Француздық қарсыласу қозғалысы: Маки кескіндері

Кіріспе

Француз қарсылық күрес топтары

Маки (maˈki) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияның неміс әскери басқаруы астында болған кездегі француз және бельгиялық қарсылық күресшілерінің, макистар деп аталатын, ауылдық партизандық топтары. Бастапқыда олар негізінен жұмысшы табынан шыққан, жас жігіттерден құралған. Олар Виши Франциясының Германияға мәжбүрлі еңбек күшімен қамтамасыз ететін Service du travail obligatoire (STO; 'Міндетті еңбек қызметі') қызметіне шақырылудан қашу үшін таулар мен ормандарға жасырынып кеткен. Тұтқындалып, Германияға депортацияланудан сақтану үшін олар ұйымдасып, белсенді қарсылық топтарына бірікті. 1943 жылдың күзінде олардың құрамында шамамен 22 мың, ал 1944 жылдың маусым айында шамамен 30 мың мүше болды.

Мағынасы

Макилер француз қарсыласының мозаикасының бір бөлігін құрады. Макилер – Францияның ауылдық аймақтарында, негізінен оңтүстігінде пайда болған қарсылық партизандарының ұйымдасқан тобы. Макилер 1943 жылы пайда болды және 1944 жылы да белсенді қызметін жалғастырды. Алғашқыда бұл сөз қарулы қарсылық топтарының тығынған жерін – Францияның оңтүстік-шығысындағы биік жартастарды, маки (макуа) деп аталатын бұталы өсімдіктермен жабылған аймақты білдірді. «Маки» сөзінің тікелей мағынасы «қорымдық» болғанымен, оны «бұта» деп аударуға болады. Корсикада «макиге кету» деген тіркес ауылды тастап, бұтада өмір сүру үшін кеткен адамды сипаттау үшін қолданылады, ол кек алу үшін уақыт күтуге немесе ұстау немесе өлтіру ниетімен іздеуге түскен адам болуы мүмкін. Тарихшылар бұл корсика тіліндегі терминнің Францияның материгіне қалай келгенін нақты анықтамаған, бірақ мынаны байқаған: «Маки» термині сонымен бірге күресушілер тобын және олардың орналасқан ауылдық аймағын білдірді. Осы топтардың мүшелері макизарлар деп аталды. Олардың бейнесі – бұрынғы «бас июден бас тартушыларға» (рефрактер) қарастырылған, адал және ерікті күресуші, жауынгер болды. Бұл термин «қарсылық күресінің қатысушысы» деген мағынаны білдіретін құрметті аталымға айналды. Макилер француз қарсыласының символына айналды және 1944 жылы одақтастар Нормандияға шабуыл жасағанға дейін Францияда күрескен қарсылық топтарын сипаттау үшін қолданылды. Одақтастар Францияда бекініп алғаннан кейін, еркін Франция үкіметі Макилердің жеке топтарын Француз ішкі күштерінің (FFI) туы астында біріктіруге тырысты. Соғыс кезінде барлық Маки күштеріне берілген ұлттық атау – «FFI», яғни Француз ішкі күштері (Forces françaises de l'intérieur); ағылшын тілінде – French Forces of the Interior. Бұл шамамен 400 000 белсенді мүшеден (1944 жылы) тұратын үлкен құрам үш саяси немесе кәсіби бағытқа сәйкес үш негізгі бөлімге бөлінген: Франк Тиреурс және Партизандар (FTP) – француз Коммунистік партиясы (Parti Communiste français) құрған және басқарған жартылай әскери ұйым; Армия секрет (AS) – негізінен француз армиясының офицерлері басқаратын және оңшыл бағыты бар ұйым; және Ұйымдық де резистанс де л’арме (ORA) – «Армияның қарсылық ұйымы», 1943 жылдың қаңтарында бұрынғы француз әскери қызметшілерінің қарулы күресін жалғастыру үшін ресми түрде құрылған «ресми» және саяси бейтарап ұйым. Осы үш топты да Франция мемлекетінің Виши режимі, Германия билігі және басқа да көршілес фашистік режимдер «террористтер» деп жариялады. Басқа сирек кездесетін жергілікті топтар бұл ұйымдарға қосылмады.

