Кіріспе

The Beatles тобының құрған мультимедиялық компаниясы

Apple деген аттас басқа компаниялар

Apple Corps Limited – 1968 жылдың қаңтарында Лондонда The Beatles мүшелері бұрынғы компаниясын (Beatles Ltd.) алмастыру және конгломерат құру мақсатымен құрған көп салалы мультимедиялық корпорация. Атының мағынасы "алманың қабығы" деген сөз тіркесімен байланысты. Басты бөлімшесі – сол жылы құрылған Apple Records. Басқа бөлімшелеріне Apple Electronics, Apple Films, Apple Publishing және Apple Retail кірді, олардың ең танымал жобасы – Лондонның орталық бөлігіндегі Бейкер және Паддингтон көшелерінің қиылысында орналасқан, аз ғана уақыт жұмыс істеген Apple Boutique дүкені болды. 1960 жылдардың соңында Apple компаниясының штаб-пәтері Бейкер көшесіндегі 94-ші үйдің жоғарғы қабаттарында, кейін 95-ші Уигмор көшесінде, содан кейін 3 Savile Row мекенжайында орналасқан. Бұл соңғы мекенжай Apple Building деп те белгілі болды, және Apple студиясына ие болды. 1970 жылдан 2007 жылға дейін Apple компаниясының бас директоры – бұрынғы Beatles тобының гастрольдік менеджері Нил Аспиналл болды, бірақ ол Аллен Клейн компанияны тастағанға дейін бұл лауазымды ресми түрде атқармады. Қазіргі бас директор – Джефф Джонс. 2010 жылы Apple Corps компаниясы Fast Company журналының музыка индустриясындағы ең инновациялық компаниялар тізімінде екінші орынды иеленді, бұл The Beatles: Rock Band видео ойынының және The Beatles каталогының жаңадан шығарылуының нәтижесінде болды.

Тарих

The Beatles бухгалтерлері топқа 2 миллион фунт стерлинг сомасында ақша бар екенін хабарлады, оны олар бизнес-жобаға инвестициялауға немесе мемлекеттік кіріс қызметіне (салық органына) төлеуге тиіс болған, себебі корпоративтік/бизнес салықтары олардың жеке салықтарынан төмен еді. The Beatles менеджері Брайан Эпштейннің жеке көмекшісі Питер Браунның сөзіне қарағанда, The Beatles тапқан табысқа салықтан қорғану жолдарын табуға қатысты жұмыстар 1963–64 жылдары басталды, сол кезде Уолтер Страх мұндай операцияларға жауапты болды. Осы бағыттағы алғашқы қадамдар Beatles Ltd құру және 1967 жылдың басында Beatles and Co. құру болды. The Beatles-тің жарнамашысы Дерек Тейлор Лондондағы Тейлордың кеңсесінде болғанда Пол Маккартни жаңа компанияның атын ойлап тапқанын еске алды: «Біз бизнестің жаңа түрін бастай жатырмыз. Бала өсе бастағанда оған ең алдымен не үйретеді? "А" – Apple». Содан кейін Маккартни Apple Core деген атауды қосуды ұсынды, бірақ олар оны тіркете алмады, сондықтан «Corps» (бірдей айтылады) деген атауды қолданды. Кейін Маккартни Рене Магритттің «Le Jeu de Mourre» картинасынан шабыдаланғанын айтты, онда үстіне «Au revoir» деген сөз жазылған алма бейнеленген. Харриет Вайнердің 1999 жылы жарық көрген «Груви Боб» кітабында Лондонның харизматикалық сурет сатушысы Роберт Фрейзер туралы айтылады, онда Маккартни 1967 жылы компания логотипіне әсер еткен суретті алғаш рет көрген кездегі оқиғасы келтірілген:

Еншілес кәсіпорындар

Apple Corps әр түрлі салаларда, негізінен музыка бизнесі және басқа да медиа салаларында, көптеген еншілес компаниялар арқылы қызмет етті.

