Кіріспе
Аумақтық белгілеу және Англиядағы жергілікті өзін-өзі басқарудың ең төменгі деңгейі – Англиядағы азаматтық приходтар.
civil parishes in England
Англияда азаматтық приход – жергілікті өзін-өзі басқару үшін қолданылатын әкімшілік приходтың бір түрі. Бұл – жергілікті өзін-өзі басқарудың ең төменгі деңгейі болып табылатын аумақтық белгілеу. Азаматтық приходтардың тарихы көптеген ғасырлар бойы Англия мен Уэльстің көп бөлігінде діни және әлеуметтік басқарудың негізгі бірлігі болған ежелгі приходтар жүйесіне байланысты. Азаматтық және діни приходтар 19 ғасырда ресми түрде екіге бөлінді және қазір толыққанды дербес. Қазіргі заманғы азаматтық приходтар 1894 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заңмен (56 және 57 Vict. c. 73) құрылды, ол приходтық кеңестің әлеуметтік функцияларын жүзеге асыру үшін сайланған приходтық кеңестерді орнатып берді. Азаматтық приходтың аумағы жүзден кем тұрғыны бар шалғайлы ауылдық жерден бастап, 100 000-нан астам халқы бар ірі қалаға дейін жете алады. Бұл көлем континенттік Еуропадағы муниципалитеттерге, мысалы, Франция коммуналарына ұқсас. Алайда, континенттік Еуропадағы әріптестерінен айырмашылығы, приходтық кеңестер негізгі билік органдары емес және көбінесе жергілікті өзін-өзі басқаруда салыстырмалы түрде шағын рөл атқарады. 2023 жылғы мәліметтер бойынша Англияда 10 464 приход бар. Тарихи себептерге байланысты азаматтық приходтар көбінесе ауылдық және кішкентай қалалық аймақтарды қамтиды, ал ірі қалалық аймақтардың көпшілігі толығымен немесе ішінара приходтарға бөлінбеген; бірақ 1997 жылдан бастап жергілікті тұрғындардың талабы бойынша приходтарға бөлінбеген аймақтарда азаматтық приходтар құруға болады. 2007 жылы азаматтық приходтар құру құқығы Лондонның қалалық округтеріне берілді, бірақ осы уақытқа дейін тек бір ғана – Квинс Парк құрылды. Сегіз приходтың да қала мәртебесі бар (монархтың берген мәртебесі). Азаматтық приход өзінің приходтық кеңесінің шешімімен қала, ауыл, шағын аудан немесе қауым ретінде танылуы және бекітілуі мүмкін, бұл құқық Англияның жергілікті өзін-өзі басқару органдарының басқа бірліктеріне берілмейді. Азаматтық приходты басқару органы әдетте сайланған приходтық кеңес болып табылады (ол өзін қала, ауыл, қауым немесе шағын аудандық кеңес деп атауға немесе приходтың қала мәртебесі болған жағдайда қалалық кеңес деп атауға шешім қабылдай алады). Басқаша айтқанда, аз халқы бар (әдетте 150-ден аз сайлаушысы бар) приходтарда басқару барлық сайлаушылар қатыса алатын приходтық жиналыс арқылы жүзеге асырылуы мүмкін; сондай-ақ, аз халқы бар приходтар бірігіп, бірнеше көршілес приходтармен бір ортақ приходтық кеңес құруы мүмкін. Уэльс те 1974 жылға дейін азаматтық приходтарға бөлінген, содан кейін олар Англиядағы приходтарға ұқсас қауымдармен алмастырылды. Шотландиядағы азаматтық приходтар 1929 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару (Шотландия) заңымен жергілікті өзін-өзі басқару мақсатында жойылды; Шотландиядағы Англияның азаматтық приходтарының баламасы – 1973 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару (Шотландия) заңымен құрылған қауымдастық кеңестері, олардың өкілеттіктері Англия мен Уэльстегі әріптестерінен кем. Солтүстік Ирландияда осыған ұқсас бірліктер жоқ.