The maquis made up one component of the mosaic of the French Resistance. The maquis refers to the organization of bands of resistance guerrillas which emerged in rural France, mainly in the south. The maquis were emergent in 1943 and were also active in 1944. Originally the word came from the kind of terrain in which the armed resistance groups hid, high ground in southeastern France covered with scrub growth called maquis (scrubland). Although strictly speaking it means 'thicket', maquis could be roughly translated as "the bush"; in Corsica, the saying prendre le maquis 'to go into the bush' is used to describe someone who leaves the village in order to live in the bush, either biding time to seek revenge, or while being pursued by others with an intent to arrest or kill. Historians have not established how this Corsican language term arrived on the mainland of France, but observe that:

The term maquis signified both the group of fighters and their rural location. Members of those bands were called maquisards. Their image was that of a committed and voluntary fighter, a combattant, as opposed to the previous réfractaire (; 'unmanageable'). The term became an honorific meaning "armed resistance fighter". The Maquis came to symbolize the French Resistance and was used to describe resistance groups that fought in France before the Allied invasion of Normandy in 1944. Once the Allies had secured a foothold in France, the government of Free France attempted to unite the separate groups of Maquis under the banner of the French Forces of the Interior (FFI). The national denomination given to all Maquis forces during the war is Forces françaises de l'intérieur, known as the "FFI"; in English, the French Forces of the Interior. This large corp of about 400,000 active members (in 1944) is divided in three major sections, corresponding to three political or professional inclinations:
The Francs Tireurs et Partisans (FTP), a para military organism created and controlled by the Parti Communiste français, the French Communist Party. The Armée secrète (the AS; ), mostly led by French army officers and with a right wing tilt. The Organisation de résistance de l'armée (the ORA; 'Resistance organisation of the army'), formally created in January 1943 as a more "official" and apolitical organism for the continuation of armed struggle by ex French military personnel in the Zone libre (southern half of metropolitan France). All three groups were deemed "terrorists" by the Vichy regime of the French State and by German authorities and other neighbouring fascist regimes. Other (rare) local groups did not affiliate with these organisations.

Операциялар

Маквизардтардың көпшілігі Бретань және Оңтүстік Францияның шалғай немесе таулы аймақтарында, әсіресе Альп тауларында және Лимузенде әрекет етті. Олар партизандық тактиканы қолданып, Виши милициясын және неміс оккупациялық әскерлерін мазалады. Макистер Виши және неміс билігінен қуылған одақтас авиаторлардың, еврейлердің және басқа да адамдардың қашуына көмектесті. Маквизардтар көбінесе жергілікті халықтың белгілі бір деңгейдегі қолдауына немесе ынтымақтастығына сүйенді. Көптеген макистер ұялары – Maquis du Limousin немесе Maquis du Vercors сияқты – өздері әрекет еткен аймақтың атын алды. Бұл ұялардың мөлшері ондаған адамнан мыңдаған ер және әйелдерге дейін ауысып отырды. 1944 жылдың наурыз айында одақтастардың күші артып келе жатқанда, макистер өздерінің операцияларын күшейтті. Оккупанттар мен Вишинің жақтастары өздерінің әлсіреп бара жатқан билігіне жауап ретінде бүкіл Францияда террорлық науқанды бастады, оны неміс әскери бөлімдері мен милиция жүзеге асырды. Бұл француз қарсыласы белсенді болған аймақтардағы бейбіт тұрғындарға қарсы СС әскерлерінің кек алу шараларын қамтыды, мысалы Орадур-сюр-Глан, Майле және Тулль қасірлері. Маквизардтар өш алуларын сол кездегі жауапты зұлматтармен, содан кейін соғыс аяқталғаннан кейін өткен «жабайы тазарту» арқылы іске асырды (заңдылық толыққанды қалпына келтірілместен бұрын жүргізілгенін көрсететін «жабайы» немесе «қатты» мағынасында). Француз Индоқыстайында 1941 жылдан бері жапондықтарға қарсы күрескен жергілікті қарсылық күші 1943 жылы де Голль құрған арнайы күштердің әуе десанттық коммандос бөлімшесімен – Corps Léger d'Intervention (CLI) – күштелді. Олар британдық 136-шы жасақтың әуе көлігімен жабдықталды.

