Кіріспе

Бали индуизмі – Бали халқының көпшілігі ұстанатын индуизм түрі. Бұл әсіресе аралда тұратын бали халқымен байланысты және жергілікті анимизмді, ата-бабаларға табынуды немесе Питру Пакшаны, буддалық қасиеттілерге немесе Бодхисаттваға құрмет көрсетуді қамтитын индуизмнің ерекше бір түрін білдіреді. Индонезия аралдарының халқының басым бөлігі мұсылман (87,2%). Бали аралы – бұл ерекше жағдай, онда оның тұрғындарының шамамен 87% индус болып табылады (индонезиялық жалпы халықтың шамамен 1,7% құрайды). Тарихи деректерде Үндістаннан мәдени және рухани идеялардың таралу процесі туралы нақты мәлімет жоқ. Ява аңыздарында Сака дәуірі б.з. 78 жылы деп көрсетілген. Индонезия аралдарында Махабхаратадан алынған әңгімелер б.з. 1-ғасырынан бастап кездеседі, олардың нұсқалары Тамил Надудағы нұсқаларға ұқсас. 414 жылы Сейлоннан Қытайға қайтып келген Фа Хьеннің ежелгі қытай жазбаларында Явада индуизмнің екі мектебі болғаны айтылады.

Шамамен 1400 жылы Индонезия аралдарындағы патшалықтарға жағалаудағы мұсылман әскерлері шабуыл жасады. Солтүстік Суматрада (Ачех), оңтүстік Суматрада, батыс және орталық Явада, сондай-ақ оңтүстік Борнеода (Калимантан) төрт түрлі және келіспеушілікке толы ислам сұлтандықтары құрылды. Бұл зорлық-зомбылық Индонезияның көптеген аралдарында индуистік-буддалық патшалықтар мен қауымдардың құлауына әкелді. Осы діни қақтығыстар мен сұлтандықтар арасындағы соғыс кезінде, жаңа билік орталықтары аймақтарды бақылауға алуға тырысқанда, еуропалық отаршылдық пайда болды. Голланд отаршылдық империясы дінаралық қақтығыстардың алдын алуға көмектесті және Индонезияның ежелгі индуистік-буддалық мәдени негіздерін, әсіресе Ява мен Индонезияның батыс аралдарында, зерттеу, түсіну және сақтау процесін баяу бастады. Индонезия 1945 жылғы Конституциясының 29-бабында барлық азаматтарға дін бостандығы кепілдігі берілді. Осы мақсатқа жету үшін бали индуистері Бали мен Үндістан арасында студенттік және мәдени алмасу бағдарламаларын бастады, бұл Бали индуизмінің негізгі принциптерін (Катур Веда, Упанишад, Пураналар, Итихаса) қалыптастыруға көмектесті. Әсіресе, 1950 жылдардың ортасында Балидегі саяси өзін-өзі анықтау қозғалысы 1958 жылғы бірлескен өтінішке әкелді, онда Индонезия үкіметінен индуизм дхармасын мойындау талап етілді.

«Ом тат сат экам эва адвитиям».
Аудармасы: «Ом, осылайша, барлық нәрсені қамтитын, шексіз, бөлінбейтін Бірлік мәні».
Бали индуистерінің бірлескен өтініші, 14 маусым 1958 жыл.

Бали – Индонезияның индуизмді сақтап қалған жалғыз бөлігі.