Ежелгі епархиялар
Еуропадағы приходтар жүйесі 8-12 ғасырлар аралығында құрылды, ал Нормандық жаулап алу кезінде Англияда бұл жүйе ертеден қалыптасқан. Бұл аумақтар бастапқыда иеліктердің жерінде құрылды, кейбір жағдайларда олардың шекаралары римдік немесе темір дәуіріндегі иеліктерден алынған; ал кейбір ірі иеліктер бірнеше приходқа бөлінген. Бастапқыда шіркеулер мен олардың діни қызметкерлері иегердің сыйы және одан әрі оның қамқорлығы (құрмет көрсету) болды, бірақ барлығы да оны беруге дайын да, мүмкін де емес, сондықтан тұрғындар шіркеуі бар ең жақын иелікке баруға міндетті болды. Кейіннен шіркеулер мен діни қызметкерлер көбірек католик шіркеуінің жауапкершілігіне көшті, осылайша бұл ресмиландырылды; иеліктердің бірге топтасуы тіркелді, сондай-ақ өз алдына тұрған иелік приходы да тіркелді. Шекаралар көбінесе өзгермеді және 1180 жылдан кейін ғасырлар бойы, иеліктердің аумағы өзгергеніне қарамастан, «мұздап» қалды. Бұл тұрақтылықтың себебі – жергілікті шіркеулер арасындағы дауларда статус-квоны бағалайтын және шекараны өзгертуді қиындататын канондық құқық болды. Бұл шекаралардың 19 ғасырға дейінгі тұрақтылығы тарихшылар үшін пайдалы, сонымен қатар жергілікті ұлттық сананы қалыптастыру тұрғысынан мәдени маңызы бар; топталған приход шекараларын пайдалану арқылы нығайтылды, көбінесе, бірінен соң бірі кезекті жергілікті билік аймақтары; және шамамен, көптеген пошталық индекс аудандарының жұмысында көрінеді. Приходтардың мөлшері әртүрлі болды (әлі де солай). Writtle, Essex дәстүрлі түрде өлшенсе, оның көршілес екі приходы – Shellow Bowells және Chignall Smealy өлшемдері тиісінше болып табылады.
Риммен үзіліс болғанға дейін приходтар діни мәселелерді басқарды, ал иелік – жергілікті әкімшілік пен сот төрелігінің негізгі бірлігі болды. Кейіннен шіркеу иеліктің сотының орнына ауылдық әкімшілік орталығына айналды және өнімге жергілікті салық – садақа жинады. Приход билігі «вестри» деп аталды және приходтың барлық салық төлеушілерінен тұрды. Кейбір приходтарда салық төлеушілердің саны өскен сайын, ашық вестри ретінде отырыстарды өткізу қиынға соқты. Кейбір, көбінесе құрылыс жүргізілген аймақтарда, таңдалған вестри бүкіл салық төлеушілерден жауапкершілікті өз мойнына алды. Бұл жаңару тиімділікті арттырды, бірақ өзін-өзі қайта жаңартатын элитаның билік жүргізуіне мүмкіндік берді. Англия шіркеуінің 99% -дан астамын қамтитын приходтар ресми түрде (және түсініксіздікті болдырмау үшін) шіркеулік приходтар деп аталады. Олардың көпшілігінің шекаралары өзгерді; көбінесе халық саны мен шіркеуге барудың өзгеруіне байланысты (бұл факторлар шіркеулердің ашылуына немесе жабылуына әкелуі мүмкін). 1921 жылдан бастап әрқайсысы өзінің жеке шіркеу кеңесінің жауапкершілігінде болды. 19 ғасырдың соңында азаматтық приходтар жүйесіне мұра болып қалған «ежелгі» (заңды термин ежелгі уақытқа тең) бұзушылықтардың көпшілігі жойылды және эксклавтардың көпшілігі таратылды. 1911 жылғы санақ бойынша Англия мен Уэльстегі 8322 (58%) «приход» азаматтық және шіркеулік формаларды салыстырғанда географиялық жағынан бірдей емес екені анықталды.