Саясат

Саяси тұрғыдан алғанда, Макисте оңшыл ұлтшылдар, либералдар, социалистер, коммунистер және анархистер болды. Францияның оңтүстік-батысындағы әрекеттерде болған кейбір Макис топтары толығымен солшыл испандық азамат соғысының ардагерлерінен құралған. Карлос Ромеро Хименес – испандық азамат соғысының ардагері, Бордодан жұмыс істеген орталықшыл республикашыл болды. Мэтью Коббтың айтуынша, коммунистік Макис топтары нацистермен күресу үшін белсенді және дереу партизандық тактиканы қабылдады, ал Де Голльмен байланысты топтар соғыстың кейінірек кезеңінде үлкен шабуылды күтуге шақырылды. Сондықтан, кейбір Макис мүшелері саяси көзқарасынан емес, белсенді қарсылық қозғалысының бөлігі болу үшін коммунистік топтарға қосылды. Жорж Гингуэн – ең белсенді коммунистік Макис басшыларының бірі болды. Британдық арнайы операциялар атқарушылығы (SOE) еркін француздермен байланысты Макиске жарақ-жабдықтармен және агенттермен көмектесті, бірақ бұл көмек коммунистік Макис топтарына жеткізілмеді. Американдық стратегиялық қызметтер кеңсесі (OSS) сонымен қатар Джедбург операциясы аясында SOE және француз BCRA агенттерімен бірлесіп Францияға өз агенттерін жібере бастады. Макисте өз мақсаттары мен саяси бағыттары бар көптеген түрлі топтар болды. 1944 жылы OSS агенті Роберт Р. Кехо Макис тобының құрамына еніп, ұйымды «бөлінген» деп сипаттады, сонымен қатар «әр түрлі құрамдас бөліктер өте тәуелсіз болды, мүшелері өздерінің басшыларына және олардың артында тұрған саяси күштерге адал болды» деді. Француз қарсылық тобының басшылары Жорж Лустанау Лако және Мари Мадлен Фуркад соғыс кезінде және одан кейін олардың адалдығына қатысты сұрақтарға жауап берді. Бұл таңқаларлық емес, өйткені екеуі де басым Голлистік көзқарасты жақтырмаған, өте оңшыл саяси ортадан шыққан. Лако өліміне дейін түрмеге бірнеше рет қамалып, көп зардап шекті, ал коммунистік әріптестері оны немістермен біріккен деп айыптады. Фуркад Голлизмге ауысып, айыптаулардан құтылуға мүмкіндік алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияның барлық жерінде жеке Макис топтарының тәуелсіздігіне мысалдарды табуға болады. Мысалы, Бретаньдегі Макис топтары француз тілін білмейтін және неміс күштерін Францияның барлық аймағынан емес, тек өз аймағынан шығаруға бағытталған. SOE агенттерін сымсыз құрылғылармен (радиобайланыс үшін) парашютпен түсірді және Sten пішіндес мылтықтары, қаламше детонаторлары, пластикалық жарылғыш заттар, Welrod тапаншалары (жасырын операциялар үшін арнайы дайындалған, дыбыссыз қару) және тапаншалар, мылтықтар және автоматтары сияқты әртүрлі ұсақ қарулармен жабдықталды. Макис әрбір жабдық түсірілімі алдындағы түнде Британдық радио хабар тарату корпорациясының (BBC) кодталған хабарларын тыңдады. Олар алған ақпаратқа түсірілетін жәшіктердің саны және түсіру аймақтарын белгілейтін от сигналдарын қашан жағу керектігі туралы мәліметтер кірді. Макис жабдықтар неміс қолына тимейтініне көз жеткізу үшін хабарды алғанын радио арқылы растауға міндетті болды. Макис оккупация кезінде қолға түскен неміс қаруларын да пайдаланды; Mauser 98k мылтығы және MP 40 автоматтары өте кең таралған. Француз милициясы (Milice française), француз мемлекетімен жақсы жабдықталған, Макис әрекеттерінің нысаны болды.

