Шикі та өңделмеген тағамдар диетасы

Кіріспе

Шикі және өңделмеген тағамдармен қоректену
адамдарда шикі тағамды тұтыну

Шикі тамақтану, сондай-ақ rawism немесе шикі тағам диетасы деп аталады, бұл тек немесе көбінесе пісірілмеген және өңделмеген тағамдарды жеу практикасы. Философиясына, өмір салтының түріне және күтілетін нәтижелерге байланысты, шикі тағам диетасына жемістер, көкөністер, жаңғақтар, тұқымдар, жұмыртқалар, балық, ет және сүт өнімдері кіруі мүмкін. Диетаға қарапайым өңделген тағамдар да кіруі мүмкін, мысалы, түрлі-түрлі көктеп өскен тұқымдар, ірімшік және ашытылған тағамдар, мысалы, йогурт, кефир, комбуча немесе сауэркраут, бірақ әдетте пастеризацияланған, гомогенизацияланған немесе синтетикалық пестицидтер, тыңайтқыштар, еріткіштер және тағамдық қоспалар қолданылып жасалған тағамдар кірмейді. Британдық диетологтар қауымдастығы шикі тамақтануды сәнге құмарлық деп сипаттады. Шикі тағам диетасы, әсіресе шикі вегетариандық диета, витамин B12 сияқты қажетті минералдар мен қоректік заттардың мөлшерін азайтуы мүмкін. Шикі тамақтануды қолдаушылардың мәлімдемелері ғылыми негізге жатпайды.

Шикі мал азығы диетасы

Шикі жануарлар тағамдары диетасына шикі күйде жеуге болатын кез келген жануар жатады, мысалы, пісірілмеген, өңделмеген шикі бұлшық ет, ішек-қарғы еттері, жұмыртқалар, шикі сүт өнімдері және ұзақ сақталған, шикі жануар тағамдары, мысалы, ғасырлық жұмыртқалар, ашытылған ет, балық, теңіз өнімдері, кефир, сондай-ақ көкөністер, жемістер, жаңғақтар және өркендер кіреді, бірақ көбінесе шикі дәндер, шикі бұршақтар және шикі соя кірмейді. Мұндай диетаға қосылатын шикі тағамдар белгілі бір температурадан жоғары қыздырылмаған. "Шикі жануар тағамдарының жақтастары" осы температурадан жоғары пісірілген тағамдардың көп бөлігінің қоректік құндылығын жоғалтатынын және организмге зиян келтіретінін айтады. Көптеген шикі тамақ жеушілер темекіленген етті жақтырмайды. Кейбіреулер ыстық және суық түтінге түсірудің айырмасын жасайды.

Диета үлгілері

"Халықтың алғашқы дастарқаны", анопсология (әйтпесе "инстинктивті тамақтану") және "Шикі палеолиттік диета" (әйтпесе "шикі ет диетасы"). "Алғашқы диета" майлы еттер, ішек-қарны, сүт өнімдері, бал, аздаған жеміс-жидек және көкөніс шырындары, сондай-ақ кокос өнімдерінен тұрады, барлығы шикі күйінде. "Шикі палеолиттік диета" – (қайнатылған) палеолиттік диетаның шикі нұсқасы, оған ет/ішек-қарны, теңіз өнімдері, жұмыртқа және кейбір шикі өсімдік тағамдары сияқты көп мөлшерде шикі жануарлар тағамдары кіреді, бірақ әдетте шикі сүт, дәнділер және бұршақтар сияқты палеоға жатпайтын тағамдардан сақтану керек. Сондай-ақ инуиттер. Пеммикан – Солтүстік Американың дәстүрлі саяхат тағамы, ол кептірілген ет, май және жидектерден дайындалады.