Apple Electronics компаниясының

Apple Electronics – Apple Corps компаниясының электроника бөлімшесі, Fiftyshapes Ltd. ретінде құрылған, 34 Boston Place, Westminster, Лондон мекенжайында. Оған Битлз тобының өкілі Янни Алексис Мардас жетекшілік еткен, оны Леннон «Magic Alex» деп атаған. Тұтынушы электроника нарығын революциялауды мақсат еткен, әсіресе Мардастың ерекше, бірақ коммерциялық тұрғыдан тиімсіз дизайнға негізделген өнімдер арқылы, электроника бөлімі ешқандай маңызды табысқа жете алмады. 1969 жылы Мардас жұмыстан босатылғаннан кейін, Клейннің Apple Corps-ты «тазалау» кезінде, Apple Electronics компаниясы да компанияны жалпы қамтитын проблемалардың, соның ішінде Битлз тобының таралу қаупінің құрбаны болды. Кейіннен Мардастың идеялары мен жобалары Битлзге кем дегенде 300 000 фунт стерлингке шығын келтіргені есептелді (шамамен £ ).

Apple фильмдері

Apple Films – Apple Corps компаниясының фильмдер шығару бөлімшесі. Оның алғашқы туындысы – 1967 жылы The Beatles тобының "Magical Mystery Tour" телефильмі. The Beatles фильмдері "Yellow Submarine" және "Let It Be" де Apple Films компаниясында өндірілді. Басқа да көзге түсетін туындылар: "Рага" (1971 жылы Рави Шанкар туралы деректі фильм), "Бангладеш үшін концерт" (1972) және "Little Malcolm" (1974). Соңғысы, Джордж Харрисон өндірген, Dark Horse Records тобының Splinter тобының "Lonely Man" әнін қамтиды. Apple Films компаниясы Apple Corps телеарналарындағы жарнамаларды өндіруге де жауапты болды. Төменде Apple Films компаниясының туындыларының тізімі келтірілген, әдетте өндіріс компаниясы ретінде қатысқан: "Magical Mystery Tour" (1967). Басты рөлдерде The Beatles; өндірген және режиссерлік еткен The Beatles; түсірілген 1967 жылдың қыркүйек-қазан айларында; 54 минут. Әлемдік премьера: BBC1 (TV), 1967 жылдың 26 желтоқсаны. "Yellow Submarine" (1968). The Beatles қатысқан анимациялық фильм; продюсері – Ал Бродакс; режиссері – Джордж Даннинг; анимация дизайны – Хайнц Эдельманн; сценарий авторлары – Ли Минофф, Ал Бродакс, Джек Мендельсон және Эрих Сегал; 85 минут. Таратқан: United Artists. Әлемдік/Ұлыбританиялық премьера: Лондон, 17 шілде 1968 жыл. АҚШ премьерасы: Нью-Йорк, 13 қараша 1968 жыл. "Ханраттыны Ұлыбритания өлтірді ме?" (1969) Джон Леннон тапсырыс берген және Apple Films Limited өндірген 40 минуттық деректі фильм. Фильмнің толық нұсқасы 1970 жылдың 17 ақпанында Лондонның Филдс шіркеуіндегі Сент-Мартиннің криптасында көрсетілді. "Let It Be" (1970). The Beatles туралы деректі фильм; продюсері – Нил Аспиналл; режиссері – Майкл Линдсей Хогг; түсірілген 1969 жылдың қаңтар-ақпан айларында; 88 минут. Таратқан: United Artists. Әлемдік/АҚШ премьерасы: Нью-Йорк, 13 мамыр 1970 жыл. Ұлыбританиядағы премьера: Лондон, 20 мамыр 1970 жыл. "Raga" (1971). Рави Шанкар, Ехуди Менухин, Джордж Харрисон және Устад Алауддин Хан қатысқан деректі фильм; өндірген Говард Уорт пен Нэнси Бакал; режиссерлік еткен Говард Уорт; 96 минут. Таратқан: Apple Films. Әлемдік/АҚШ премьерасы: Нью-Йорк, 23 қараша 1971 жыл. "The Concert for Bangladesh" (1972). Джордж Харрисон, Рави Шанкар, Ринго Старр, Боб Дилан, Али Акбар Хан, Билли Престон, Эрик Клэптон және Леон Рассел қатысқан концерттік деректі фильм; өндірген Джордж Харрисон мен Аллен Клейн; режиссерлік еткен Саул Свиммер; түсірілген 1971 жылдың шілде-тамыз айларында; 103 минут. Таратқан: 20th Century Fox. Әлемдік/АҚШ премьерасы: Нью-Йорк, 23 наурыз 1972 жыл. Ұлыбританиядағы премьера: Лондон, 27 шілде 1972 жыл. "Born to Boogie" (1972). Марк Болан, T. Rex, Элтон Джон және Ринго Старр қатысқан деректі фильм; өндірген және режиссерлік еткен Ринго Старр; түсірілген 1972 жылдың наурыз-сәуір айларында. Таратқан: Apple Films. Әлемдік/Ұлыбритания премьерасы: Лондон, 18 желтоқсан 1972 жыл. "Son of Dracula" (1974). Басты рөлдерде Гарри Нильсон, Ринго Старр, Сузанна Ли, Фредди Джонс және Дэннис Прайс; өндірген Ринго Старр, Джерри Гросс және Тим Ван Реллим; режиссерлік еткен Фредди Фрэнсис; сценарий авторы – Дженифер Джейн; түсірілген 1972 жылдың тамыз-қазан айларында; 90 минут. Таратқан: Cinemation Industries. Әлемдік/АҚШ премьерасы: Атланта, Джорджия, 19 сәуір 1974 жыл. "Little Malcolm" (1974). Басты рөлдерде Жон Херт, Жон МакЭнерри, Реймонд Плат, Розалинд Айрес және Дэвид Уорнер; өндірген Джордж Харрисон мен Гаврик Лози; режиссерлік еткен Стюарт Купер; сценарий авторлары – Дэвид Холливелл және Дерек Вудвард; 109 минут. Таратқан: Apple Films. Әлемдік/Еуропалық премьера: Берлин, 1974 жылдың шілдесі.