Politically, the Maquis included right wing nationalists, liberals, socialists, communists, and anarchists. Some Maquis bands that operated in southwest France were composed entirely of left wing Spanish veterans of the Spanish Civil War. Spanish Civil War veteran Carlos Romero Giménez was a centrist republican operating from Bordeaux. According to Matthew Cobb, the Communist Maquis groups adopted more active and immediate guerrilla tactics to combat the Nazis, while the groups affiliated with De Gaulle were asked to wait for a larger attack later in the war. Thus, some maquis joined Communist groups simply to be part of a more active resistance movement and not because of their politics. Georges Guingouin was one of the most active Communist Maquis leaders. The British Special Operations Executive (SOE) helped the Maquis who were affiliated with the Free French with supplies and agents, help which was not extended to the Communist Maquis groups. The American Office of Strategic Services (OSS) also began to send its own agents to France in cooperation with the SOE and the French BCRA agents, as part of Operation Jedburgh. The Maquis had many different sub groups with their own objectives and political affiliations. In 1944, an OSS agent, Robert R. Kehoe, was embedded within a group of Maquis and described the organization as "fractured", observing that "the various components were quite independent, with members loyal to their own leaders and to the political forces behind them". People like Georges Loustaunau Lacau and Marie Madeleine Fourcade, leaders of the French Resistance group Alliance, were both questioned about their loyalty during and after the war. This came as no surprise as both were from far right political backgrounds, that didn’t favor the dominant Gaullist narrative. Lacau suffered the most, all the way up to his death by being put in jail several times, and accused by communist colleagues of siding with the Germans, while Fourcade was able to suffer fewer accusations by switching to Gaullism. Examples of the independence of separate Maquis groups can be found all throughout France during the Second World War. For example, Maquis groups in Brittany often did not speak French and were focused on the expulsion of German forces from their region and not from France as a whole. SOE parachuted agents in with wireless sets (for radio communication) and dropped containers with various munitions including Sten guns, pencil detonators, plastic explosives, Welrod pistols (a silenced specialized assassination weapon favored by covert operatives) and assorted small arms such as pistols, rifles and sub machine guns. The Maquis would listen to coded broadcasts by the British Broadcasting Corporation (BBC) the night before each supply drop. The information they would receive included the amount of supply boxes that would be dropped and when to light the fire signals that mark the drop zones. The Maquis had to confirm through radio if they received the message in order to lessen the risk of the supplies getting into German hands. The Maquis also used German weapons captured throughout the occupation; the Mauser 98k rifle and MP 40 submachine gun were very common. The French Militia (Milice française), which was well equipped by the French State, was also a target of Maquis actions wherever available.

Кедендік

Макилер – халық арасында жасырыну үшін форма кимейтін құпия топтар еді. Бірақ, уақыт өте көптеген адамдар баск беретін киіп бастады, себебі ол күдік тудырмайтын, бірақ көзге түсетіндей ерекшелікке ие болды. Макилердің басшылығында және қарсылық қозғалысын ұйымдастырудың техникалық жақтарында әйелдер көбінесе ерлерге қарағанда белсенді қатысып, майданға шыққан жауынгерлерге көмектесті. Жас, білімді әйелдерді бір маки тобынан екіншісіне хабаршы ретінде пайдалану кең таралған. Себебі жас әйелдер ерлерге қарағанда жасырын болатын және неміс бекеттерінен тоқтамай, сұраққа жауап бермей өте алатын. Макилермен жұмыс істеген одақтас агенттер майдангерлерге көмектесетін маки әйелдерін "қарсылық қозғалысының өмірлік күші, ақпарат беруші, нұсқау беруші және азық-түлікпен қамтамасыз етуші" деп сипаттады.

Дау

Соғыстан кейін көптеген адамдар нацистермен байланысы бар деп айыпталудан қашу үшін Макиске мүше болып тіркелді. Макистер жүргізген операциялар көбінесе тиімсіз болды және маңызды әскери нысаналарды жоюға емес, назар аударуға бағытталған. Одақтас елдердің барлау қызметі Макистердің өз әрекеттерін жариялы ету үшін, қажеттілігі жоқ нысаналарға да жарылғыш заттар қолданғаны туралы хабарлар алды. Біртұтас басшылықтың болмауына байланысты, топтар көбірек мүшелерді тарту және одақтастардан көбірек көмек алу үшін назар аударуға тырысты. Бұл топтардың кейбір әрекеттері үлкен соғыс күш-жігеріне үлес қоспады. Тағы бір дау тудырған мәселе – олардың неміс тұтқындары мен француз ынтымақтастарын қатал жазалаулары. Американдық ОСС агентінің Макис құрамында болғандағы жазбасына сәйкес, жауынгерлер тобы үш французді тұтқындады, олар немістермен ынтымақтасып, Макистің орналасқан жері туралы ақпарат берген деп айыпталды. Агенттің айтуынша, бір адамды жазалау кезінде "оны жұрт алдында байлап, содан соң ұрып-сап, атып өлтірді". Француз Макисінің неміс тұтқындарын өлімге кесіп тастағаны туралы да хабарлар бар.