Кіріспе
Мажар Телевидениесі (Magyar Televízió) немесе MTV – Венгриядағы ұлттық қоғамдық теледидар тарату ұйымы. Бас кеңсесі Будапешт қаласында орналасқан, ол Венгриядағы ең көне теледидар таратушысы және қазіргі күні бес арнаны көрсетеді: M1 HD, M2 HD, M3, M4 Sport және M5. MTV-ді басқару және негізінен қаржыландыру Медиа қызметтерін қолдау және активтерді басқару қоры (Médiaszolgáltatás támogató és Vagyonkezelő Alap, MTVA деп қысқартылады) арқылы жүзеге асырылады. 2015 жылдың 1 шілдесінде Мажар Телевидениесі және MTVA басқаратын тағы үш қоғамдық медиа ұйымы «Duna Médiaszolgáltató» деп аталатын бір ұйымға біріктірілді. Бұл ұйым Мажар Телевидениесінің заңды мұрагері және Еуропалық телерадио хабарларын тарату одағының белсенді мүшесі болып табылады.
Magyar Televízió (Hungarian Television) or MTV is a nationwide public television broadcasting organization in Hungary. Headquartered in Budapest, it is the oldest television broadcaster in Hungary and today airs five channels: M1 HD, M2 HD, M3, M4 Sport and M5. MTV is managed and primarily funded by the Media Service Support and Asset Management Fund (Médiaszolgáltatás támogató és Vagyonkezelő Alap, abbreviated MTVA). On 1 July 2015, Magyar Televízió as well as the three other public media organizations managed by the MTVA were merged into a single organization called Duna Médiaszolgáltató. This organization is the legal successor to Magyar Televízió and is an active member of the European Broadcasting Union.
Алғашқы жылдары (19541969)
Алғашқы пионерлік хабар тарату 1936 жылы Геллерт қонақ үйінде жүзеге асты. 1954 жылы сынақ тарату басталды, алайда олар көбінесе эксперименттік мақсаттар үшін фотосуреттермен немесе қысқа бейнеклиптермен болды. 1957 жылдың 23 ақпанынан бастап тұрақты сынақ хабарларын қабылдау мүмкін болды. Телеарналар ресми түрде 1957 жылдың 1 мамырында басталды, сол күні Мамыр мерекесіне арналған салтанатты шаралар көрермендерге алғаш рет жеткізілді. Күнделікті жаңалықтар бағдарламалары 1957 жылдың 2 шілдесінде басталды. Телевизия қызметі Мажар радиосының бөлігі ретінде өз қызметін бастады, ол 1957 жылдың 18 тамызында «Мажар радиосы және теледидары» деп қайта аталды. MTV теледидар материалдарын алмасу үшін халықаралық ұйым құруды ұсынды, оның аты Intervision болуы тиіс еді. Ұйымның алғашқы төрт мүшесі Чехословакия, Германия Демократиялық Республикасы, Венгрия және Польша болды. 1959 жылға қарай Венгрия теледидары 50 000-нан астам абонентке ие болды. 1960 жылы Корпорация өз бағдарламаларын сақтайтын мұрағат құру туралы шешім қабылдады, ол бүгінге дейін сақталып келеді. Жұмыс істеген он жылдың ішінде MTV 1964 жылға қарай шамамен 2,7 миллион көрерменге жетті. Зерттеулер көрсеткендей, бір теледидарды шамамен 3,5 адам қарады. Тағы бір зерттеуде 1965 жылы ауыл тұрғындарының 46%-ы кітап оқудың (25%) немесе радио тыңдаудың (10%) орнына теледидарды көңіл көтерудің басты түрі деп атады. Осы кезде театрлық трансляциялар танымал болды: 1966 жылы Будапешттен 23 қойылым, басқа қалалардан 20 қойылым көрсетілді. Сонымен қатар, 25 телефильм және 5 мюзикл көрсетілді. 1969 жылы бір миллиондық абонент тіркелді, яғни шамамен 4 миллион көрермен болды. Осы жылы алғашқы түсті жазба жасалды: ол Бела Бартоктың «The Miraculous Mandarin» шығармасы болды. Orion компаниясы өзінің алғашқы түсті теледидарынан басқа, хабар тарату 1971 жылға дейін қара-ақ түсте жалғасты.
1970-ші жылдар
1971 жылы алғашқы түсті тұрақты хабар тарату жүзеге асты, сонымен қатар екінші арнаның сынақ хабарларын тарату да басталды. Бұл онжылдық компанияның бүкіл тарихындағы ең өнімді кезең болды, мыңдаған сағаттық бағдарламалар жасалды. 1969 және 1973 жылдар аралығында «Мазсола және Таде» атты венгрлік қуыршақ анимациялық балалар телесериалы өндірілді.