Apple баспасы

Apple компаниясының музыкалық басылымдар бөлімі жазбалар компаниясынан бұрын құрылған. 1967 жылдың қыркүйегінде Apple Publishing компаниясымен алғашқы келісімшартқа қол қойған әртістер Ливерпульден екі ән жазушы болды. Пол Теннант пен Дэвид Роудсқа Маккартнимен Хайд-паркте кездескеннен кейін келісімшарт ұсынылды. Эпштейн мен Леннон олардың демо жазбаларын тыңдағаннан кейін, оларға «Focal Point» тобын құруға кеңес берді. Эпштейн осы топты басқаруға тиіс болған, бірақ қатыса алмай қайтыс болды. Apple Publishing компаниясының директоры Терри Доран олардың менеджері болды және олар Deram Records компаниясымен келісімшарт жасады. Apple 1968 жылдың басында топтың өзі жазған әндерін басып шығарды. Оның басылым тізіміндегі тағы бір ерте топ – «Grapefruit» тобы. Apple Publishing Ltd. Харрисон мен Старр үшін де басылымдарды тоқтату орны ретінде пайдаланылды, олар өз әндерін басқару құқығын «Northern Songs» компаниясынан алуға тырысты, онда олардың мәртебесі жалақылы авторлардан ерекшеленбеді. (Соңынан Харрисон «Harrisongs»-ты, ал Старр «Startling Music»-ті құрды). Apple компаниясының ең үлкен жетістіктері Badfinger тобының «No Matter What», «Day After Day» және «Baby Blue» хиттері болды, олардың барлығын топ мүшесі Пит Хэм жазды, сондай-ақ Badfinger тобының «Without You» әні, оны Хэм мен Badfinger тобының мүшесі Том Эванс бірлесіп жазды. «Without You» әні 1972 жылы Гарри Нильсон үшін, ал 1993 жылы Марая Кэри үшін әлемдік хит-парадтарда бірінші орын алды. Дегенмен, 2005 жылы Apple Хэм мен Эванстың туындыларына АҚШ-тағы басылым құқығын жоғалтты. Бұл құқықтар Bug Music компаниясына берілді, қазір ол BMG Rights Management компаниясының бөлімшесі болып табылады. Apple сонымен қатар Йоко Оно, Билли Престон және Радха Кришна ғибадатханасы сияқты басқа Apple әртістері үшін де басылымдық міндеттерді орындады. Apple компаниясына көптеген демо-таспалар келіп түсті, олардың кейбіреулері басылып шығарылды, ал кейбіреулері басқа лейблдарда жарық көрді, ал Бенни Галлахер мен Лайл ғана McGuinness Flint тобын құруға дейін үй жазушылары ретінде сақталды. Осы демо-жазбалардың көп бөлігі Cherry Red Records компаниясы шығарған CD-лер сериясында жинақталды. Олардың атаулары: «94 Baker Street», «An Apple for the Day», «Treacle Toffee World», «Lovers from the Sky: Pop Psych from the Apple Era 1968–1971» және «94 Baker Street Revisited: Poptastic Sounds from the Apple Era 1967–1968». Apple Books компаниясы көбінесе белсенді болған жоқ және өте аз шығарылымдарды ұсынды. Бір ерекше жағдай – «Let It Be» альбомының алғашқы басылымымен бірге шыққан «The Beatles Get Back» кітабы, онда Этан Расселдің фотосуреттері және Rolling Stone журналының жазушылары Джонатан Котт пен Дэвид Далтонның мәтіні бар. Кітап Apple Publishing компаниясына тиесілі болғанымен, жоба бойынша барлық жұмыстарды фрилансерлер орындады.

