасында байқау ұйымдастырылды. Оның тууы сол жылы "Беренстейн аюлары және Сәби беске айналады" кітабында баяндалды. Аюлар туралы алғашқы кітаптардың көпшілігі Беренштейндердің айтқанынша, мынадай қарапайым формулаға сәйкес келеді: "Әке Ағайынға өмірдің бір саласын үйретуге тырысады, бірақ нәтижесінде өзі қиын жағдайға түсіп, Ағайын әкенің берген сабағы үшін алғысын білдіреді". "Беренстейн аюлары" сериясының 50 жылдық тарихында зорлық-зомбылық, шалақырлық, нашар спорттық мінез-құлық, тіс дәрігеріне бару, онлайн қауіпсіздік және балалардың семіздігі сияқты көптеген мәселелер қамтылған. Беренштейндер көбінесе өздерінің отбасылық тәжірибелерінен шабыт алды. Стен бұл серияның ұзақ уақыт бойына маңызды болуын отбасылық тәжірибелерге байланыстырды: "Балалар әлі де жалған сөйлейді, бөлмелерін жинамайды және супермаркетте ашуға түседі. Оқ атылмайды, зорлық жоқ. Қиындықтар бар, бірақ олар баршаға ортақ отбасылық мәселелер". Сонымен қатар, оларды ескірген гендерлік рөлдерді насихаттағаны, қарапайым және шындықтан алыс ойларды жеткізгені және заманмен қатар жүрмегені үшін де сынады. 1989 жылы "Беренстейн аюларын батыру" деген мақаласында The Washington Post газетінің тілшісі Чарльз Краутхаммер кітаптардың танымалдылығына наразылық білдіріп, "еріктіріп айтушы әңгімелердің мақтаныш пен қанағаттанбаушылық емес, сонымен қатар аюлардың өзі, әсіресе "постфеминист әке аю, гризлилердің Алан Альдасы, Дагвуд Бамстедті Бэтменге ұқсататын пассивті және шатақ құмар" екенін айтты. Ол ана аюды "бастауыш мектептегі қыздың соңғы гүлденуі, мінсіз дене бітімі мен жазуы бар, енді сіз оны әр түн сайын көруге тиіссіз" деп сипаттады. "Себебі, әрине, балалар оларды жақсы көреді. Менің 4 жасар ұлым осы аюлардан еш тоя алмайды". 2005 жылы Стен Беренстайн қайтыс болғаннан кейін The Washington Post газетінде "Құрмет көрсету" деген мақала жарияланды, оны көптеген оқырмандар күткендей жылы емес деп тапты. Бұрын "Беренстейн аюларын" балаларға арналған "өз-өзіне көмектесу" жанрының ең танымал мысалы деп сынаған Пол Фархи жазған. Оқырмандар кітаптардың "жылылығын" және жас балалар арасындағы ұзақ уақыт бойына сақталған танымалдылығын қорғады. Slates Hanna Rosin Ян Беренстайнның өлімі туралы жазғаны үшін сынға ұшырады: "Кез келген дұрыс ойлаған ана келісетіндей, жақсы құтылу. Менің аналар тобымда бұл серия ең көп ұйқыға баруды қорқатын серия ретінде белгілі". (Содан кейін Розин кешірім сұрап, "мен [Беренштейнді] нақты сезімдері мен отбасы бар адам ретінде емес, осы кітаптарды жазған абстракция ретінде қарадым" деп мойындады.)

Сыйлықтар мен мақтаулар

Беренштейн аюлары сериясы балалар әдебиетіне қосқан үлесі үшін Білім беру қағазбеттер қауымдастығының Людингтон сыйлығымен, Дрексель университетінің Дрексель марапатымен, бірнеше Филадельфия балалар әдебиеті дөңгелек үстелінің құрметті марапаттарымен және көптеген басқа да штаттық оқу қауымдастықтарының сыйлықтарымен марапатталды. 2012 жылы Ян Беренстайн қайтыс болғаннан кейін, танымал балалар жазушысы Джерри Спинелли: «Беренстайндар балалар әдебиетіне керемет және ұзаққа созылатын үлес қосты» деді. Жазушы және профессор Донна Джо Наполи: «Бұл аюлар балаларға көптеген түрлі қиындықтарды еңсеруге көмектесті, оларды шаттық пен күшпен қолдады».

Франчайзинг

Беренштейн аюлары жаратылғаннан бері, кейіпкерлерге кең ауқымды өнімдерге лицензия берілді. 1980 жылдары франшиза өрістеп өсті, King Features аймалдағы телешоулар сериясынан кейін аюлардың танымалдылығы артып, маркетологтарға оларды белсенді түрде ұсына бастады. 1983 жылға қарай Беренштейн аюлары шамамен 40 компанияға 150-ден астам түрлі өнімге лицензияланды, соның нәтижесінде жылдық сатылым 50 миллион долларға жетеді деп күтілді.

Сахналық шоу

Бродвейден тыс "Беренштейн аюлары" мюзиклі: "Отбасылық мәселелер, мюзикл" 2011 жылдың маусымында Нью-Йорктегі MMAC (Манхэттен кино және өнер орталығында) тұңғыш рет көрсетілді, бұрын ел бойынша гастрольдік көрсетімдерден кейін. Бастапқыда маусымнан 4 қыркүйекке дейін жоспарланған қойылым қазан айына дейін ұзартылып, содан кейін Marjorie S. Deane Little Theatre-ге мерзімі шексіз қойылым үшін көшірілді. Қойылымды Berenstain аяқталған жанкүйері Мэтт Мерфи продюсерлік етті, оның бұрынғы жұмыстарының ішінде "Мемфис" және "Алтар Бойз" бар. Improper Magazine журналы оны "балалар үшін шынымен қуаныш пен байыту тәжірибесі" деп сипаттады, ал The New York Times газеті "кішкентай көрермендер актерлерді ұнатады" деді, бірақ сюжет "біршама тым әдемі және жайлы" болды.