1894 жылғы реформалар
1894 жылы Жергілікті басқару туралы заңмен (56 & 57 Vict. c. 73) азаматтық приходтар реформаланды және ауылдық жерлердегі жергілікті басқару үшін ең кіші географиялық бірлікке айналды. Бұл заңмен діни емес азаматтық міндеттерді атқаратын вестриялар таратылды. Егер приходтар округ шекараларын немесе санитарлық аудандарды кесіп өтсе, олар бөлініп, әрбір қалалық немесе ауылдық санитарлық аудандағы бөлігі жеке приходқа айналды (Англия мен Уэльстегі 1844–1974 жылдарға дейінгі округтердің тізілімін қараңыз). Кейін санитарлық аудандар қалалық және ауылдық аудандар ретінде қайта құрылды, ал қалалық аудандарға қарасты приходтар қалалық приходтар, ал ауылдық аудандарға қарасты приходтар ауылдық приходтар деп жіктелді.
Ауылдық епархиялар
1894 жылғы заң 300-ден астам сайлаушысы бар барлық ауылдық приходтар үшін сайланатын азаматтық приход кеңестерін құрды және барлық ауылдық приходтарда жыл сайынғы приход жиналыстарын белгіледі. Азаматтық приходтар ауылдық немесе қалалық округтер құру үшін топтастырылды, содан кейін олар осы екі типтің біріне жатқызылды. 100 мен 300 аралығында халқы бар приходтардың жиналыстары өздерінің әкімшілік кеңесінен приход кеңесін құруды сұрай алатын болды. Сондай-ақ, екі немесе одан көп ауылдық приходтарды қамтитын біріктірілген приход кеңесін құру қарастырылды. Мұндай топтарда әр приход өз приход жиналысын сақтап, топтан шығу үшін дауыс бере алатын болды, бірақ басқа жағдайларда біріктірілген приход кеңесі кіретін приходтардың біріктірілген аумағында жұмыс істеді.
Қалалық еншілес аудандар
Қалалық азаматтық приходтарға өздерінің приходтық кеңестері берілмеді, бірақ олар сол қалалық округ немесе боровтің кеңесімен тікелей басқарылды. Көптеген қалалық приходтар, орналасқан қалалық округ немесе муниципалдық боровпен географиялық тұрғыдан толық сәйкес келді. Бірнеше қалалық приходты қамтитын қалалар көбінесе оларды біріктірді. Қалалық приходтар кедейлер одағына қамқоршыларды сайлау үшін сайлау аумағы ретінде қолданыла берді. Одақтар бірнеше приходтардың аумақтарын қамтыды және әр приходқа белгілі бір сандағы қамқоршылар тағайындалды, осылайша қалалық азаматтық приходтардың мақсаты сақталды. 1930 жылы кедейлер заңнамасы жойылғаннан кейін, қалалық приходтар тек географиялық бөлініс болып қалды, әкімшілік құқықтары болмады; ол қалалық округ немесе боров кеңесі деңгейінде жүзеге асырылды.
1965-1974 жылдардағы реформалар
1965 жылы Ұлы Лондон құрылғанда Лондондағы азаматтық приходтар ресми түрде таратылды, себебі Ұлы Лондонның заңнамалық негізі Лондон қалалық округінен төмен жергілікті басқару органының құрылуын қарастырмады. (Жаңа округ бұрынғы метрополиялық, муниципалдық және қалалық округтердің қосындысы болғандықтан, ескі приход кеңестері таратылмады.) 1974 жылы 1972 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заң ауылдық приходтарды сақтап қалды, бірақ көптеген қалалық приходтарды, сондай-ақ оларды басқарған қалалық округтер мен қалаларды жойды. Кіші қалалық округтер мен қалаларға бұрынғы қалалық округ немесе қала шекарасымен шектесетін, немесе жаңа округ шекарасымен бөлінген жағдайда, бір округ құрамында болған приходтарға айналу мүмкіндігі берілді. Осылайша 300-ге жуық мұрагер приходтар құрылды. Қалалық аймақтарда, егер олар жеке приходтар үшін тым ірі саналса, приходтар жай ғана таратылды және олар приходтарға жатпайтын аймақтарға айналды. Приход түрлері арасындағы ерекшелік жойылды; приходтар ауылдық приходтар ретінде сақталған немесе мұрагер приходтар ретінде құрылған, олардың барлығы бір жай ғана приход деп аталды. 1972 жылғы заң жаңа округтік кеңестерге (Лондоннан тыс) өз приходтарын қарап шығуға рұқсат берді, және 1972 жылы приходтарға жатпай қалған көптеген аймақтар содан бері толығымен немесе ішінара приходтарға айналды. Мысалы, 1974 жылы мүлдем приходтары жоқ Хинкли қаласында қазір төрт азаматтық приход бар, олар қала аумағының бір бөлігін қамтиды, ал қаланың орталық бөлігі приходтарға жатпайды.