Apple Records және Zapple Records

1968 жылдан бастап Beatles тобының жаңа шығарылымдары Apple Records компаниясы арқылы жарық көрді, бірақ авторлық құқық EMI-де қалды және Parlophone/Capitol каталог нөмірлері қолданыла берді. Дегенмен, Apple компаниясы Beatles-тан басқа әртістердің жазбаларын жаңа нөмірлермен шығарды, ал авторлық құқықтар көбінесе Apple Corps Ltd компаниясына тиесілі болды. Apple Records тек «престижді лейбл» ғана емес, өзінің эклектикалық тізімін жасап, үнді ситар гуруы Рави Шанкар, Уэльс әншісі Мэри Хопкин, Badfinger поп-тобы, классикалық музыка композиторы Джон Тавенер, соул әншісі Билли Престон, фолк әншісі Джеймс Тейлор, R&B әншісі Дорис Трой, Нью-Йорк андеграунд рок-тобы Elephant's Memory, рок-н-роллдың «жаман қызы» Ронни Спектор, рок әншісі Джеки Ломакс, Modern Jazz Quartet және Лондонның Радха Кришна ғибадатханасы сияқты алуан түрлі әртістердің жазбаларын шығарды. Apple компаниясы құрылғаннан бастап Маккартни мен Леннон «аудио кітаптар» деп аталатын бюджеттік желілі лейбл ашуға қызығушылық танытты. 1968 жылдың қазан айында Apple компаниясы Джон Данбар мен Питер Ашермен бірге Indica кітап дүкенінің иесі болған Барри Майлсты ұсынылған сөздік лейблді басқаруға шақырды. Zapple Records-тың бастапқы идеясы авангардты және сөздік жазбаларды қағаз кітаптардың бағасына тең, төмендетілген бағамен шығару болды. Бұл идея қағаз бетінде жақсы көрінсе де, шындығында Zapple шығарған бірнеше пластинкалар дүкендерге жеткенде, олардың бағасы кез келген толыққанды музыкалық альбом сияқты болды. Zapple Records 1969 жылдың 3 ақпанында іске қосылды, бірақ Клейн Apple Corps істерін басқаруға келгеннен кейін, екі шығарылымнан кейін жабылды: Леннон мен Ононың «Аяқталмаған музыка №2: Арыстандармен өмір» және Харрисонның «Электронды дыбыс».

Алма саудасы

Apple Boutique – Лондон қаласындағы Бейкер-стрит, 94 мекенжайында орналасқан бөлшек сауда дүкені болды. Ол Apple Corps компаниясының алғашқы кәсіптік жобаларының бірі еді. Леннонның мектептегі досы Пит Шоттон менеджер ретінде жұмысқа алынды, ал голландтық The Fool дизайн ұжымы дүкенді және көптеген тауарларды жобалау үшін шақырылды. Дүкен 1967 жылдың 7 желтоқсанында көп қызығушылықпен ашылды, оған Леннон мен Харрисон қатысты (Старр түсірілімде болды, ал Маккартни демалыста еді). Дүкен ешқашан пайда тапқан жоқ, көбінесе клиенттер мен оның өзінің қызметкерлерінің ұрлықтарына байланысты. Шоттон отставкаға кеткеннен кейін Джон Линдон басқаруды өз қолына алды, бірақ оның басқару тәжірибесі осы кәсіпорнды құтқара алмады. Дүкеннің қалған тауарлары, Beatles жеке тұлғалары жабылуға бір күн бұрын қалағандарын алғаннан кейін, тегін таратылды. Бутик 1968 жылдың 31 шілдесінде есігін жапты.