Жоюға берілген көркем фильм

2009 жылы Walden Media және режиссер Шон Леви, оның 21 Laps компаниясы «Беренстайн аюлары» фильмінің бейімделуін жоспарлаған. Жоба жанды түсірілім мен анимациялық элементтерді қамтитын комедия ретінде көрінетін болды, сонымен қатар бірнеше Беренстайн кітаптарынан алынған деректерді біріктіретін жаңа сюжеттік желі болды. "Мен фильмнің отбасылық байланыстарды ирониясыз бейнелеуін қалаймын, бірақ олардың аюлар екенін ескеретін, әзілге толы комедиялық сезімталдыққа ие болсын", - деді Леви. Оны "Эльф" фильмімен салыстыра отырып, Леви «Беренстайн аюлары» фильмі «елеулі, бірақ ешқашан сарказмға толы болмайды» деп ойлағандығын айтты. 2012 жылдың қаңтарында жоба сценарий кезеңінде болған, бірақ компанияның опциясы мерзімі өткен.

Әлеуметтік мәселелер

2007 жылы Беренстайн аюлары «Балаларды зорлық-зомбылықтан қорғау Америка» ұйымының «ай-сөзгерлері» болды. PCA America президенті және бас директоры Джим Хмурович: «Бұл – әлеуметтік жауапкершілігі бар және балаларға бағытталған бизнестің баршамыз үшін маңызды мәселеге қатысты белсенді ұстаным қабылдауының керемет мысалы. Бұл бізге ұлтымыздың балаларына қатысты зорлық-зомбылық пен немқұрайлылықтың алдын алуда әрқайсымыздың қандай рөл атқаратыны туралы ашық әңгімелесуге көмектеседі». Беренштейндерге бұрынғы АҚШ Бас дәрігері К. Эверетт Куп жүгініп, балаларға арналған темекіге қарсы кітап жазуды сұрады. Олар бас тартты, бірақ бұл идея 1988 жылы құрбылардың ықпалы туралы «Беренстайн аюлары және екі есе қиын сынақ» атты кітабына әкелді. 2008 жылдан бастап Майк Беренстайн діни мазмұндағы бірнеше «Беренстайн аюлары» аттарын жариялады. Олардың ішінде «Беренстайн аюлары: Құдай сені жақсы көреді», «Беренстайн аюлары дұға оқиды» және үшінші сынып оқушыларына арналған толық жаңа халықаралық нұсқадағы «Беренстайн аюлары Киелі кітап» кітабы бар. Бұл кітаптар «Жанды шамдар» сериясының бөлігі болып табылады және христиандық «Зондерван» және «ХарперКоллинс» компаниялары тарапынан басылып шығарылды. 2012 жылдың тамызында серияның баспагерлері «Chick-fil-A» тамақ желісінің балаларға арналған тамақпен бірге сериядан кітаптарды тарату жоспарына байланысты пікір келіспеушіліктерге тап болды. Гей құқықтарын қолдаушылар баспагерлерді жарнамадан бас тартуға шақырды, себебі «Chick-fil-A» желісінің негізін қалаушысының бір жынысты некеге қатысты көзқарасы әлеуметтік наразылық тудырды. «HarperCollins» жарнаманы жалғастырып, «автормен немесе кез келген тараппен келісімшартты олардың конституциялық құқықтарын пайдаланғаны үшін бұзу біздің қағидамызға қайшы» деді.

Басқа өнімдер

1980 жылдары танымал вакцина өндіруші Lederle Laboratories компаниясы балаларды вакцина салуға ынталандыратын жарнамалық науқан үшін Berenstain Bear-қа лицензия алды. Науқан аясында Ледерл АҚШ-тағы барлық балалар дәрігерлеріне "Беренстайн аюлары" деп аталатын ойыншықтар мен кітаптар таратты. 2006 жылы Good Mood Records компаниясы "Беренстайн аюлары Рождествоны құтқарады: Музыкалық!" атты музыкалық альбомды шығарды. 2003 жылы жарық көрген "The Berenstain Bears Save Christmas" кітабынан бейімделген альбомда Беренстайндар Эллиот Лоуренс пен Джейми Броза әке-бала композиторларымен бірігіп, мерекелік телешоулар мен түпнұсқа телесериалдарға музыка жазды. "Беренстайн аюлары" бейнеленген тағы да басқа өнімдерге киім, Happy Meals, дәнді азықтар, шоколад, печенье, құттықтау карточкалары, жинақтар, кестелеу жиынтықтары және жазба кітапшалары кіреді. Майк Беренстайнның айтуынша, оның әкесі бала кезінен бері есімге байланысты шатасу туды, сол кезде мұғалім оған "Беренстайн" деген есімнің жоқ екенін және дұрыс жазылуы "Бернштейн" екенін айтқан. Ресми тауарлар мен басылымдардағы сілтемелерде және имитацияларда "Беренштейн" деп жазылған бірнеше мысалдар табылды, ал серияның мультфильмдерінде бұл жалған естелікке себеп болуы мүмкін екіұшты айтылу қолданылды.