Шикі вегетариандық

Тарихта шикі вегетариандық өте сирек кездесетін, бірақ 21 ғасырда ол сәнге айналды. Шикі вегетариандық диета – өңделмеген, жоғары температурада пісірілмеген шикі өсімдік тағамдарынан тұрады. Шикі вегетариандықтардың ішінде «жемісшілер», «шырындылар» немесе «өскінділер» сияқты кіші топтар бар. Жемісшілер негізінен немесе толығымен жемістер, жидектер, тұқымдар мен жаңғақтарды жейді. Шырындылар шикі өсімдік тағамдарын шырынға айналдырады. Британдық диетологтар қауымдастығы 2018 жылы аулақ болу керек ең нашар 5 диетаның бірі ретінде шикі вегетариандық диетаны атады, бұл диетаның ұзақ мерзімді денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды. Шикі тағамға берілгендіктің алғашқы мысалы – 1300 жылдардың соңында эфиопиялық монах Қозмос, ол тек пісірілмеген тағамдарды жеудің аскетикалық тәртібін қабылдады. Бұл оның Эфиопиялық православиелік Тевахедо шіркеуінің монастыры үшін қиындық тудырды, себебі ол Евхаристияның пісірілген нанын жеуден бас тартты. Соның салдарынан ол шіркеуден қашып, Бета Израильдің еврей қауымымен бірге тұруға кетті. Біршер Беннер ақырында вегетариандық диетаны қабылдады, бірақ одан да әрі барып, адамдардың табиғаты шикі тағам жеуге бейімделгенін шешті. Оған Чарльз Дарвиннің адамдар – жануарлардың бір түрі деген идеясы әсер етті, сондай-ақ Біршер Беннер басқа жануарлар тамақтарын пісірмейтінін атап өтті. 20 ғасырдың басындағы басқа да жақтастарының қатарында калифорниялық жеміс өсіруші Отто Карк (1904 жылғы «Барлық реформаның негізі» кітабының авторы), Джордж Джулиус Дрюс (1912 жылғы «Пісірілмеген тағамдар және трофотерапия» кітабының авторы), Бернарр Макфадден және Герберт Шелтон болды. Дрюс Джон мен Вера Рихтерге 1917 жылы Америкадағы алғашқы шикі тағамдық ресторан «Эвтрофеонды» ашуға ықпал етті. 1970 жылдары Норман У. Уокер (Норвок шырын сақинасының ойлап табушысы) шикі тағамдық диетаны кеңінен танымал етті. Лесли Кентонның 1984 жылы жарық көрген «Сыра энергиясы – жарқыраған денсаулыққа жемістер» атты кітабы көкпар, тұқымдар және жаңа көкөніс шырындары сияқты тағамдардың танымалдығын арттырды. Кітапта диетаның 75% шикі тағамнан тұруы ұсынылады, бұл дегенеративтік аурулардың алдын алуға, қартаю процесін баяулатуға, энергияны арттыруға және эмоционалдық тепе-теңдікті қамтамасыз етуге көмектеседі деп айтылады. Сондай-ақ, кітапта ұзақ өмір сүрген хунза халқының өскіндермен байытылған диетасы және Герсон терапиясы туралы мысалдар келтіріледі, бұл қатерлі ісікті емдеуді мақсат ететін, бірақ денсаулыққа зиянды, қауіпті және әлеуетті түрде зиянды шикі шырынға негіделген диета және детоксикациялық режим. 21 ғасырда шикі тағамдық диеталар (әсіресе шикі сүтке, шикі жұмыртқаға және шикі етке бағытталған) гипермаскулиндікке, дене шынықтыруға, ежелгі өркениеттерге қызығушылыққа, феминизмге және қазіргі заманауи мәдениетке қарсылық білдіруге бағытталған кең ауқымды «оң жақ бодибилдер» қозғалысының бір бөлігі ретінде танымал және саясиландырылды.

