Кіріспе

1959 жылғы Гюнтер Грасстың "Қалайы барабан" романы (Die Blechtrommel, ) – Гюнтер Грасстың 1959 жылғы романы, оның Данциг трилогиясының бірінші кітабы. Ол 1979 жылғы фильмге бейімделді, ол 1979 жылы "Алтын пальма" жүлдесін және 1980 жылы "Ең үздік шетелдік фильм" үшін "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. "Қалайы барабанды соғу" дегеніміз – қандай да бір мәселеге назар аудару үшін, көңіл тарту мақсатында дүрлік шығару.

Сюжет

Бұл оқиға 1952-1954 жылдары психиатриялық ауруханада жатқанда Оскар Матзераттың өміріне арналған. 1924 жылы Данциг еркін қаласында (қазіргі Польшаның Гданьск қаласы) дүниеге келген ол, ересек адамның ойлау және қабылдау қабілетімен, әкесі бакалеяшы боламын дегенде ешқашан үлкеймеймін деп шешті. Оскардың әйнекті сындыратын немесе қару ретінде қолдана алатын терең дауысы бар. Ол өзін "рухани дамуы туғаннан-ақ толыққанды және тек өзін-өзі растауы керек" деп санайтын "күшті балалардың" бірі деп жариялайды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстың басталған кезі, бірнеше махаббат оқиялары және соғыстан кейінгі Еуропаның әлемі кезінде бала бойында қалып, өмір сүреді. Осы уақыт ішінде ол үшінші туған күніне сыйлық ретінде алған ойыншық қалайы барабаны, содан кейін оны тым күшті соғудан тозған сайын көптеген алмастыру барабандарын, ең қымбат мүлігі ретінде сақтайды; оны сақтау үшін зорлық-зомбылыққа дайын. Оскар өзін екі "күмәнмен қаралатын әкесі" деп есептейді: анасының күйеуі Альфред Матзерат, нацистік партияның мүшесі, және оның туысы және сүйіктісі Ян Бронски, Польшаға шабуыл жасаған кезде Польша почта бөлімін қорғаған Данциг полягы. Оскардың анасы қайтыс болғаннан кейін Альфред Марияға үйленеді, ол құпия түрде Оскардың бірінші сүйіктісі болып табылады. Альфредке үйленгеннен кейін Мариядан Курт туады, оны Оскар кейіннен өзінің ұлы деп атайды. Бірақ Оскар нәресте өсуді жалғастыратынын және үш жасында өсуді тоқтатуға қосылмайтынын көріп, көңілі қалады. Соғыс кезінде Оскар неміс әскерлерін көңілдіруге арналған ергежейлі клоундар тобына қосылады. Бірақ оның екінші махаббаты, кішкентай Росвита, одақтас әскерлері Нормандияны басып алған кезде қаза тапқанда, Оскар Данцигтегі отбасына оралады, онда ол қылмыстық жастар тобының жетекшісі болады (Эдельвейс пираттарына ұқсас). Қызыл Армия көп ұзамай Данцигті басып алады, және Альфред нацист екенін жасыру үшін партиялық белгісін жұтып қойғанда, шабуылдаушы әскерлер оны атып өлтіреді. Оскар өзінің күмәнді әкелерінің екеуінің де өліміне жауапты, өйткені ол Ян Бронскиді барабанын жөндеу үшін Польша почтасына алып келеді және совет әскерлері тергеп жатқанда Альфред Матзераттың нацистік партиялық белгісін қайтарады. Соғыстан кейін Оскар, оның жесір қалған әйелі және олардың ұлы қазіргі Польшадағы Данциг қаласынан Дюссельдорфқа көшіп кетуге мәжбүр болады, онда ол жалаңаш модель болып жұмыс істейді және қабір тастарына ою жасайды. Күшейіп бара жатқан шиеленіс Оскарды Мария мен Курттан бөлек тұруға мәжбүр етеді; ол Зейдлерлерге тиесілі пәтерді таңдайды. Ол көшіп келгеннен кейін көршісі Доротеяға ғашық болады, бірақ кейін оны ұсынуға сәтсіздікке ұшырайды. Клепппен кездескенде Клепп Оскардан музыканы қалай бағалайтынын сұрайды. Оскар өзін біржола дәлелдеуге дайын, Альфред өлгеннен кейін ешқашан ойнамаймын деп серт бергеніне қарамастан, барабанын және таяқтарын алып, барабанда бір так ойнайды. Келесі оқиғалар Клеппті, Оскарды және гитарист Шолледі "Райн Ривер Три" джаз тобын құруға әкеледі. Оларды мырза Шмух табады, ол оларды "Пияз" клубында ойнауға шақырады. Виртуоздық өнер көрсеткеннен кейін, талантты іздеуші дискілеу компаниясы джаз барабаншысы Оскарды тауып, келісімшарт ұсынады. Оскар көп ұзамай атақ-даңққа, байлыққа ие болады. Бір күні ол даладан өтіп бара жатқанда, кесілген саусақты табады: Доротея абыстың сақина саусағы, ол өлтірілген. Содан кейін ол Виттлармен танысып, дос болады. Оскар өзін әдейі түрде қылмысқа кінәлі деп тануға рұқсат етеді және психиатриялық ауруханаға жатқызылады, онда ол өзінің естеліктерін жазады.

