Кіріспе

Норвегиядағы орган – округ деп аталатын аймақты басқаратын сайланған әкімшілік орган болып табылады. Бұл термин әр елде сәл өзгеше мағынаға ие.

Ирландия

1899 жылы британдық үкімде құрылған округтік кеңестер Ирландияда қазір де сақталып келеді, бірақ олар енді Оирехтас қабылдаған заңдармен басқарылады, олардың арасындағы басты заң – 2001 жылғы Жергілікті Өзін-Өкіметшілік туралы заң.

1899-1922 жылдар

1898 жылғы Жергілікті Өкімет (Ирландия) Заңы Ирландияда округтік кеңестерді енгізді, олардың құрамында қалалық және ауылдық округтердің төменгі деңгейдегі басқаруы болды. Округтік үлкен қазылар алқасы мен округтің жалпы отырыстарында жүргізілетін әкімшілік және қаржылық істер жаңа кеңестерге берілді. Бұл міндеттердің ең бастысы – автомобиль жолдары мен көпірлерді күтіп ұстау, психикалық ауруларға шалдыққандарға арналған үйлерді күтіп ұстау және тексеру, сондай-ақ сот судьяларын тағайындау. Жаңа органдар сонымен қатар мал ауруларына қатысты кедейлер заңдары бойынша қорғаншылардың және жарылғыш заттарды реттеуге қатысты бейбіт сот судьяларының кейбір міндеттерін де өз мойнына алды. Ирландия округтік кеңестерінің құрылымы Ұлыбританиядағылардан ерекшеленді. Кеңестің көп бөлігі тікелей сайланды: Ирландияның Жергілікті Өкімет Кеңесі әр округті округтік сайлау бөлімдеріне бөлді, олардың әрқайсысы үш жылдық мерзімге бір кеңесшіні сайлады. Сонымен қатар, қалалық округтер де сайлау бөлімдерін құрады: олардың халқына байланысты бірнеше округтік кеңесшіні сайлауға құқығы болды. Округтік кеңестерде «қосымша мүшелер» де болды: Округтегі әрбір ауылдық округтік кеңестің төрағасы міндетті түрде кеңестің мүшесі болып табылды. Егер төраға бұрыннан кеңеске сайланған болса немесе оның өкілеттігі жойылған болса, ауылдық округтік кеңес (RDC) өз кеңесінің тағы бір мүшесін қосымша мүше ретінде тағайындайтын болды. Кеңес үш жылдық мерзімге бір немесе екі қосымша мүшені де таңдауға құқылы болды. Алғашқы округтік кеңес сайлауы 1899 жылдың 6 сәуірінде өтті, ал олардың ашылу отырысының бірінші жұмысы қосымша мүшелерді тағайындау болды. Үш жыл сайынғы сайлау 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда кейінге шегерілді. 1919 жылғы Жергілікті Өкімет (Ирландия) Заңы көпмандатты сайлау округтерінен сайланатын округтік кеңестерге бір ауыстырылатын дауыс жүйесі арқылы пропорционалдық өкілдік принципін енгізді. Тәуелсіздікке дейін жаңа жүйе бойынша тек бір сайлау өтті, ол 1920 жылдың қаңтарында (қалалық аймақтарда) және 1920 жылдың 2 маусымында (ауылдық аймақтарда) Ирландия Тәуелсіздік соғысы кезінде өтті.

1922 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Ирландия еркін мемлекеті Ұлыбритания заңнамасымен құрылған жергілікті билік органдарын мұра етті. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы сайлаулар 1925 жылғы 23 маусымда, Жергілікті басқару туралы заңға (Local Government Act) енгізілген түзетулерден кейін өтті. Заң ауылдық округтік кеңестерді (Даблин графтығынан басқа) жойды және олардың өкілеттіктерін округтік кеңестерге берді. Келесі сайлауда барлық округтік кеңестердің құрамы ұлғайтылатын болды: қосымша кеңесшілер саны жойылған ауылдық округтер санының екі есесіне тең болуы тиіс еді. Заң округтік кеңестердің өкілеттіктері мен міндеттерін белгіледі, сондай-ақ Жергілікті басқару министріне «жергілікті кеңес өз міндеттерін тиісінше және тиімді орындамай отыр» деген қанағатқа келген жағдайда кеңестерді тарату құқығын берді. Ол жаңа сайлау өткізуге немесе кеңестің билігі мен мүлкін «өзі дұрыс деп санаған органға, тұлғаларға немесе адамға» беруге бұйыра алатын болды. Бұл құқықты барлық партиялардың министрлері кеңінен пайдаланды. Мысалы, Керри округі кеңесі 1930 жылдан 1932 жылға дейін және 1945 жылдан 1948 жылға дейін таратылды, ал кеңес функцияларын орындау үшін комиссарлар тағайындалды. 1994 жылы Дублин округі 1993 жылғы Жергілікті басқару (Дублин) заңы бойынша үш жаңа округке бөлінген кезде округтік кеңестердің саны 27-ден 29-ға дейін артты: Дун Лаогер – Ратдаун, Фигал және Оңтүстік Дублин. 2014 жылы Жергілікті басқару реформасы туралы заңға сәйкес округтік кеңестердің саны тағы да азайтылды: Солтүстік Типперри және Оңтүстік Типперри округтік кеңестерінің бірігуі нәтижесінде бір Типперри округтік кеңесі құрылды; Лимерик және Уотерфорд қалалық және округтік кеңестері бірігіп, Лимерик қалалық және округтік кеңесі мен Уотерфорд қалалық және округтік кеңесі құрылды.

