Кіріспе

Вирджиния штатының бірінші ханымы, Томас Джефферсонның әйелі (1748–1782)
Томас Джефферсонның әйелі

Марта Скелтон Джефферсон (туған тегі Уэйлс; 30 қазан 1748 – 6 қыркүйек 1782) 1772 жылдан өліміне дейін Томас Джефферсонның әйелі болды. Ол 1779 жылдан 1781 жылға дейін Джефферсонның губернаторлық қызметін атқарған кезінде Вирджиния штатының бірінші ханымы болды. Ол 1782 жылы қайтыс болды, ол президент болғанға дейін 19 жыл қалғанда. Олардың бір-біріне жазған хаттары белгісіз біреулермен өртеліп, Томас оның туралы сирек айтқандықтан, ол біршама жұмбақ күйде қалды. Томас жесір қалғаннан кейін Мартаның жартылай қарындасы Салли Хемингспен ұзаққа созылған қарым-қатынаста болып, одан балалары болды деген кең пікір қалыптасқан. Салли Хемингс – үштен екі бөлігі ақ нәсілді, құл болған әйел.

Ерте өмір және білім

Марта Уэйлс 1748 жылғы 30 қазанда дүниеге келді (ескі стиль бойынша 1748 жылғы 19 қазан). Ол Марта Эппс Уэйлс (1721–1748) және Джон Уэйлс (1715–1773) отбасының жалғыз тірі баласы еді.

Мартаның анасы, Марта Эппс Уэйлс, 1746 жылы егіздерді дүниеге келтірген, бірақ екеуі де көз жұмды. Қыз өлі туды, ал ұл туылғаннан кейін бірнеше сағаттан соң қайтыс болды. Мартаның әкесі Джон Ланкастерде туып, Он үш колонияға көшіп келген, ол заңгер, өркендеген плантатор және құл саудагері болып жұмыс істеді. Одан әрі, ол Бристольде орналасқан Farrell and Jones компаниясының агенті болды, олардың атынан қарыздарды өндіріп алу сияқты іс-шараларды жүзеге асырды. Марта Эппс Уэйлс – Бермуда жүзінің қоныстанушысы Фрэнсис Эппстің қызы, ол Аппоматтокс өзенінің жағасында орналасқан ерте Виргиния колониясын құрған. Марта Эппс Уэйлстің өмірі туралы көп мәлімет жоқ болса да, ол Тристрам Шэнди және Телемақтың оқиғалары сияқты көркем әдебиеттерді жақсы көретін. (Оның кітабының, Телемахтың оқиғаларының қайта басылым нұсқасында оның қолтаңбасы бар және ол Конгресс кітапханасында сақталады). Марта Уэйлстің екі өгей анасы болды, олардың екеуі де Джон Уэйлске үйленгеннен кейін ұзақ өмір сүрмеді, және бір өгей анасы арқылы оның төрт жарты әпкесі болды. Малверн төбесінен. Олардың төрт баласы болды: Сара, Элизабет, Тавита және Анна. немесе құл аял. Құлдыққа туған осы одақтың балаларының үштен төрт бөлігі еуропалық текті болды және Марта мен Элизабет Уэйлстің жартылай туыстары еді. Марта әдебиет, би, музыка, француз тілі және Киелі кітапты оқу сияқты білімін жеке репетиторлар немесе отбасы мүшелерінен алған болуы мүмкін. Ол 13 жасқа келгенде екінші өгей анасы қайтыс болғаннан кейін «Үйдің ханымы» атанды және Джон Уэйлстің әлеуметтік шараларына жиі қатысып, оның бизнесі мен үй шаруашылығын басқаруға көмектесті.

Құлдар мен Уэйлдердің қонысы

Марта мен Томас Джефферсон некеге тұрғандағы оның қалтамалының бір бөлігі ретінде, содан кейін Джон Уэйлстің мүлкінен бірнеше құлдарды алды, бұл Томасты Альбемарл округындағы екінші ірі құл иесі етті. Оның қалтамалы құлдардың санын 52-ден 187-ге дейін арттырды. Салли Хемингс, Джон Уэйлстің қызы, Марта Уэйлс Джефферсонның жарты әпкесі болды және Томас Джефферсонмен арадағы қарым-қатынасына байланысты даудың нысаны болды. Уэйлс қайтыс болғаннан кейін, Бетти Хемингс және оның Джон Уэйлстен болған алты баласы Хемингстердің бөлінуіне жол бермес үшін Монтичеллоға "терең ойланбастан" көшірілді. Мүлік 30 000 фунт стерлингке бағаланды, бірақ Бристондағы Фаррелл мен Джонсқа 11 000 фунт стерлинг қарызы болды. Уэйлстің үш күйеу баласы, оның ішінде Томас Джефферсон, мүлікті және қарыздарды бөлуге келісті. Марта мен оның күйеуі Томас Джефферсон Уиллис Крик және Елк Хилл плантацияларын, сондай-ақ Хемингс отбасының мүшелерін қоса алғанда, барлығы 135 адамды мұра етті. Олар сонымен қатар 4000 фунт стерлинг қарызды мұра етті. Джефферсон және Уэйлс мүлкінің басқа да мұрагерлері қарызды төлеу үшін жылдар бойы жұмыс істеді, ал үлкен қарыз Томас Джефферсонның қаржылық қиындыққа ұшырауына әкелді. Ол клавесин фортепианода, ал Томас Джефферсон скрипкада ойнады. 1780 жылы Монтичеллоға келген гессен офицері Якоб Рубсамен Мартаның клавесинді "өте шебер ойнайтынын және ол барлық жағынан жағымды, есті және білімді әйел" екенін айтты. Ол шебер тігінші болды, оның кейбір кестелері бүгінге дейін сақталған.

Вирджинияның бірінші ханымы

Марта Джефферсон 1779 жылдан 1781 жылға дейін Америка революциясы кезінде Вирджинияның бірінші ханымы болды. Джеймс Мэдисонның анасына, Элеонора Конвей Мэдисонға жазылған хат – Марта Джефферсонның қазірге дейін сақталған жалғыз хаты. Ол "Вирджиния газеті" басылымында шіркеулерде ақша жинау туралы хабарлама жариялады. Ел көлемінде әйелдер қауымдастығы Вашингтон армиясы үшін зығыр жейделер сатып алуға 300 000 доллар жинады.

Денсаулыққа қатысты проблемалар

Джефферсон отбасының шаруашылығын басқару Марта Джефферсон үшін күнінен-күні қиынға соқты. Ол кем дегенде бір рет шешекке шалдыққан, сондай-ақ диабетке де ұшыраған болуы мүмкін, және көптеген жүктіліктер оны әлсіретіп, ақырында өмірін алып қойды. Томас Джефферсон одан 43 жыл, 9 ай және 28 күн өткен соң, 1826 жылғы 4 шілдеде 83 жасында дүние салды және сол жерге жерленді.

Мұра

Марта Джефферсонды 1972 жылғы «1776» фильмінде Блайт Даннер сомдады.