Кіріспе

Бүкіл Ирландия ғылымдар мен гуманитарлық ғылымдар академиясы. Дублинде орналасқан Корольдік Ирландия академиясы (RIA; Acadamh Ríoga na hÉireann) – ғылымдар, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласындағы зерттеулерді қолдайтын академиялық ұйым. Бұл Ирландияның ең беделді ғылыми қоғамы және маңызды мәдени орталықтарының бірі. Академия 1785 жылы құрылып, 1786 жылы корольдік жарғы алды. 2019 жылғы мәліметтер бойынша RIA-да 600-ге жуық мүше бар, олардың ішінде тұрақты мүшелер – академиялық жетістіктері үшін таңдалған Ирландия азаматтары, ал құрметті мүшелер – шетелде тұратын, сондай-ақ осындай жетістіктерге ие болғандар. Шамалы саны мүшелер қоғамға атқарған академиялық емес еңбектері үшін сайланады. XIX ғасырдың соңына дейін Корольдік Ирландия академиясы Ирландияның ежелгі ескерткіштерінің негізгі ұлттық жинағына ие болды. Ол Тара брошы, Конг кресі және Ардаг кубогы сияқты танымал туындыларды қамтитын археологиялық артефакттар мен ұқсас заттардан тұратын жинағын қазіргі Ирландия Ұлттық мұражайына тапсырды, бірақ Колмсиллдің Катахы, Лебор на Хуидре (шамамен 1100 жыл), кейінгі ортағасырлық Леахар Брек, Баллимоте кітабы және Төрт жазбашының жылнамасы сияқты өте құнды қолжазбалар жинағын сақтап қалды.

Жұмыс

РИА – бүкіл Ирландия бойынша жұмыс істейтін, өзара сайланған сарапшылардың тәуелсіз форумы. Ол ғылым, технология және мәдениет саласындағы мәселелер бойынша қоғамдық пікір қалыптастыруға және саясатты жасауға мүшелерінің біліктілігін пайдаланады. РИА академиялық ортамен, сондай-ақ үкімет пен бизнеспен бірлесе жұмыс істейді, ең әсіресе Ирландия мен оның мұрасына қатысты салаларда ұлттық зерттеу жобаларын жүзеге асырады. Сонымен қатар, РИА ирланд ғылымын халықаралық аренада таныстырады, ірі зерттеу кітапханасын басқарады және академиялық баспагер болып табылады.

Мүшелік

Академияға мүшелікке сайлану – академиялық жетістіктердің қоғамдық мойындалуы және кейде Ирландиядағы ең жоғары академиялық құрмет деп есептеледі. Сайланғандар өздерінің аты-жөнінен кейін "MRIA" деген атауды қолдануға құқылы. Мүшелікке сайланудың шарты – кандидаттың жарияланған ғылыми еңбектерінде көрсетілгендей, ғылыми зерттеулерге қосқан маңызды үлесі. Дегенмен, мүшелікке сайланғандардың кейбірі академиялық емес, бірақ олар қоғамға жасаған басқа да үлестері үшін марапатталады: оларға бұрынғы мемлекеттік қызметкерлер, қайырымдастықпен айналысушылар, саяси және бизнес салаларындағы лидерлер және басқалары кіреді.

Тұрақты мүшелік

Тұрақты мүшелікке сайлану үшін үміткерді бес мүше ұсынып, қолдауы керек. Таңдауды айналма түрде құрылатын, қазіргі мүшелерден тұратын комитет жасайды, және олардың есімдері Академиядан тыс жарияланбайды. Қазіргі таңдағы жыл сайын 24 мүше сайланады, олардың жартысы ғылым, жартысы гуманитарлық ғылымдардан болады. Тұрақты мүшелікке тек Ирландияда тұратын адамдар ғана қабылданады.

Құрметті мүшелік

Құрметті мүшелік өз академиялық саласына ерекше үлес қосқан, бірақ әдетте Ирландия аралынан тыс жерде тұратын тұлғаларға берілуі мүмкін. Кем дегенде екі қолданыстағы мүше Құрметті мүшелікке үміткерді ұсынып, қолдауы тиіс. Құрметті мүшелер өз есімдерінен кейін "Құрм. MRIA" аталымын қолдануға құқылы.