Apple студиясы

Apple Studio — 1968 жылы сатып алынып, 3 Savile Row мекенжайындағы Apple Corps штаб-пәтерінің жертөлесінде орналасқан жазбалар студиясы. 1971 жылы кеңейтілгеннен кейін Apple Studios деп қайта аталды. Алғашқыда Apple Electronics компаниясының Алекс Мардас жобалаған бастапқы орналым жұмыс істемейтін болып шықты – онда жаңарту блогы немесе студия мен бақылау бөлмесі арасындағы байланыс жүйесі сияқты ешқандай стандартты студиялық мүмкіндіктер болмады, тіпті Мардастың уәде еткен жаңалықтары да болған жоқ – және оны тоқтатуға тура келді. Дегенмен, The Beatles өздерінің Let It Be альбомының бөліктерін Apple Studio-да, EMI-ден қарызға алынған жабдықтармен жаздырып, түсірді; түсірілім кезінде де олар ғимараттың орталық жылыту жүйесін, ол да жертөледе орналасқан, өшіруге мәжбүр болды, себебі дыбыстың оқшаулануы жеткіліксіз болғандықтан жылыту жүйесі студияда естіліп тұрды. Жертөлені жаңадан жобалау және қайта құру жұмыстарын бұрынғы EMI инженері Джефф Эмерик қадағалады, бұл жобаға 18 ай уақыт кетіп, шамамен 1,5 миллион доллар жұмсалды. The Beatles-тің техникалық инженері Клод Харпер де жобаға көмектесті. Студия 1971 жылдың 30 қыркүйегінде қайта ашылды және енді өзінің табиғи эхо-камерасын, жазбалар мен мастерингтің кең ауқымын қамтыды, сонымен қатар моно, стерео және квадрофониялық мастерленген таспалар мен дискілерді шығара алатын болды. 1971 жылы 16 тректі жазуға сағатына 37 фунт стерлинг (£) жұмсалатын, стереоға жинауға сағатына 29 фунт стерлинг (£), ал 12 дюймдік мастерді кесуге 12 фунт стерлинг (£) жұмсалатын. Джордж Харрисон, Badfinger тобынан Пит Хэм және Клаус Вурманн бірге ашылу кешінде болды. Студия Apple Records әртістері үшін екінші үйге айналды, бірақ олар Abbey Road және Trident Studios, AIR Studios, Morgan Studios және Olympic Studios сияқты Лондонның басқа студияларын да пайдаланды. Apple Studio-ны өндірістің маңызды бөлігі үшін пайдаланған жалғыз The Beatles солистік альбомы Харрисонның 1973 жылғы Living in the Material World альбомы болды, бірақ көптеген жазбалар оның Friar Park студиясында жасалған деп есептеледі. Қайта ашылғаннан кейін жасалған алғашқы жобалар Лон мен Деррек Ван Итонның «Brother» альбомын жазу болды. Fanny, Гарри Нильсон, Никки Хопкинс, Wishbone Ash, Вив Станшалл, Stealers Wheel, Лу Райзнер, Клода Роджерс және Марк Болан (Born To Boogie фильмінде көрсетілгендей) сияқты басқа да әртістер де онда жұмыс істеді. Apple Studio 1975 жылдың 16 мамырында жұмысын тоқтатты.

