Кіріспе
Резонанстық және кері импульссіз гамма сәулеленуінің атом ядроларымен шығарылуы және сіңірілуі – Мёссбауэр эффектісі, немесе кері импульссіз ядролық резонанстық флуоресценция, 1958 жылы Рудольф Мёссбауэр ашқан физикалық құбылыс. Ол қатты денеде бекітілген атом ядроларының гамма сәулеленуін кері импульссіз шығару және сіңіру процесін қамтиды. Оның негізгі қолданылуы – Мёссбауэр спектроскопиясы. Мёссбауэр эффектісінде ядролық гамма-эмиссия мен сіңірудің тар резонансы, импульстің кері қайтуы сәуле шығарушы немесе сіңіруші ядроға емес, айналасындағы кристалл торына берілуінен туындайды. Осылайша, гамма энергиясы гамма өтудің сәуле шығару немесе сіңіру кезіндегі кері импульс тудыратын ядролардың кинетикалық энергиясына кетпейді: сәуле шығару және сіңіру бірдей энергияда жүзеге асады, нәтижесінде күшті резонанстық сіңіру пайда болады.
The Mössbauer effect, or recoilless nuclear resonance fluorescence, is a physical phenomenon discovered by Rudolf Mössbauer in 1958. It involves the resonant and recoil free emission and absorption of gamma radiation by atomic nuclei bound in a solid. Its main application is in Mössbauer spectroscopy. In the Mössbauer effect, a narrow resonance for nuclear gamma emission and absorption results from the momentum of recoil being delivered to a surrounding crystal lattice rather than to the emitting or absorbing nucleus alone. When this occurs, no gamma energy is lost to the kinetic energy of recoiling nuclei at either the emitting or absorbing end of a gamma transition: emission and absorption occur at the same energy, resulting in strong, resonant absorption.
Тарих
Рентген сәулелерінің газдар арқылы эмиссиясы және сіңірілуі бұрын байқалған еді. Осыған ұқсас құбылыс гамма сәулелері үшін де болуы мүмкін деп күтілді, олар ядролық өтулер арқылы туындайды (электрондық өтулер арқылы көбінесе пайда болатын рентген сәулелерінен өзгеше). Дегенмен, газда гамма сәулелерімен туындайтын ядролық резонансты байқауға жасалған әрекеттер, энергияның кері толқындауға жұмсалуынан сәтсіз аяқталды, бұл резонанстың болуына кедерілді (Допплер эффектісі гамма сәулелерінің спектрін кеңейтеді). Мёссбауэр қатты иридий ядроларында резонансты байқауға қол жеткізді, бұл гамма сәулелерінің резонансы қатты денелерде мүмкін болса, газдарда неге мүмкін емес деген сұрақты тудырды. Мёссбауэр, атомдардың қатты денеге байланысқан жағдайында, белгілі бір жағдайларда ядролық оқиғалардың бір бөлігі кері толқындаусыз жүруі мүмкін деп болжады. Ол байқалған резонансты осы кері толқындаусыз ядролық оқиғалардың үлесіне жатқызды. Мёссбауэр эффектісі физикадағы соңғы маңызды жаңалықтардың бірі болды. Ағылшын тіліндегі алғашқы хабарламалар эксперименттің тәуелсіз қайталануын сипаттаған екі хаттан тұрды. Бұл жаңалық 1961 жылы Роберт Хофстадтердің атом ядроларындағы электронның шашырауы туралы зерттеулерімен бірге Физика саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды.