Кіріспе

Сәбиді дәретханаға үйрету – дәретханаға үйрету (сондай-ақ, шұлыққа үйрету немесе дәретхананы меңгеру) дегеніміз, әсіресе нәресте немесе кішкентай баланың зәр шығару және ішек қызметін дәретханада жасауға үйрету процесі. Соңғы жылдары оқытуға қатысты көзқарас едәуір өзгерді және ол мәдениеттер мен демографиялық жағдайларға байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Қазіргі кездегі дәретханаға үйрету әдістерінің көпшілігі мінез-құлық және когнитивтік психологияға негізделген тәсілді қолдайды. Әдістер туралы нақты ұсыныстар кең ауқымды, бірақ олардың көпшілігі тиімді деп саналады, алайда олардың салыстырмалы тиімділігін зерттейтін нақты зерттеулер жеткіліксіз. Бір тәсілдің барлық балалар үшін немесе бір бала үшін уақыт өте келе тиімді болуы мүмкін емес, сондықтан оқытушылар өз жағдайларына қарай әдістерін бейімдеуі керек. Кейбір мәдениеттерде балаларды туғаннан кейін көп ұзамай оқытуды бастау мүмкін. Дегенмен, дамыған елдердің көп бөлігінде бұл 18 айдан 2 жасқа дейін жүзеге асырылады, ал балалардың көпшілігі 4 жасқа дейін толыққанды үйренеді, бірақ көптеген балалар кейде жағдайға түсіп қалуы мүмкін. Белгілі бір мінез-құлық немесе медициналық аурулар дәретханаға үйренуге әсер етуі және сәтті аяқтау үшін қажетті уақытты және күш-жігерді ұзартуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, бұл медициналық маманның кәсіби араласуын қажет етеді. Алайда, мұндай жағдай сирек кездеседі және оқытуда қиындықтарға тап болған балалардың көпшілігін сәтті оқытуға болады. Балаларды оқытумен байланысты белгілі бір тәуекелдер бар, мысалы, сығу немесе дәретханадан құлау және дәретханаға үйрету кейбір жағдайларда зорлық-зомбылыққа себеп болуы мүмкін. Дәретханаға үйрету үшін арнайы және жалпы қолданылатын бірнеше технологиялар әзірленген.

Апаттар

Авариялар, несеп немесе нәжіс ұстамаудың (инконтиненцияның) эпизодтары, көбінесе дәретханаға үйрену процесінің қалыпты бөлігі болып табылады. Түнгі энурез, яғни төсекке сиюдің жиілігі жеті жастағы балалардың арасында 9,7%-ға, ал он жастағы балалардың арасында 5,5%-ға жетеді, содан кейін ересектерде шамамен 0,5%-ға төмендейді.

Асқынулар

Балалардың кейбір даму, мінез-құлық немесе медициналық бұзылыстары бар ата-аналар үшін дәретханаға үйрету қиынға соғуы мүмкін. Аутизм, феталды алкогольдік спектрлік бұзылыс, қарсылық көрсету бұзылысы немесе назар тапшылығы және гипербелсенділік бұзылысы бар балалар дәретханаға үйренуді аяқтауға ынталанбауы мүмкін, олармен байланысты әлеуметтік ынталандыруларға тиісті жауап беруде қиындықтар тууы мүмкін, немесе дәретхананы пайдалануды жағымсыз ететін сезімталдықтары болуы мүмкін. Балаларда зәр шығару жүйесіне қатысты түрлі физикалық мәселелер болуы мүмкін, бұл сәтті дәретханаға үйретуді қамтамасыз ету үшін медициналық бағалау және хирургиялық немесе дәрілік араласуды қажет етуі мүмкін. Церебральды параличі бар балалар несеп және ішек бақылауына қатысты ерекше қиындықтарға тап болуы мүмкін, ал көру немесе есту қабілеті бұзылған балаларға терапия немесе бейімделу құралдарымен қатар, ата-аналардың оқыту тәсілін түзету қажет болуы мүмкін. Нәжіс шығару үшін дәретханаға барудан бас тарту – бала дәретханаға зәр шығаруға үйретілгеннен кейін, кем дегенде бір ай бойы дәретханаға барудан бас тарту жағдайы. Бұл балалардың 22%-на дейін кездеседі және ішек қырысуына немесе нәжіс шығару кезінде ауырсынуға әкелуі мүмкін. Көбінесе бұл араласусыз дерлік өздігінен шешіледі. Кент қауымдық денсаулық сақтау NHS Foundation Trust қызметкерінің бірі 15 жасқа дейінгі, медициналық жағынан сау жасөспірімдердің дәретханаға үйрену мәселесі бар екенін білетінін айтты. Баяушылар бұл мәселені ата-аналардың балаларына негізгі дағдыларды үйретуге жеткілікті уақыт таппауымен байланыстырды.

Қауіптері

2002-2010 жылдар аралығында АҚШ-тағы ауруханалардың шұғыл жәрдем бөлімдерінен алынған деректерді зерттеу көрсетті, дәретханаға үйретумен байланысты жарақаттардың ең көп кездесетін түрі – дәретхана тақтасының құлауынан болған жарақаттар, және олар көбінесе екі-үш жастағы балаларда тіркелген. Екінші ең көп кездесетін жарақат – еденде сырғанау салдарынан болған жарақаттар, ал барлық жарақаттардың 99 пайызы үйде орын алған. Мұны күтуші баланың қасақана бағынбауы деп қате түсінуі мүмкін.

Технологиялар мен жабдықтар

1938 жылдан бастап, дәретханаға үйрету мәселесін шешу үшін жасалған алғашқы технологиялардың бірі "қоңырау және төсеу" деп аталды, онда сенсор баланың түні бойы суырып тастағанын анықтап, шартты рефлекс үшін дабыл қақты. Ақыл-ой жетілмеушілігі бар адамдарды дәретханаға үйретуге қатысты, ішкі киімдегі ылғалдылықты сезетін ұқсас дабыл жүйелері зерттелді. Бұл әдіс соңғы уақытта бала пайдаланғанда дауыстық қолдау немесе басқа да ынталандыру түрлерін шығаратын унитаздарды жасауда қолданылды. Мақтадан жасалған іш киімге көшкеннен кейін қайталап оқиғаға ұшыраған балаларға бейнеленген қысқыштарды қайта пайдалануға рұқсат етуге болады. Көптеген қолданылатын техникалар арнайы балалар унитаздарын пайдалануды ұсынады, ал кейбіреулері ата-аналарға сыйлық ретінде тағамдар мен сусындарды пайдалануды ұсынады.