Тайвань

Тайваньда әрбір округтің заң шығарушы органы – округтік кеңес. Кеңес мүшелері 4 жыл сайын өтетін жергілікті сайлауларда сайланады.

1950 жылдан 1999 жылға дейін

1950 жылы сәуір айында қалалар мен аудандарға жергілікті басқаруды іске асыру жөніндегі қағидалар жарияланды. 1951 жылы аудандық кеңестер құрылды.

1999 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1999 жылы Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Заңы қабылданды. Заңда белгіленгендей, аудандық кеңестердің міндеттеріне аудандық бюджетті мақұлдау, жергілікті салықтарды жинау және жергілікті ережелерді қабылдау кіреді.

Ұлыбритания

Аудандық кеңестер 19 ғасырдың соңында құрылды. Ұлыбританияның құрамына кіретін елдердің әрқайсысында кеңестердің өкілеттіктері мен құрамы әртүрлі болды. 1970 жылдардағы жергілікті басқару реформаларынан кейін Шотландияда және Солтүстік Ирландияда аудандық кеңестер болмай қалды. Англияда олар көбінесе екі деңгейлі әкімшілік жүйенің жоғарғы деңгейін құрайды, ал Уэльсте – унитарлық билік органдары болып табылады.

Англия

Англияда округтік кеңестер 1889 жылы енгізіліп, 1974 жылы реформаланды. 1990 жылдардың ортасынан бастап жергілікті басқаруды қайта ұйымдастырудың бірқатар шаралары округтік кеңестердің санын азайтты, себебі бірқатар аймақтарда бірыңғай билік органдары құрылды. Округтік кеңестер – өте ірі жұмыс берушілер, олардың функциялары өте кең: білім беру (мектептер мен жастарға арналған қызметтер), әлеуметтік қызметтер, автомобиль жолдары, өрттен қорғау және құтқару қызметтері, кітапханалар, қоқыс тастау, тұтынушыларға қызмет көрсету және қала мен ауылды жоспарлау. 1990 жылдарға дейін олар жоғары білім колледждері мен мансап кеңес беру қызметтерін де басқарды. Сол онжылдықта автомобиль жолдарын күтіп ұстау, тазалау және мектептегі тамақтану сияқты кейбір дәстүрлі қызметтер жекешелендірілді.