1980 жылдар
Жыл сайынғы бағдарламалық уақыт 4300 сағатқа жетті, яғни аптасына 83 сағат. Телетекст қызметтері 1981 жылы «Képújság» (Сурет газеті) деген атпен басталды, содан кейін теледидар өндірушілер өз құрылғыларына телетекст декодерлерін қоса бастады. Осы онжылдықта «Ablak» (Терезе) және «Panoráma» (Шет елдердегі жағдайлар бағдарламасы) сияқты ұзақ мерзімді бағдарламалар іске қосылды. 1984 жылы Печ қаласында аймақтық бағдарламалар басталды, ал сол жылы Секешфехерварда кабельдік теледидар пайда болды. BBC-нің «Radio Times» бағдарламасына ұқсас «RTV» бағдарламалық кестесін апта сайын 1,4 миллион көрермен сатып алды. MTV-нің біртіндеп төмендеуі 1985 жылы басталды, бұл MTV-нің өзін-өзі қамтамасыз ете алған соңғы жылы болды. Венгрия теледидарындағы алғашқы теленовелла 1980-ші жылдардың ортасында бразилиялық «Escrava Isaura» (венгрлік атауы: «Rabszolgasors» – ағылшын тілінде «Құл тағдыры») көрсетілімімен басталды. Бірінші венгрлік күндізгі драма «Szomszédok» («Қоңсылар») 1987 жылдың 7 мамырында 12 жыл бойы көрсетілді, әр екінші бейсенбіде эфирге шықты. 1980-ші жылдардың соңында тәжірибелік цифрлық теледидар жазбалары жасалды, бірақ ол кезде тек студияларда ғана мүмкін болды. 1988 жылдан бастап 70 жасқа толған зейнеткерлер лицензиялық төлемнен босатылды. Басқа тілдердегі аз ұлт өкілдеріне арналған бағдарламалар да басталды: мұндай бағдарламалар көбінесе аймақтық студияларда, әсіресе Печ және Сегед қалаларында жазылды. MTV2 өз бауырлас арнасы MTV1-ден тәуелсіздік алды, BBC-дегідей, оларға жеке басшылар тағайындалды. 1989 жылға қарай арна аптасына бес күн хабар таратуды бастады, бұл жеті күндік хабарларды дайындауға көмектесті, бұрын тек дүйсенбі күні ғана хабар таратылатын. Мысалы, венгрдің алғашқы ғарышкері Берталан Фаркас ғарышқа шыққан кезде бұл ережеден кейбір ерекшеліктер жасалды. Күн сайынғы тележурнал «Nap kelte» («Таң шарықтауы») 1989 жылы басталды, бұл тәуелсіз венгр телекомпаниясы «Nap TV» жасаған алғашқы бағдарлама болды.
1990 жылдар
Социализмтен ауысу кезінде MTV толығымен қайта құрылды, кейбір лауазымдар жойылып, жаңалары ашылды. Екі арнадан да кейбір бағдарламалар тоқтатылып, жаңалары іске қосылды. Бұл онжылдық компания үшін өте қарбалас кезең болды, себебі теледидар президенттері жиі ауысып тұрды, сондай-ақ бағдарламалар да өзгеріп отырды. MTV 1993 жылдың 1 қаңтарында OIRT және EBU біріккеннен кейін Еуропалық хабар тарату одағының толық құқықты мүшесі ретінде қабылданды. 1992 жылы Duna Televízió деп аталған жаңа қоғамдық телеарна іске қосылды. Бұл арна MTV-ден толығымен тәуелсіз болды, бірақ екеуі арасында ынтымақтастық болды. Сол жылы Будапештте кабельдік телеарналарға коммерциялық каналдар қолжетімді болды. 1997 жылы TV2 коммерциялық арнасын M2 жиілігінде іске қосу жоспарланған. Алайда, MTV мұндай қадамның өзінің көрермендерін жаңа арнаға тегіс беріп алуға алып келетінін, бұл MTV және RTL Klub, тағы бір жаңа коммерциялық арна үшін ауыр тиыспайтынын мәлімдеді. Билік бұл жиілікті бос қалдырып, TV2-ге жаңа жиілік берді. Бірақ m2 спутниктік және кабельдік қабылдауға көшірілді, ол сол кезде сирек кездесетін жағдай еді. MTV2 арнасындағы бағдарламалар көбінесе арнаны қабылдау мүмкіндігі жоқ көрермендерге бағытталған, бұл компания үшін үлкен кемшілік болды. Қазіргі уақытта компания бұрынғы құлдыраудан қалпына келуде. 1990 жылдары MTV біртіндеп тәуелсіздігін жоғалтып, үкіметтің ресми дауысына айналды, көбінесе жаңалықтарды баяндауда жақпарулыққа айыпталды. Бұл жаңалықтардың ең танымал көздерінің бірі, және оның Az Este (Кеш) сияқты танымал және халықаралық деңгейде мойындалған ақпараттық бағдарламалары бар. Оның бағдарламалар тізіміне Delta ғылыми-ақпараттық бағдарламасы сияқты ұзақ жылдар бойы көрсетіліп келе жатқан бағдарламалар кіреді, ал A Hét (Апта) апталық шолу бағдарламасы және Ablak (Терезе) – жалпы қызығушылық тақырыбындағы бағдарламаларды ұсынатын түстен кейінгі бағдарламалар соңғы жылдары тоқтатылды.