Бөлімшелер
Кейбір приходтар кішігірім аумақтарға – кенттерге, ондықтарға немесе поселеністерге бөлінді.
Жаңғыру
Қазіргі уақытта қала және приход кеңестерін құруға көмектесіледі. 1997 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару және салық салу туралы заң, приходтары жоқ аумақтардағы тұрғындарға жаңа приход пен приход кеңесін құруды талап ету құқығын беретін процедураны жасады. Бұл құқық 2007 жылғы Жергілікті мемлекеттік басқару және денсаулық сақтау саласындағы қоғамдық қатысу туралы заңмен Лондон аудандарына да таратылды. Осымен, Лондон қаласы қазіргі таңда Англияның азаматтық приходтар құруға рұқсат етілмейтін жалғыз бөлігі болып табылады. Егер ұсынылып отырған жаңа приход аумағындағы жеткілікті сайлаушылар (500 сайлаушыдан аз аумақта 50%-дан бастап, 2500-нан астам сайлаушы бар аумақта 10%-ға дейін) оның құрылуын талап ететін петицияға қол қойса, жергілікті округтік кеңес немесе біртұтас билік бұл ұсынысты қарастыруға міндетті.
Басқару
Әрбір азаматтық приходтың барлық сайлаушылар қатыса алатын приходтық жиналысы болады. Әдетте, мұндай жиналыс жылына бір рет өткізіледі. Азаматтық приходта заңмен белгіленген түрлі жергілікті міндеттерді атқаратын приход кеңесі болуы мүмкін. 200 сайлаушыдан аз приходтар, әдетте, приход кеңесіне ие болу үшін тым кішкентай саналады, оның орнына тек приходтық жиналыс болады: бұл тікелей демократияның бір түрі. Сонымен қатар, бірнеше шағын приходтар бірігіп, ортақ приход кеңесін немесе тіпті ортақ приходтық жиналысты құруы мүмкін. Приход кеңесі өзін қалалық кеңес, ауылдық кеңес, қауымдық кеңес, шағын аудандық кеңес деп атауына болады, ал егер приходқа қала мәртебесі берілген болса, приход кеңесі өзін қалалық кеңес деп атауы мүмкін. 2011 жылы Англиядағы Қоғамдық және жергілікті басқару департаментінің мәліметінше, 9946 приход болған. 1997 жылдан бері шамамен 100-ге жуық жаңа азаматтық приход құрылды, кейбір жағдайларда бұрынғы приходтарды бөліп, бірақ көбінесе приходтары жоқ аумақтарда жаңа приходтар құрылды.
Билік пен міндеттері
Ауылдық немесе қалалық кеңестердің заңмен белгіленген міндеттері өте шектеулі (заң бойынша орындауға міндетті нәрселер), бірақ олардың өз еркімен жүзеге асыратын кеңейтілген өкілеттіктерге ие болуы мүмкін. Бұл өкілеттіктер түрлі заң актілерімен айқындалған. Олардың атқаратын рөлі кеңестің мөлшеріне, ресурстарына және мүмкіндіктеріне байланысты едәуір өзгеріп, келесі қызметтерді қамтуы мүмкін: Ауылдық кеңестер әртүрлі жергілікті инфрақұрылымды ұсыну және басқару құқығына ие; оларға бау-бақшалар, зираттар, саябақтар, ойын алаңдары, спорт алаңдары және ауылдық жасыл кеңістіктер, ауылдық үйлер немесе қоғамдық орталықтар, автобус аялдамалары, көше шамдары, жол бойындағы жолақтар, тұрақ орындары, жаяу жолдар, қоқыс контейнерлері және соғыс ескерткіштері кіреді. Ірі ауылдық кеңестер базарларды, қоғамдық дәретханаларды, қалалық сағаттарды, мұражайларды және демалыс орталықтарын басқаруға да қатысуы мүмкін. Мұндай құқыққа ие болу үшін ауылдық кеңес белгілі бір шарттарды орындауы керек, мысалы, тиісті білімі бар хатшысы болуы шарт.
