Кіріспе
Герман Гессенің романы «Степпенвольф» (алғашқы атауы – «Дер Степпенвольф») – неміс-швейцариялық жазушы Герман Гессенің оныншы романы. Алғаш рет 1927 жылы Германияда жарық көрген, ал 1929 жылы ағылшын тіліне аударылған. Роман атауын дала қасқырының немісше атауынан алған. Оқиғаның көп бөлігі 1920 жылдардағы Гессенің рухани әлеміндегі терең дағдарысты көрсетеді. «Степпенвольф» аса танымал болды және ондаған жылдар бойы сәттілігін сақтап келеді, бірақ Гессе кейіннен бұл кітаптың көбінесе дұрыс түсінілмегенін айтты.
Steppenwolf (originally Der Steppenwolf) is the tenth novel by German Swiss author Hermann Hesse. Originally published in Germany in 1927, it was first translated into English in 1929. The novel was named after the German name for the steppe wolf. The story in large part reflects a profound crisis in Hesse's spiritual world during the 1920s. Steppenwolf was wildly popular and has been a perpetual success across the decades, but Hesse later asserted that the book was largely misunderstood.
Бастапқы және басылым тарихы
1924 жылы Герман Гессе әнші Рут Венгерге үйленді. Бірақ бірнеше аптадан кейін ол Базельді тастап кетіп, жыл соңына жақын ғана оралды. Оралған соң ол жеке пәтер жалдап, өзін оқшастап алды. Венгермен Германияға жасаған қысқа сапардан кейін Гессе онымен көруін тоқтатты. Осының салдарынан туған оқшаулық сезімі мен сыртқы әлеммен берік байланыс орната алмауы Гессенің үмітсіздікке ұрындырып, өзін-өзі өлтіру туралы ойларын қайта оятты. Гессе "Степенвольфті" Базельде жаза бастап, Цюрихте аяқтады. 1926 жылы ол кітапқа кіріспе ретінде "Дағдарыс: Герман Гессенің күнделігінен" атты өлеңдер жинағын жариялады. Роман 1927 жылы жарық көрді. Базиль Крейттон аударған алғашқы ағылшын тіліндегі басылымы 1929 жылы Ұлыбританияда Мартин Секкер, ал АҚШ-та Генри Холт және Компания баспаларында жарық көрді. 1926 жылы Гессе джаз музыкасымен танысып, Джозефин Бейкер мен Сидни Беше қатысқан Revue Nègre швейцариялық қойылымдарын тамашалады. Массачусетс университетінің афроамерикалық зерттеулер профессоры Стивен К. Трейси "Пабло кейіпкері Бешенің ойнауынан шабыт алған" деп жазады.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Кітап басты кейіпкері, Гарри Хэллер есімді орта жастағы ер адам жазған қолжазба ретінде ұсынылады. Ол оны үй иесінің немере інісіне, кездейсоқ танысының қолына тапсырады. Танысы алдына қысқаша алғысөз жазып, кейін қолжазбаны басып шығарады. Кітап ішіндегі бұл "шынайы" кітаптың атауы – «Гарри Хэллердің жазбалары (Тек есі дұрыс емес адамдарға)». Оқиға басталғанда, кейіпкер күнделікті, қарапайым адамдардың, әсіресе, босқылық буржуазиялық қоғамның өміріне жарамайтыны туралы ойлармен мазасыздыққа толы. Қала бойынша мақсатсыз серуендеп жүргенде ол сиқырлы театрдың жарнамасын алып жүрген адамға кездеседі. Адам оған «Степьтің қасқыры» туралы трактат кішкентай кітап сыйлайды. Роман мәтінінде толық келтірілген бұл трактат Гарриге атымен сөйлейді және өзін ерекше сипаттайды. Бұл – өзін екі түрлі табиғаттан құралған адам деп санайтын адам туралы әңгіме: бірі – жоғары, адамның рухани табиғаты, екіншісі – төмен, жануарларша, «степьтің қасқыры». Бұл адам шешілмейтін күреске түсіп, ешқайсысымен қанағаттанбайды, өйткені өзі жасаған түсініктен тысқары ештеңені көре алмайды. Кітапшада әр адамның жанының көп қырлы және анықталмайтын табиғаты түсіндіріледі, бірақ Гарри оны мойындауға дайын емес немесе қабілетсіз. Ол сонымен қатар оның өзін-өзі өлтіру ниеттерін талқылайды, оны «өзін-өзі өлтірушілердің» бірі ретінде сипаттайды: тереңінен бір күні өз өмірін өздері алып тастайтынын білетін адамдар. Бірақ, оған қарсы, оның «Өлмес» болуға қабілеттілігі де айтылады. Кездейсоқ Гарри кітапты берген адаммен кездеседі, олар екеуі де жерлеу рәсіміне қатысқан болатын. Ол сиқырлы театр туралы сұрайды, ал адам: «Барлығына емес» деп жауап береді. Гарри ақпарат алу үшін одан әрі сұрағанда, ол жергілікті би залын ұсынады, бұл Гарриді көңілсіздікке жетелейді. Жерлеуден қайтып келе жатқанда Гарри бұрынғы академиялық досымен кездеседі, олмен ол Шығыс мифологиясын жиі талқылаған және Гарриді үйіне