Кіріспе

1922 жылы Стефан Цвайгтың новелласы «Таныс емес әйелдің хаты» (Der Brief einer Unbekannten, кейде «der» анық артиклісіз кездеседі) – австриялық жазушы Стефан Цвайгтың новелласы. Бұл туынды алғаш рет 1922 жылғы 1 қаңтарда Венадағы «Neuen Freien Presse» газетінде жарияланған, содан кейін «Amok: Novellen einer Leidenschaft» жинағының (Insel Verlag, 1922) бір бөлігі ретінде кітап түрінде басылған. Новеллада жазушы, өзі есіне түсірмейтін әйелдің жазған хатын оқып, оның өмір тарихына үңіліп қарайды. Бұл шығарма Цвайгтың ең танымал туындысы саналады.

Сюжет

Бай және танымал жазушы (Р.) көптеген демалыстарының бірінен Венаға оралғанда, белгісіз әйелден (Fräulein) ұзақ хат алады. Әйел жасөспірім кезінде кедей жесір анасымен бір ғимаратта тұрып, көршісінің сәнді мәдени өмір салтына да, әдемі, сүйкімді еркектің өзіне де бейсақтан ғашық болады. Жазушыға деген құштарлығы онымен түн өткізген әдемі әйелдердің көптігінен де, анасы қайтадан үйленген соң Венадан Инсбрукқа көшіп кетуінен де кеміген жоқ. 18 жасында Венаға оралып, жұмыс істей бастап, жазушымен қайта кездесуге тырысады. Ол оны танымайды, ал ол есімді жасырып, жазушы ұзақ демалысқа кеткенге дейін онымен үш түн өткізеді. Жүкті болған ол жұмысынан айырылып, мұқтаждарға арналған үйде босанды. Баласының жақсы өмір сүруін қалап, ол түрлі байлармен түнді бөліседі немесе олардың сүйіктісі болады, бірақ ешқашан үйленбеді, себебі оның жүрегі әрқашан жазушыға тиесілі еді. Бір күні ол түнгі клубта жазушыны көріп, онымен бірге үйіне кетеді. Ол үшін ол сол түнді өткізуге келген жайлы серік ғана еді, ол оны тағы да танымайды. 1918 жылғы тұмау пандемиясында баласы қайтыс болады, ал ол өзі ауырып, өлгеннен кейін поштаға жіберілетін хат жазады.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Brief einer Unbekannten ағылшын тіліне үш рет аударылған: Едем мен Седар Полдар «Passion and Pain» жинағының бір бөлігі ретінде, 1924 жылы Chapman and Hall үшін; сондай-ақ Антеа Белл Пушкин баспасы үшін.

Фильм

Narkose (1929), алғашқы бейімделуі – неміс экспрессионистік нұсқаусыз фильмі, оны Альфред Абель режиссерлік етіп, сценарийін Бела Балазс жазған. Мұнда әйел кейіпкердің оқиғасы аналық бөлімде анестезия алғандағы түс арқылы баяндалады. Фильм тек фрагменттер түрінде ғана сақталған. 1933 жылы Джон М. Сталь режиссерлік еткен америкалық «Only Yesterday» фильмі Цвайгтың әңгімесінен күшті шабыттанды, бірақ оған авторлық құқық бермеген. 1943 жылы тағы бір ресми емес бейімделуі шықты – фин «Valkoiset ruusut» («Ақ розалар»), онда Хелена Кара мен Тауно Пало түсті, ал режиссері Ханну Леминен болды. 1948 жылы Говард Кохтың сценарийіне сәйкес алғашқы ресми фильмдік нұсқасы жасалды. Жуан Фонтейн, Луи Жордан, Мэди Кристианс және Марсель Журне ойнаған фильмді Макс Офюльс режиссерлік етті. 1992 жылы «Белгісіз әйелдің хаты» Конгресс кітапханасының шешімімен «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танылып, АҚШ Ұлттық кино тізіміне енгізілді. 1957 жылы мексикалық «Feliz Año, Amor Mío» фильмі жарық көрді. 1962 жылы «Ressalah min emraa maghoula» есімді египеттік бейімделуі шықты. Оны Салах Әбу Сейф режиссерлік етті, ал басты рөлдерді Фарид әл Атраш пен Лобна Абдель Азиз ойнады. 2001 жылы француз режиссері Жак Дерейдің «Lettre d'une inconnue» телефильмі осы суретшінің соңғы жұмысы болды. 2004 жылы повестьтің қытайша бейімделуі жасалды. Оны Сюй Цзинлей режиссерлік етті. 2011 жылы моңғол режиссері Наранбаатар повестьтің кинобедеуін түсірді.

Опера

1975 жылы Антонио Спадавеккиа «Белгісіз әйелдің хаты» (Письмо незнакомки) атты моно-операсын жазды, және ол Кеңес Одағында (кейін Ресейде) орыс тілінде сахналанды.

Музыка

2017 жылдың желтоқсан айында канадалық/орыс композиторы Айрат Ичмуратов G минорындағы октет, Op. 56 шығармасын жазды, оның шабыты Стефан Цвайгтың "Белгісіз әйелден хат" повесінен туды. Осы шығарманы Сагуэйн және Лафайетт кыллы квартеттері 2018 жылдың 13 қаңтарында Канаданың Британдық Колумбиясы, Фанни Бейдегі Фанни Бей залында тапсырыс беріп, тұңғыш рет орындады. 2018 жылдың қараша айында композитор октетті струнный оркестр үшін аранжировкалады; оны дирижер Евгений Бушков басқаратын Белоруссия мемлекеттік камералық оркестрі жаздырып, Chandos Records лейблы шығарды.