Академия комитеттері

1950 жылдары Академия әрқайсысы нақты бір салаға қатысты ұлттық комитеттер құруды бастады. Бүгінде олар стратегиялық ұлттық платформалар ретінде әрекет етеді, саясатқа, ғылыми зерттеулерге басымдық беруге және климаттың өзгеруі сияқты қоғамдық маңызды мәселелерге үн қосады. Олар сондай-ақ лекциялар мен қоғамдық пікірсаулар сияқты халыққа тарату шараларын ұйымдастырады, сонымен қатар зерттеулер мен саяхаттарға гранттар тағайындайды. Академия комитеттері Академия мүшелерінен және мүше емес мамандардан, соның ішінде университеттердің, ғылыми-зерттеу институттарының, мемлекеттік органдардың және қажет болған жағдайда, өнеркәсіп өкілдерінің қатысуымен құрылады. Олардың құрамында: Өмір және медицина ғылымдары; Физикалық, химиялық және математикалық ғылымдар; Климаттың өзгеруі және қоршаған орта ғылымдары; Инженерлік және компьютерлік ғылымдар; Жертану және географиялық ғылымдар; Этикалық, саяси, құқықтық және философиялық зерттеулер; Тарихи зерттеулер; Әлеуметтік ғылымдар; Тілдерді, әдебиетті, мәдениетті және коммуникацияны зерттеу; сондай-ақ Coiste Léann na Gaeilge, Litríocht na Gaeilge agus na gCultúr Ceilteach комитеті бар. Археология, халықаралық қатынастар және Солтүстік-Оңтүстік мәселелері жөніндегі тұрақты комитеттер де жұмыс істейді.

Бас кеңсесі

Академияның алғашқы отырысы Шарлемонт графының жеке резиденциясы – Шарлемонт үйінде өткізілді.

Навигациялық үй

Ішкі су жолдары комиссияларына өтініш білдіргеннен кейін, академияға 1787 жыл шамасында бұрын Grand Canal компаниясы пайдаланған 114 Grafton Street мекенжайындағы Navigation House ғимаратының пайдалануына рұқсат берілді. Ғимарат 1766 жылы ішкі су жолдары комиссияларының арнайы кеңсесі ретінде, сол кездегі Дублин қоғамының бас кеңсесімен бірге салынған, бірақ 1796 жылы сатылды. Академия 1785 жылдан бері ғимаратты мәжілістер өткізу үшін пайдаланып келген.

Академия үйі

1852 жылы Корольдік Ирланд академиясы Академия үйі деп аталатын Дублин қаласының 2-ауданындағы 19 Доусон көшесіне орналасты.

Басқару

Академияның жалпы басқару және реттеу мәселелері Президент пен Кеңеске жүктеледі. Олар жыл сайын 16 наурыздағы ресми жиналыста сайланады. Президент әдетте үш жылдық мерзімге қызмет етеді. Кеңес мүшелері ғылым және гуманитарлық бөлімдерінен таңдалады. Кеңес саясатты қалыптастырады және мүшелікке үміткерлерді ұсынады. Атқару комитеті Академияның күнделікті жұмысын бақылауда Кеңеске көмек көрсетеді. Атқару комитетінің мүшелері – Президент, Аға вице-президент, Хатшы, Қазынашы, Ғылым және PL&A (әдепті әдебиет және көнеліктер, яғни гуманитарлық ғылымдар) хатшылары, Атқарушы хатшы, Халықаралық қатынастар жөніндегі хатшы және штат қызметкерінің өкілі. Корольдік Ирландия академиясы 1997 жылғы Ақпарат ашықтығы туралы заң мен 2003 жылғы Ақпарат ашықтығы туралы заңға (толықтырулар) сәйкес, 2006 жылдың 31 мамырында белгіленген мекеме мәртебесін алды.

Корольдік Ирландия академиясының марапаттары

Корольдік Ирланд академиясының ең басты сыйлығы – Каннингэм медалі, ол «ғылымға және Академияның мақсаттарына елеулі үлес қосқандығы» үшін үш жылда бір рет табыс етіледі. Басқа сыйлықтардың ішінде, «өз салаларында нақты және халықаралық деңгейде танылған ерекше ғылыми еңбек сіңірген» екі адамға жыл сайын берілетін алтын медальдар, сондай-ақ жыл сайын үш номинация бойынша (ЖОО, көпұлтты компаниялар және шағын және орта бизнес) табыс етілетін АҚШ-Ирландия ғылыми инновациялық сыйлықтары бар. Корольдік Ирланд академиясы бірқатар сыйлықтарды да тағайындайды, оның ішінде академиялық мекемелер ұсынған ең үздік математика студенттеріне жыл сайын берілетін Гамильтон сыйлығы, химия ғылымдарының жалпы саласындағы ең үздік ирландтық Ph.D. диссертациясына берілетін Кэтлин Лонсдейл сыйлығы және екі жылда бір рет табыс етілетін RIA Michel Deon көркем емес әдебиет сыйлығы бар. Бұл сыйлық Мишель Деонның (1919–2016) өмірін құрметтейді, оның жазушылық талантты қолдау және дамыту жұмысын жалғастырады, сондай-ақ Еуропадағы мәдени тәжірибенің байлығы мен әртүрлілігін атап өтудегі оның мұрасын сақтайды.