Parish councils have powers to provide and manage various local facilities; these can include allotments, cemeteries, parks, playgrounds, playing fields and village greens, village halls or community centres, bus shelters, street lighting, roadside verges, car parks, footpaths, litter bins and war memorials. Larger parish councils may also be involved in running markets, public toilets and public clocks, museums and leisure centres. To be eligible for this, a parish council must meet certain conditions such as having a clerk with suitable qualifications.
Қаржыландыру
Қауымдық кеңестер, қауымдық кеңес қызмет көрсететін қауымның (немесе қауымдардың) тұрғындары төлейтін жер салығынан "үлестіру" (precept) алу арқылы қаржыландырылады. Қауымдық кеңесі жоқ азаматтық қауымда, қауымдық жиналыс заңмен берілген белгілі функциялар, өкілеттіктер және құқықтарға байланысты шығыстар үшін жер салығын жинауға құқылы. Азаматтық қауымдық бөлінісі жоқ жерлерде (қауымдық емес аумақтарда), қауымдық функцияларды атқару аудандық немесе округтік кеңестің жауапкершілігіне жүктеледі. Аудандық кеңес осы функцияларды қаржыландыру үшін "арнайы шығын" деп аталатын қосымша жер салығын тағайындауға құқылы. Егер аудандық кеңес "арнайы шығын" жинамаса, қауымдық аумақтардың тұрғындары екі рет салық төлеуге ұшырайды, себебі қауымдық емес аумақтарға көрсетілетін қызметтерге ауданның барлық тұрғындары төлейтін жер салығынан қаржы бөлінеді, ал емес қауымдық емес аумақтың тұрғындары ғана.
Кеңесшілер және сайлау
Қауымдық кеңестер төрт жылға сайланатын ерікті кеңесшілерден құралады. Кеңестің шешімдерін жалақы алатын лауазым иесі, әдетте приход клеркі деп аталады, іске асырады. Кеңестер кеңес белгілеген нақты міндеттерді орындау үшін қосымша адамдарды (корпоративтік ұйымдарды қоса, қажет болған жағдайда тендерлік процедура арқылы) жұмысқа тарта алады. Кейбір кеңестер 2003 жылғы Жергілікті билік органдары (мүшелерге төленетін жәрдемақылар) (Англия) ережелерінің 5-тарауына сәйкес сайланған мүшелеріне жәрдемақы төлеуді қабылдады. Кеңесшілердің саны приход халқының санына пропорционалды түрде өзгереді. Көптеген ауылдық приход кеңесшілері бүкіл приходты өкілдік ету үшін сайланады, бірақ халық саны көп немесе аумағы үлкен приходтарда приходты округтерге бөлу мүмкін. Әрбір округ өз өкілдерін приход кеңесіне сайлайды (саны олардың халқына байланысты). Сайлауға үміткерлердің саны кеңес орындарынан көп болған жағдайда ғана сайлау өтеді. Бірақ кейде кандидаттар саны орын санынан кем болады. Мұндай жағдайда бос орындар кеңес тарапынан қосымша тағайындау арқылы толтырылады. Егер мерзім ішінде орын бос болса, сайлау тек белгілі бір сан (әдетте он) приход тұрғыны сайлау талап етсе ғана өткізіледі. Әйтпесе, кеңес орынбасарын тағайындайды. 2011 жылғы Локализм заңы «Стандарттар жөніндегі кеңес» жүйесін аудандық, біріктірілген немесе оған баламалы органдармен жергілікті мониторингпен алмастыратын жаңа ережелерді енгізді. 2012 жылы күшіне енген жаңа ережелерге сәйкес Англиядағы барлық приход кеңестері әдеп кодексін қабылдауы және приход кеңесшілері оған сәйкес болуы, сондай-ақ жоғары стандарттарды қолдау және сақтау қажет. Заң талаптарын бұзу жаңа қылмыстық құқық бұзушылық ретінде енгізілді. Бірнеше «үлгілік кодекс» жарияланды және кеңестерлер қолданыстағы кодекске өзгеріс енгізуге немесе жаңа кодекс қабылдауға құқылы. Екі жағдайда да кодекс «Ноланның қоғамдық өмір қағидаларына» сәйкес болуы тиіс.