шақырады. Сол жерде Гарри досының ұлтшылдық көзқарастарына ренжіді, ол Гарридің жазған мақаласын байқамай сынға алады. Гарри досының әйелінің Гете гравюрасын сынға алып, оның шынайы дарындылығына тым сентиментальды және немқұрайлы болғанын айтады. Бұл оқиға Гарриге өзінің қоғамнан бөтен екенін және болашақта да солай болатынын растайды. Үйге қайтуды кейінге қалдыруға тырысып, ол өзін күтіп тұрған нәрсе – өзін-өзі өлтіру деп қорқады, Гарри түннің көп бөлігінде қала бойынша мақсатсыз серуендеп, ақырында оны ертерек жіберген би залында демалуға тоқтады. Ол жас әйел, Герминге кездеседі, ол оның үмітсіздігін бірден байқайды. Олар ұзақ сөйлеседі; Гермин Гарридің өзін-өзі аяуын мазақтап, оның өмірге деген көзқарасын түсіндіруге көмектеседі, бұл Гарриді таң қалдырады. Гермин екінші кездесуді уәде етеді және Гарриге өмір сүруге себеп береді (немесе, кем дегенде, өмір сүруді жалғастыруға лайықты себеп береді), ол оны қуана қабылдайды. Келесі бірнеше аптада Гермин Гарриді «буржуазиялық» деп аталатынтардың құмарлықтарымен таныстырады. Ол Гарриге билеуді үйретеді, оны есірткіге итермелейді, оған сүйіктісін (Мария) тауып береді және ең бастысы, оларды толыққанды өмірдің заңды және құнды аспектілері ретінде қабылдауға мәжбүр етеді. Гермин Гарриді Пабло есімді құпия саксофоншымен таныстырады, ол Гарридің ойластырылған, терең ойлы адамнан мүлдем өзгеше болып көрінеді. Көрнекі маскарадтық кештен кейін Пабло Гарриді өзінің метафоралық «сиқырлы театрына» алып келеді, онда ол эфирлік және елестеушілікпен өзара әрекеттескенде, оның жанын қинаған уайымдар мен түсініктер ыдырайды. «Сиқырлы театр» – оның ойындағы қиялдардың орындалатын жері. Театр ат тұмсығы тәрізді ұзын дәліз ретінде сипатталады, бір жағында айна, екінші жағында көптеген есіктер бар. Гарри осы таңбаланған есіктердің бесеуіне кіреді, олардың әрқайсысы оның өмірінің бір бөлігін бейнелейді.
Санаткерлік талдау
Романның 1960 жылғы басылымының алғы сөзінде Гессе «Степпенвольф» өзінің басқа еңбектерінен гөрі «көп рет және күштірек түсініксіздікке ұшырады» деп жазды. Гессе оқырмандарының Гарри Галлер өмірінде бейнеленген күйзеліс пен үмітсіздікке ғана ден қойып, осы арқылы өзін басып озу мен жазылу мүмкіндігін қалып қоятынын сезінді.
Сыни қабылдау
Гессенің жақын достары мен ұзақ жылдар бойы оқыған оқырмандары романды жыныстық қатынас пен есірткі қолдануды ашық суреттеудегі моральдық тұрғыдан кемшілік деп сынға алды, және бұл сын көп жылдар бойы романға басты қарсылық болып келді. Америкалық жазушы Джек Керуак оны «Big Sur» (1962) романында сынға алды, бірақ 1960 жылдары халықтың қызығушылығы қайта оянды – әсіресе психоделикалық қозғалыста – себебі ол қарсы мәдениеттің кітабы ретінде қарастырылды, сондай-ақ еркін махаббат пен есірткі қолдануды ашық көрсетуіне байланысты.
Фильмге бейімделу
Роман 1974 жылы «Steppenwolf» фильміне бейімделді. Басты рөлдерді Макс фон Сидоу және Доминик Санда сомдады, ал сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Фред Хейнс жүзеге асырды.
Жалпы көздер
Корнилс, Инго және Осман Дуррани. 2005 жыл. Герман Гессе бүгінгі күні. Лондон университетінің германдық зерттеулер институты. Фридман, Ральф. 1978 жыл. Герман Гессе: Дағдарыс кезеңінің саяхатшысы: Өмірбаян. Нью-Йорк: "Пантеон кітаптары". Халкин, Ариэла. 1995 жыл. Жаудың зерделенуі: Екі дүниежүзілік соғыс арасындағы британдықтардың көзімен қарағандағы неміс халық әдебиеті. Гринвуд баспасы. Милек, Джозеф. 1981 жыл. Герман Гессе: Өмір мен өнер. Калифорния университетінің баспасы. Поплавски, Пол. 2003 жыл. Әдеби модернизм энциклопедиясы. Вестпорт, Коннектикут: Гринвуд баспасы. Гессе, Герман. 1963 жыл. Степенволф. 19-шы басылым. Нью-Йорк: Генри Холт және компания. ASIN: B0016RPX3K. Зиолковский, Теодор. 1969 жыл. "Алғы сөз". "Шыны мұздығы" ойыны. Нью-Йорк: Генри Холт және компания. Малик, Хасан М. 2014 жыл. Степенволф: Азап-қайғы генийі. Amazon Digital Services. ASIN: B00IMTX0O4.
Ziolkowski, Theodore. 1969. "Foreword". The Glass Bead Game. New York: Henry Holt and Company. Malik, Hassan M. 2014. Steppenwolf: Genius of Suffering. Amazon Digital Services. ASIN: B00IMTX0O4