Уппсала Корольдік Ғылым Академиясының тарихы мен марапаттары
Royal Society of Sciences in Uppsala
Ұлыбританияның 1710 ж. құрылған Ұппсала Корольдік Ғылым Академиясы – Швециядағы ең көне академия. Тарихы, мүшелері, және Стокгольм академиясымен байланысы туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уппсаладағы Корольдік ғылымдар қоғамы (Kungliga Vetenskaps Societeten i Uppsala) 1710 жылы құрылған Швециядағы корольдік академиялардың ең ескісі. 1906 жылғы патша жарлығымен қоғамда 50 швед және 100 шетелдік мүше бар. Оның алғашқы мүшелері Эммануэль Шведенборг және Андерс Цельсий болды. Швед Корольдік Ғылым академиясы 1739 жылы Стокгольмде құрылды. Оның негізін қалаушылардың кейбіреулері Уппсала академиясының мүшелері болатын, және олар қасақана басқа академия құруды қалаған.
The Royal Society of Sciences in Uppsala (Kungliga Vetenskaps Societeten i Uppsala), is the oldest of the royal academies in Sweden, having been founded in 1710. The society has, by royal decree of 1906, 50 Swedish fellows and 100 foreign. Early members included Emanuel Swedenborg and Anders Celsius. The Royal Swedish Academy of Sciences was founded in Stockholm 1739. Its founders, some of whom were members of the Uppsala academy, specifically wanted a different academy.
Тарихи кескін
Академия 1710 жылы Упсалада университет кітапханашысы Эрик Бензелиус (кіші) (кейіннен архиепископ) бастамасымен Collegium curiosorum деген атпен құрылды. 1719 жылы атауы Societas Literaria Sueciae деп өзгертілді, ал 1728 жылы патшалық жарғыны алып, Societas regia literaria et scientiarum болып аталды. 18-ші ғасырдың ортасынан бастап Societas regia scientarum upsaliensis деп белгілі болды. Академияның барлық жариялымдары 1863 жылға дейін латын тілінде жарық көрді.
The academy was founded 1710 in Uppsala on the initiative of the university librarian Erik Benzelius (jr) (later archbishop) under the name of Collegium curiosorum. The name was changed to Societas Literaria Sueciae in 1719, when it received a royal charter in 1728 to Societas regia literaria et scientarium, and it was known from the mid 18th century as the Societas regia scientarum upsaliensis. All the academy's publications were in the Latin language until 1863.
Құрылымы
Академияның 130 ұлттық және 100 шетелдік мүшесі бар, олар төрт "сыныптың" біріне жатады: "Математикалық-физикалық" сынып, "Табиғат тарихы-медициналық" сынып, "Тарихи-археологиялық" сынып және "Техникалық-экономикалық" сынып. Барлық бөлімдерді президент, вице-президент, хатшы, вице-хатшы және қазынашыдан тұратын бір президиум басқарады: Швеция королі академияның құрметті президенті болып табылады. Линней сыйлығы: академия тартқан ең көне сыйлық, Карл Линнейдің есімімен аталған: сыйлық 1803 жылдың 8 қыркүйегінде Линнейдің жесірі Сара Э. Линнейдің қайырымдылығымен құрылған. Цельсийдің алтын медалі – академияның ең беделді сыйлығы, ол Андерс Цельсийдің есімімен аталған. Ол алғаш рет 1961 жылы табысталды, және ол математикалық және физикалық ғылымдармен айналысатын ғалымдарға арналған, сондықтан ол академияның "Математикалық-физикалық" сыныбының шешімімен беріледі. Бергштедт сыйлығы – академия тартқан екінші ең көне сыйлық, ол 1827 жылдың 12 мамырында Мемлекеттік хатшы Эрик Бергштедттың сыйлығымен құрылған. Тален сыйлығы 1902 жылы физика профессоры Роберт Таленнің құрметіне құрылған. (Лили және Свен) Тюреус сыйлығы 1971 жылы Лили және Свен Тюреустардың қайырымдылығымен құрылған: бастапқыда ол бір сыйлық болған, бірақ қазір академияның төрт сыныбының әрқайсысы шешімімен жыл сайын табысталады. 1980 жылы құрылған және академия толыққанды қаржыландырады: ол жас зерттеушілерге грант ретінде беріледі.
The academy has 130 national members and 100 foreign members, belonging to one of the four "classes": the "Mathematical Physical" class, the "Natural history Medical" class, the "Historical Archeological" class and the "Technical Economical" class. All the sections are ruled by a single Presidium, which is formed by a president, a vice president, a secretary, a vice secretary and a treasurer: the king of Sweden is the Honorary President of the academy. Linnaeus prize: the oldest prize awarded by the academy, named after Carl Linnaeus: the prize was instituted upon a donation by Linnaeus widow, Sara E. Linnaeus, on 8 September 1803. Celsius Gold Medal is the most prestigious prize awarded by the academy, named after Anders Celsius. It was first awarded in 1961, and it is reserved to scientists working in mathematical and physical sciences, and as such, it is awarded upon decision by the "Mathematical Physical class" of the academy. Bergstedt prize is the second oldest prize awarded by the academy, instituted on 12 May 1827, upon a donation by the Secretary of State Erik Bergstedt. Thalen prize was instituted in 1902 and is named after the physics professor Robert Thalén. (Lilly and Sven) Thureus prize was instituted upon a donation from Lilly and Sven Thureus in 1971: originally it was a single prize, but at present it is awarded yearly upon decision by each one of the four classes of the academy. instituted in 1980 and entirely founded by the academy: it is meant as a grant to young researchers.