Тарих

Округтік кеңестер 1888 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заңмен (51 және 52 Vict. c. 41) құрылды, бұл кеңестер негізінен сайланбаған округтік соттардың әкімшілік функцияларын өз мойнына алды. Округтік кеңестер сайлаушылар тікелей сайлаған кеңесшілерден және кеңес өзі таңдаған кенештерден тұрды. Әр үш кеңесшіге бір округтік кенеш (Лондон округтік кеңесінде әр алтысына бір) қарасты. Кеңестерге алғашқы сайлау 1889 жылдың қаңтар айында әртүрлі күндері өтті және олар 1 сәуірге дейін «уақытша» немесе көлеңкелі кеңестер ретінде жұмыс істеді, содан кейін толық құқықтарына ие болды. Барлық кеңесшілер мен кенештердің жартысы үш жыл сайын қайта сайланды. Округтік кеңестер аймақтағы стратегиялық қызметтерге жауапты болды, ал 1894 жылдан бастап кішкентай қалалық және ауылдық округтік кеңестер басқа да іс-шаралармен айналысты. 1929 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заң округтік кеңестердің өкілеттіктерін едәуір арттырды. Ең бастысы, қамқоршылар кеңестері таратылды: округтік кеңестер жұмыс үйлерін мемлекеттік көмек мекемелері ретінде қабылдады, сондай-ақ бұрынғы кедейлер заңнамасы бойынша емханалар мен жұқпалы аурулар ауруханаларына жауапкершілікті өз мойнына алды. Округтік кеңестер ауылдық округтердегі жолдарды да басқарды. 1965 жылы округтік кеңестердің саны азайтылды. 1963 жылғы Лондон үкіметі туралы заң Лондон мен Миддлсекске қатысты заңдарды жойып, Үлкен Лондон кеңесін құрды. Үлкен Лондон «аймақ» деп жарияланды және ешқандай округке кірмейді. Сонымен қатар, Англияның жергілікті үкімет комиссиясының ұсыныстары бойынша екі жұп әкімшілік округтер – Кембриджшир және Эли аралы, сондай-ақ Хантингдон және Питерборо біріктірілді. 1972 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заң Англия мен Уэльстегі жергілікті билік органдарын толығымен қайта ұйымдастырды. Округтік округтер таратылды және Англияның барлық бөлігі (Үлкен Лондондан басқа) округтік және аудандық кеңестерден тұратын екі деңгейлі жүйеге көшті. Алты ірі қалалық агломерацияда кеңейтілген өкілеттіктермен қалалық округтік кеңестер құрылды. Округтік кенештердің лауазымы жойылды және барлық кеңес мүшелері әр төрт жыл сайын тікелей сайланды. 1986 жылы алты қалалық округтік кеңес таратылды, олардың функциялары қалалық округтерге және бірлескен кеңестерге берілді. 1992 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заң жергілікті басқару құрылымын қарау және қажет болған жағдайда бірыңғай билік органдарын енгізуді міндеттеген жаңа Жергілікті өзін-өзі басқару комиссиясын құрды. Осыған сәйкес, округтік кеңестердің саны азайтылды: Авон, Беркшир, Кливленд, Херефорд және Ворчестер, сондай-ақ Хамберсайд таратылды, ал Ворчестершир округтік кеңесі қайта құрылды. Реформалар округтік және аудандық кеңестердің арасындағы шекараны біршама бұзды. Уайт аралы округтік кеңесі бірыңғай билікке айналды және «Уайт аралы кеңесі» деп аталды. Керісінше, екі бірыңғай аудандық кеңес өз атауларына «округ» сөзін қосып, «Рутленд округтік кеңес аудандық кеңесі» және «Херефордшир округі аудандық кеңесі» аталды.

ХХІ ғасыр реформалары

Жергілікті билік реформасының кезекті толқыны 2009 жылдың сәуір айында 2007 жылғы «Жергілікті билік және денсаулық сақтау саласындағы халық қатысуы туралы» заң бойынша жүзеге асты. 2007 жылы орталық үкіметтің шақыруымен бірнеше округтік кеңестер мен оларға қатысты аудандар жергілікті мемлекеттік басқаруды ұйымдастырудың жолдарын қарастырды, көбінесе бұл қолданыстағы округтік және аудандық кеңестерді тарату және осы округтердің толық немесе бір бөлігі үшін бір деңгейлі билік құру арқылы іске асырылды. Осының нәтижесінде, бірқатар (көбінесе) ауылдық округтердің мәртебесі өзгерді. Корнуолл, Дарем, Нортумберленд, Шропшир және Уилтшир барлық қызметтерді ұсынатын бірыңғай билік органдарына айналды. Кейбір кеңестер өз атауларынан «округ» деген сөзді шығарды. Бедфордшир және Чешир округтік кеңестері таратылды, ал олардың шегінде бірнеше бірыңғай кеңес құрылды. Басқа округтік кеңестер өзгеріссіз қалды, әсіресе Англияның оңтүстік-шығысы сияқты тығыз қоныстанған аймақтарда. 2019–20 жылдары тағы да шағын жергілікті билік реформалары жүргізілді, нәтижесінде Дорсет және Бэкингемшир де барлық қызметтерді ұсынатын бірыңғай билік органдарына айналды.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландияда 1922 жылдан 1973 жылға дейін округтік кеңестер болды. Бөліс кезінде алты әкімшілік округ Біріккен Корольдікте Солтүстік Ирландияның құрамында қалды. Жергілікті басқару Солтүстік Ирландия Парламентінің бақылауына көшті, ол дереу 1922 жылғы Жергілікті басқару туралы заңды (Солтүстік Ирландия) қабылдап, пропорционалды өкілдікті жойды. Сайлау округтері қайта құрылды және сайлаушылардың мүліктік талаптары (көп дауыс беру) енгізілді, бұл ұлтшылдар көпшілікке ие округтерде одақтастық бақылаудағы кеңестерді қамтамасыз етті. 1968 жылы Ферманаг округі кеңесі біртұтас орган ретінде қайта құрылды. 1972 жылғы Жергілікті басқару туралы заңға (Солтүстік Ирландия) сәйкес 1973 жылы округтік кеңестер таратылды. Одан бері жергілікті билік органдары аудандық кеңестер болып табылады.