Шарт сенімгерлері
Қала немесе қалашық округ ретінде таратылған жағдайда және жарғының үзіліссіздігін сақтау қажет деп есептелсе, жарғы сол аумаққа қатысты приход кеңесіне берілуі мүмкін. Егер мұндай приход кеңесі болмаса, аудандық кеңес жарғылық сенімділерді тағайындайды, оларға бұрынғы округтің жарғысы мен нышаны тиесілі болады. Жарғылық сенімділер (бұрынғы округ аумағының кеңесшілерінен құралады) қала әкімі лауазымы сияқты дәстүрлерді сақтайды. Мұндай қаланың мысалы – Херефорд, оның қалалық кеңесі 1998 жылы біріктіріліп, біртұтас Херефордшир құрылды. Херефорд қаласының аумағы 2000 жылға дейін приходтық кеңес құрылғанға дейін приходсыз қалды. Тағы бір мысал ретінде, Бат қаласының жарғылық сенімділері Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсет кеңесінің кеңесшілерінің көп бөлігін құрайды.
География
Азаматтық приходтар Англия халқының 35%-ын қамтиды, олардың бірі Үлкен Лондонда, ал басқа конгломераттарда санаулы. Азаматтық приходтар халық саны бойынша үлкен айырмашылықтарға ие: кейбіреулерінде 100-ден аз тұрғын бар және шағын ауылдан үлкен елді мекендер жоқ, ал басқалары ондаған мың тұрғыны бар қалаларды қамтиды. 71 758 тұрғыны бар Уэстон-супер-Мэр – ең көп халқы бар азаматтық приход. Көп жағдайда, бүгінде ауыл, жергілікті мекен немесе қала шеті деп аталатын шағын елді мекендер, бастапқыда бір ғибадатханасы болған бір приходтың құрамында болады. Ірі қалалық аймақтар көбінесе приходтарсыз болып табылады, себебі 1972 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заң кезінде үкімет олардың ірі қалаларда немесе олардың шеттерінде құрылуын ұстамады, бірақ олардың құрылуына ешқандай кедергі жоқ. Мысалы, Бирмингемде екі приход (Нью-Фрэнкли және Саттон-Колдфилд), Оксфордта төрт, ал Милтон-Кейнс қалалық аймағында 24 приход бар. Дегенмен, 2007 жылы заң өзгергенге дейін Лондонда приходтар құру мүмкін болмады. Азаматтық приходтың аумағы шағын ауыл немесе қалалық округтен бастап, Шевиот, Пеннин немесе Дартмурдегі көбінесе адам тұрмайтын кең аумақтарға дейін жете алады. 2023 жылғы желтоқсан айына қарай ең ірі екеуі – Станхоп (Дурхам графтығы), 98,6 шаршы миль (255 км²) және Дартмур орманы (Девон), 79,07 шаршы миль (205 км²). Ең кіші екеуі – ортақ ауылдық жерлер: Акминстер және Килмингтонға (Девон) ортақ жер, 0,012 шаршы миль (0 км²) және Брансепет, Брэндон және Байшотлсқа (Дурхам графтығы) ортақ жер, 0,0165 шаршы миль (0 км²). Келесі екі кішігірім приходтар салынған аудандарда орналасқан: Честер қамалы (Чешир), 0,0168 шаршы миль (0 км²) (халық саналмаған) және Гамильтон Ли (Лестершир), 0,07 шаршы миль (0 км²) (2021 жылғы халық санауы бойынша 1021 тұрғын).
Бос қалған еншілес аудандар
2001 жылғы санақ бойынша бірнеше приходтарда тұрғындар болмады. Оларға Честер қамалы (Честер қаласының ортасында), Вудхаус Мурмен Ньюленд, Бомонт Чейз, Мартинсторп, Миринг, Станграунд Норт (кейіннен таратылған), Стёрстон, Тоттингтон және Тайнехам (кейіннен біріктірілген) кірді. Соңғы үш жердің жерлерін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қарулы Күштер пайдалануға алды және олар әлі де құмсарылған күйде. 2011 жылғы санақта Ньюленд, Вудхаус Мур және Бомонт Чейз тұрғындары бар екені тіркелді, ал жаңадан құмсарылған приходтар тіркелген жоқ.