Кейіпкерлер

Роман үш кітапқа бөлінген. Әр кітаптың басты кейіпкерлері:

Аудармалар

1961 жылы Ральф Манхайм ағылшын тіліне аударма жасаған. 2009 жылы Брэн Митчелл ағылшын тіліне жасаған, 50 жылдық мерекелік жаңа аудармасы жарық көрді.

Фильм

1979 жылы Волкер Шлёндорфтың кітап негізінде түсірілген фильмі жарық көрді. Ол тек Бірінші және Екінші кітаптарды қамтиды, соғыстың аяқталуымен бітеді. Ол 1979 жылғы Канн кинофестивалінде "Апокалипсис қазір" фильмімен бірге "Алтын пальма" сыйлығын бөлісті. Сонымен қатар, 1980 жылғы "Оскар" марапатында 1979 жылғы ең үздік шетелдік фильм номинациясында "Оскар" сыйлығын жеңіп алды.

Радио

1996 жылы Фил Дэниелс басты рөлде ойнаған радиоқойылымды BBC Radio 4 таратты. Майк Уокердің бейімдеуімен жасалған ол, Британ жазушылар гильдиясының ең үздік драматургиялық қойылым үшін алған сыйлығымен марапатталды.

Театр

Kneehigh Theatre компаниясы 2017 жылы Ливерпульдегі Everyman театрында романның қойылымын көрсетті. Бұл қойылым Оскардың тууынан бастап соғысқа дейінгі оқиғаларды, Оскардың Марияға үйленуімен аяқталады.

Танымал мәдениетте

"Пияз шарабы", Аманда Палмер мен "Дрезден қуыршақтары" тобының Брайан Виглионемен бірлескен пьесасы, американдық репертуар театрының қойылымы, Гүнтер Грасс-тың "Қыстақ барабан" кітабының бір бөліміне негізделген. "Пияз шарабына оралу: Қараңғы рок мюзиклы" (Return to the Onion Cellar: A Dark Rock Musical) – 2010 жылы Нью-Йорк халықаралық фриндж фестивалінде алғаш рет көрсетілген, "Қыстақ барабан" мен Гүнтер Грассқа сілтеме жасайтын түпнұсқа мюзикл. Футуристік "Жапония" тобы өздерінің соңғы студиялық альбомын "Қыстақ барабан" деп атады. "Қыстақ барабан" Starz телеарнасының "Қарсыластар" (Counterpart) сериалының 2-ші маусымында көрсетілді. Эмили Силк оны өзімен бірге алып жүреді, кісі өлтіруге талпыныстан кейін жадын қайтаруға тырысады. "Key and Peele" сериалының соңғы эпизодында "Қыстақ барабан" Рей Паркердің ең үздік хиттері альбомындағы әндері бар фильмдердің бірі ретінде тізілген. "Қыстақ барабан" кітабы "Кім Вирджиния Вулфтан қорқады?" фильміндегі үй кітапханасында кездеседі.