Raw veganism has rarely been practised in history, but it became a fad in the 21st century. A raw vegan diet consists of unprocessed, raw plant foods that have not been heated above Typical foods included in raw food diets are fruits, vegetables, nuts, seeds, and sprouted grains and legumes. Among raw vegans are subgroups, such as "fruitarians", "juicearians", or "sproutarians". Fruitarians eat primarily or exclusively fruits, berries, seeds, and nuts. Juicearians process their raw plant foods into juice. The British Dietetic Association named the raw vegan diet one of the "top 5 worst celeb diets to avoid in 2018", raising a concern that it could compromise long term health. Documented evidence of a commitment to raw food was by the Ethiopian monk Qozmos, who in the late 1300s CE committed to the ascetic discipline of eating only uncooked food. This posed a problem for his Ethiopian Orthodox Tewahedo Church monastery because he refused to eat the bread of the Eucharist, which is cooked. As a result, he fled the church and went to live with the Jewish community of the Beta Israel. Bircher Benner eventually adopted a vegetarian diet, but took that further and decided that raw food was what humans were really meant to eat; he was influenced by Charles Darwin's ideas that humans were just another kind of animal and Bircher Benner noted that other animals do not cook their food. Other proponents from the early part of the twentieth century include Californian fruit grower Otto Carque (author of The Foundation of All Reform, 1904), George Julius Drews (author of Unfired Food and Trophotherapy, 1912), Bernarr Macfadden and Herbert Shelton. Drews influenced John and Vera Richter to open America's first raw food restaurant "The Eutropheon" in 1917. In the 1970s, Norman W. Walker (inventor of the Norwalk Juicing Press) popularized raw food dieting. Leslie Kenton's book Raw Energy – Eat Your Way to Radiant Health, published in 1984, added popularity to foods such as sprouts, seeds, and fresh vegetable juices. The book advocates a diet of 75% raw food, which it claims will prevent degenerative diseases, slow the effects of aging, provide enhanced energy, and boost emotional balance; it cites examples such as the sprouted seed enriched diets of the long lived Hunza people and Gerson therapy, an unhealthy, dangerous and potentially very harmful raw juice based diet and detoxification regime claimed to treat cancer. In the 21st century, raw food diets (particularly those focused on raw milk, raw eggs and raw meat) have been popularized and politicized as part of a broader "right wing bodybuilder" movement centered around hypermasculinity, physical fitness, fascination with ancient civilizations and opposition to feminism and mainstream modern culture.

Денсаулыққа әсері

Шикі тағамдар балалар мен нәрестелердің дамуына зиян келтіруі мүмкін. Шикі вегетариандық диетаны жоспарлау кезінде, әсіресе балалар үшін сақтық қажет, себебі толыққанды шикі вегетариандық диетада өсіп келе жатқан балаға жеткілікті В12 витамині, D витамині және калория жетпеуі мүмкін. Тамақтан улану – шикі тағамдарды жейтін барлық адамдар үшін денсаулыққа қауіпті, ал шикі тағамдарға деген сұраныстың артуы тамақ арқылы жұғатын аурулардың көбеюімен байланысты, әсіресе шикі ет, балық және теңіз өнімдері үшін. Шикі және жеткіліксіз пісірілген жануарлар өнімдерін (оның ішінде ысталған, тұздалған немесе кептірілген жануарлар өнімдерін), шикі ішек-қарны, шикі сүтті және шикі сүттен жасалған өнімдерді, шикі жұмыртқаны тұтынушылар арасында гастроэнтерит жағдайларының пайда болуы мүмкін. Бір зерттеуде былай делінген: "Көптеген шикі тағамдар уытты және оларды пісіргеннен кейін ғана қауіпсіз болады. Кейбір шикі тағамдардың құрамында витаминдерді жоятын, ас қорыту ферменттеріне кедерес келтіретін немесе ішек қабырғасын зақымдайтын заттар бар. Шикі ет пісіру арқылы жойылатын бактериялармен зарарлануы мүмкін; шикі балықтың құрамында В1 витаминін (антитиаминазалар) жоятын заттар болуы мүмкін."