Шотландия

Шотландияда округтік кеңестер 1890 жылдан 1975 жылға дейін өмір сүрді. Олар 1889 жылғы «Жергілікті басқару (Шотландия) туралы» заңымен құрылып, қырық жыл өткен соң 1929 жылғы «Жергілікті басқару (Шотландия) туралы» заңымен қайта құрылды. 1975 жылы ірі аймақтық кеңестер жүйесі енгізілген кезде округтік кеңестер таратылды. 1996 жылы аймақтар таратылып, олардың орнына қазіргі біртұтас кеңес аумақтары құрылды.

Тарих

Шотландияда округтік басқаруды бақылау жеткізу комиссарларының қолында болды. Бұл жер салығын төлеуге жауапты негізгі жер иелерінен құралған, сайланбаған орган еді. Шотландия округтік кеңестеріне алғашқы сайлау 1890 жылдың ақпанында өтті. Дегенмен, округтің тек "жерлік" бөлігінен кеңесшілер сайланды. Кеңестің қалған бөлігі округтегі қалалардың қалалық кеңестерімен бірлесіп тағайындалды. Шотландия округтік кеңестері Англия мен Уэльстегілерден округтерін аудандарға бөлу қажеттігімен ерекшеленді. Аудандық комитет, сол аймақтан сайланған округтік кеңесшілерден құрылып, кейбір әкімшілік мәселелер бойынша тәуелсіз жергілікті кеңес болып табылды. 1930 жылы Шотландия округтік кеңестері толыққанды түрде қайта құрылды. Кіші қалаларда олардың өкілеттіктері артты. Ал ірі қалалар көптеген мәселелер бойынша округтен тәуелсіз болды. 1890 жылы құрылған аудандық комитеттер таратылып, олардың орнына аудандық кеңестер құрылды, олар округтік кеңесшілерден және тікелей сайланған аудандық кеңесшілерден құралды. Пертшир және Кинросшир, сондай-ақ Морей және Найрншир үшін екі бірлескен округтік кеңес құрылды. Округтік кеңестер таратылған білім беру органдарының функцияларын да өз мойнына алды.

Уэльс

1996 жылдан бері Уэльс біртұтас басқару аймақтарына бөлінген. Аталған заңнама бойынша, басқару кеңестері «аудандық кеңестер» немесе «аудандық қалалық кеңестер» деп белгіленді. Аудандық және аудандық қалалық кеңестердің өкілеттіктері толықтай бірдей.

Тарих

1996 жылға дейін Уэльстегі жергілікті басқару Англиядағыдай болды. Сөйтіп, 1889 жылы құрылған округтік кеңестер ағылшын әріптестерімен толықтай сәйкес келді. 1958 жылғы Жергілікті басқару туралы заң бойынша тағайындалған Уэльс бойынша жергілікті басқару комиссиясы Уэльсте және Монмутширдегі округтік кеңестер санын он үштен жетіге дейін азайтуды ұсынды, бірақ реформа 1974 жылға дейін іске аспады. 1974 жылдың 1 сәуірінен бастап округтер мен округтік кеңестердің саны сегізге дейін азайтылды. Англияда сол кезде құрылған округтік кеңестер сияқты, кеңестің барлық құрамы әр төрт жыл сайын сайланды. Дегенмен, округтік және аудандық кеңестер арасындағы өкілеттіктер бөлінуі шамалы өзгеше болды. Округтік және аудандық кеңестер жиырма екі жыл өткен соң, қазіргі негізгі аумақтық жүйе енгізілген кезде таратылды.

Америка Құрама Штаттары

Аудандық кеңес – белгілі бір ауданға немесе аймаққа қызмет көрсетуге жауапты жергілікті өзін-өзі басқару органы. Ол әдетте ауданның бюджеті, инфрақұрылымы және қызметтері туралы шешімдер қабылдауға жауапты сайланған лауазым иелерінен құралады. Аудандық кеңестер білім беру, денсаулық сақтау, қоғамдық қауіпсіздік, көлік және әлеуметтік қызметтер сияқты қызметтерді ұсыну үшін жауапты. Олар сондай-ақ осы қызметтерді қаржыландыру үшін салықтар мен төлемдер жинауға құқылы. Аудандық кеңестер әдетте өз аудандарының ішіндегі жолдарды, көпірлерді және басқа да инфрақұрылымды күтіп ұстау үшін жауапты. Олар ауданға қатысты заңдар мен ережелерді қабылдау өкілеттігіне де ие. Аудандық кеңестер әдетте сайлаушыларына кітапханалар, саябақтар және басқа да демалыс орындары сияқты қызметтер ұсыну үшін жауапты. Сондай-ақ, аудандық кеңестер қарттарға, мүгедектерге және басқа да әлсіз топтарға қызмет көрсету үшін жауапты. Аудандық кеңестер әдетте су және ауа сапасы сияқты қоршаған ортаға қызмет көрсетуге және табиғи ресурстарды қорғауға жауапты. Олар сондай-ақ экономикалық даму және жұмысқа оқыту сияқты бизнеске қызметтер ұсынады.