2000-шы жылдар
MTV телеарнасы, әлемдегі көптеген басқа да мемлекеттік арналар сияқты, үнемі жеткіліксіз қаржыландырылып келеді, сондықтан бағдарламалар жасау қиындыққа тап болып отыр. Толыққанды мемлекеттік меншікте қала тұрған компания, жабық акционерлік қоғам ретінде қайта ұйымдастырылды. 2002 жылы теледидар жинағы бар барлық үй шаруашылықтарынан алынатын міндетті теледидар лицензиялық төлемі тоқтатылғаннан кейін қаржыландыру едәуір өзгерді. Осы өзгерістен кейін MTV-ді қаржыландыру мемлекеттік гранттар мен жарнама есебінен жүзеге асырыла бастады. 2006 жылғы наразылықтар штаб-пәтерге залал келтірді, тіпті оны наразылар қысқа мерзімге басып алды. 2000 жылы M2 тәулігіне 24 сағат бойы хабар таратуды бастады, оның ішінде бауырлас арнасы m1-ден, өз мұрағат қорынан және Венгрия Ұлттық Цифрлық Мұрағаты мен Кино Институтынан (Magyar Nemzeti Digitális Archívum és Filmintézet) қайта жарияланымдар көрсетілді.
Қазіргі заман
2011 жылы MTV активтері мен қызметкерлерінің көп бөлігі жаңадан құрылған Медиа қызметтерін қолдау және активтерді басқару қорына (Médiaszolgáltatás támogató és Vagyonkezelő Alap, қысқартылған MTVA) ауыстырылды, ол Венгрияның Медиа Кеңесі бақылайтын мемлекеттік ұйым. Magyar Rádió және Duna Televízió да MTVA құрамына енді, осылайша MTV-мен бірге Венгриядағы үш мемлекеттік телерадиокомпания алғаш рет біріктірілді. Сонымен қатар, Мажарская Távirati Iroda ақпарат агенттігі MTVA-ға қосылып, содан бері үш телерадиоарнада көрсетілетін барлық жаңалықтар мазмұнының дайындалуына жауапты. 2015 жылы MTVA басқаратын барлық мемлекеттік медиа ұйымдары Duna Media Service (Duna Médiaszolgáltató) деп аталған бір ұйымға біріктіріліп, осы бірігу күшейтілді. MTVA құру және мемлекеттік медиа ұйымдарын оған қосу жиі үкіметтік емес ұйымдар тарапынан саяси мақсатта және Венгриядағы мемлекеттік телерадиокомпаниялардың тәуелсіздігін әлсірету үшін жасалған деп сынға ұшырады. Үкімет мемлекеттік медиа жүйесінің қаржысын жақсарту үшін қайта құрылымдау қажет екенін және MTVA құрамындағы барлық ұйымдар редакциялық тәуелсіздігін сақтайтынын мәлімдеді. 2012 жылы MTV Венгриядағы алғашқы 3D телеарна M3D-ді іске қосты.
MTV-нің сауда белгісі бойынша сот
Мажар теледидары, MTV әріптерінің сауда белгісін Венгрия авторлық құқық кеңсесінде тіркеген, 2007 жылы MTV Music Television мажар тіліндегі арнасын іске қосып, сауда белгісін бұзды деген айыппен американдық MTV Music Television телеарнасын сотқа берді. Сот процесі әлі де жалғасуда.
Орналасқан жері
Венгрия теледидарының орталық ғимараты Будапешттің ортасында, Szabadság tér (Азаттық алаңы) -де, Венгрия Ұлттық банкінің (Magyar Nemzeti Bank), АҚШ елшілігінің және Парламентке жақын орналасқан. Соғысқа дейін бұл ғимаратта қор биржасы орналасқан. Қазір ол сатылды, ал MTV Будапешттің шетіне, арнайы салынған заманауи ғимаратқа көшірілді. Ескі бас кеңсеге Коссут тердегі (Kossuth tér) 2-ші желідегі метро аялдамасынан бес минуттық жолмен жетуге болады.