Apple Corps компаниясы Apple Computer компаниясына қарсы

1978 жылы Apple Records компаниясы Apple Computer (қазіргі Apple Inc.) компаниясына сауда таңбасын бұзғаны үшін сотқа шағым түсірді. Сот ісі 1981 жылы Apple Corps компаниясына 80 000 доллар төленгеннен кейін шешілді. Келісім шарты бойынша Apple Computer музыка бизнесінен қалысқанын міндеттелді. 1989 жылы Apple Corps компаниясы Apple Computer машиналарының MIDI музыкасын ойнату мүмкіндігі 1981 жылғы келісімді бұзу болып табылады деп мәлімдеп, қайтадан сотқа берді, осылайша дау туды. 1991 жылы шамамен 26,5 миллион долларлық тағы бір келісімге қол жеткізілді. 2003 жылдың қыркүйегінде Apple Computer компаниясы Apple Corps компаниясы тарапынан тағы да сотқа тартылды, бұл жолы iTunes Music Store және iPod енгізілгені үшін, Apple Corps Apple-дің музыка таратпау туралы келісімін бұзғанын мәлімдеді. Сот процесі Ұлыбританияда 2006 жылдың 29 наурызында басталды және 2006 жылдың 8 мамырындағы сот шешімімен Apple Corps істі ұтырды. 2007 жылдың 5 ақпанында Apple Inc. және Apple Corps сауда таңбасы туралы дауды реттеу туралы мәлімдеді, соның нәтижесінде Apple Inc. "Apple" таңбасына қатысты барлық сауда таңбаларының (соның ішінде әйгілі "Granny Smith" Apple Corps Ltd. логотиптерінің барлық дизайндары) иесі болды және олардың қолданылуын жалғастыру үшін кейбір сауда таңбаларын Apple Corps компаниясына қайта лицензиялады. Apple Inc. iTunes-те өзінің аты мен логотипін пайдалануды жалғастырды. Келісімде құпия шарттар да бар. Кейіннен Apple Computer 1968 жылы Beatles алғаш рет қолданғандығына сүйене отырып, 1985 жылы музыканттың APPLE JAZZ музыкалық концерттер үшін қолданғанға дейін APPLE MUSIC сауда таңбасының меншік құқығы мен басымдығын орнатуға тырысты. Harmonix компаниясының The Beatles: Rock Band бейне ойынының веб-сайты Apple, Inc./Apple Corps Ltd. келісімінің алғашқы дәлелі болды: "Apple Corps" кеңінен көрсетілген, ал "Granny Smith" Apple логотипі пайда болды, бірақ логотип астындағы мәтінде бұрынғы "Apple" орнына "Apple Corps" деп жазылған. Веб-сайттағы растаулар нақты айтады, қазіргі кезде "'Apple' және 'Apple логотипі' эксклюзивті түрде Apple Corps Ltd компаниясына лицензияланды". 2010 жылдың 16 қарашасында Apple Inc. iTunes Store-да Beatles тобының барлық каталогын жариялады.

Apple компаниясы EMI-ге қарсы

The Beatles 1979 жылы EMI және Capitol компаниялары топқа 10,5 миллион фунт стерлингтен астам төлем жасалмағанын мәлімдеді. Бұл мәселе бойынша 1989 жылы келісімге қол жеткізілді, ол топқа роялти ставкаларының жоғарылатуын және EMI мен Capitol компанияларын қатаң аудит талаптарын сақтауға міндеттеді. 2005 жылы басталған сот ісінде Apple, тірі қалған Beatles мүшелері мен топтың қайтыс болған мүшелерінің туыстары атынан, EMI компаниясын төленбеген роялтилер үшін тағы да сотқа берді. Сот ісі 2007 жылдың сәуір айында «өзара келісімге» қол жеткізу арқылы аяқталды, бірақ келісім шарттары құпия сақталды. EMI бұл істі «негізсіз» деп мәлімдеп, олардың «Леннонның мұрагерлігі арқылы Apple Corps-тың 25% үлесіне ие Йоко Оно Леннонның белсенді қолдауы мен ынталандыруы» болғанын айтты және былай деді: «[Реклама] Джонның музыкасын жаңа буынға қолжетімді етеді». Apple компаниясының адвокаты Apple төрт үлестің барлығы келіспесе, шаралар қабылдай алмайтынын мәлімдеді, яғни Оно заңдық шаралар қабылдау туралы идеяны шешім қабылданған кезде қолдаған болуы керек. Харрисон Beatles әндерін жарнама үшін рұқсатсыз пайдалану және осы істің маңыздылығы туралы келесідей мәлімдеді:

1989 жылдың 9 қарашасында сот ісі соттан тыс келісіммен аяқталды. Apple және EMI арасындағы бұрынғы істердегідей, келісім шарттарының бірі – келісімнің мәліметтерін құпия ұстау еді. Алайда, Ононың өкілі «сан алуан шатас мәселелердің» соңында үлкен қаржылық ауысу болғанын айтты. Nike компаниясы да 1988 жылдың наурыз айында әнді жарнама үшін пайдалануын тоқтатты.