Негізгі нанымдар

Бали индуизмі – индуизмнің буддизм элементтерімен және индуизмнің келуінен бұрын Индонезия архипелагында кең таралған жергілікті анимистік сенімдер мен дәстүрлердің қосылуы. Ол индуизмнің негізгі наным-сенімдерін Бали халқының өнері мен ғұрыптарымен үйлестіреді. Қазіргі заманда Балидегі индуизмді Индонезия Дін министрлігі Агам индус дхармы деп атаса, дәстүрлі түрде бұл дін Тирта, Тримурти, индус, Агам Тирта, Шива, Будда және Шива Будда сияқты түрлі аттармен танымал болған. Тирта және Тримурти терминдері үнді индуизмінен алынған, Тирта (қасиетті суларға саяхат арқылы руханиятқа жетелу) және Тримурти (Брахма, Вишну және Шива) ұғымдарына сәйкес келеді. Үндістандағыдай, Балидегі индуизм де икемділікпен дамыды, алуан түрлі өмір салтын қамтыды. Ол көптеген үнді рухани идеяларын сіңіреді, үнді Пураналары мен индуистік эпостардың аңыздары мен сенімдерін қадір тұтады және өзінің дәстүрлерін сан алуан хянгтармен – жергілікті және ата-бабалар рухтарымен байланысты ерекше мерекелер мен ғұрыптар арқылы көрсетеді, сондай-ақ Үндістанда кең таралмаған жануарларды құрбан ету рәсімдерін де қамтиды. Дәстүр бойынша Индонезия индуизмінде құдайлар пантеоны болған және бұл сенім әлі де сақталуда; сонымен қатар Индонезия индуизмі индуистерге дұға етудің уақыты, тәсілі және орны тұрғысынан еркіндік пен икемділік берген. Дегенмен, Индонезия үкіметі Индонезия индуизмін ұлттық идеологиясына сәйкес келетін белгілі бір ресми танылған нанымдары бар монотеистік дін ретінде қарастырады және насихатайды. Индонезия мектеп оқулықтарында индуизмнің бір ғана жоғары құдайы бар, индуистер күніне үш рет міндетті дұға оқиды және индуизмнің кейбір негізгі сенімдері ислам дінінің ілімдерімен паралель екендігі айтылады. Индонезия Дін министрлігі ресми түрде мойындаған индуистік сенімдердің кейбірі: Олар үнді және бали индуизмінің негіздерін құрайды. Діни ақпараттың басқа көздері – әмбебап индуистік Пураналар мен Итихаса (негізінен Рамаяна және Махабхарата). Махабхарата және Рамаяна эпостары Индонезиядағы сенушілер арасында мәңгілік дәстүрге айналды, көлеңке театрлары (ваянг) мен би өнерлері арқылы көрініс тапты. Үндістандағыдай, Индонезия индуизмі руханилықтың төрт жолын мойындайды, оны Чатур Марга деп атайды. Бұлар: бхакти марга (құдайларға адалу жолы), джнана марга (білім жолы), карма марга (іздер жолы) және раджа марга (медитация жолы). Балиде Бхакти Марга ең көп тараған.

Этикалық құндылықтар

Бали индуизмінің аксиологиялық идеялары үнді индуизміне ұқсас. Алайда, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы индуизмді зерттейтін Мартин Рамстедт, олар біршама өзгеше аталады және бір ұрпақтан екінші ұрпаққа қоғамдық тұрғыда және рухани рәсімдер арқылы беріледі. Индонезиядағы ислам мектептері мен Үндістандағы индуистік ашрамдардан өзгеше, Бали индуизмінің ресми ұсынылымында дәстүрлі қағидалар мен құндылықтар үйде, рәсімдерде және діни символдарда қалыптасады. Мысалы, материалдық және рухани әлемді байланыстыратын "тирта" немесе қасиетті суды шашумен байланысты символизм, алдымен басына шашырылып, "манахтың (ойдың) тазаруы" деп түсініледі, содан кейін ішіліп, "вактың (сөздің) тазаруы" деп түсініледі, ал содан кейін денеге шашырылып, "каяның (қарым-қатынас пен мінез-құлықтың) тазаруын" көрсетеді. Нгура Нала былай дейді: "Осылайша, жас ұрпақ Три Кая Парисуда ұғымындағы – таза немесе жақсы ойдың (маначика), таза немесе жақсы сөздің (вачика) және таза мінез-құлықтың (каика) – негізіндегі этикалық құндылықтармен танысады".

Тууы мен өмір сүруі

Барлығы он үш рәсім бар, олар өмірмен байланысты, тұқымдалудан бастап, өлімге дейін, бірақ өлімді қоспағанда, әрқайсысының төрт элементі бар: жаман рухтарды басып тастау, киелі сумен тазарту, жанның күшін тарату және дұға ету. Бұл рәсімдер адам өміріндегі маңызды оқиғаларды белгілейді, соның ішінде туу, ересек болу, астық беру және үйлену. Жаңа туған сәби – ата-баба рухының бейнесі деп есептеледі және өмірінің алғашқы 42 күнінде ол құдай ретінде қарастырылады. Дегенмен, ана таза емес деп саналады және осы кезеңде ешқандай діни іс-шараға қатысуға рұқсат етілмейді. Сәби 105 күнге толғанға дейін, яғни Балидің 210 күндік Павукон күнтізбесі бойынша бірінші туған күнінің жартысына дейін, таза емес жерге тиісуге болмайды. Бала ересек болғаннан кейін, алты жоғарғы кәдімті тістері тегіс болғанша кесіледі.

Өлім және реинкарнация

Ең маңызды рәсімдер өлімнен кейін өткізіледі және нәтижесінде жан ақырында қайта тууға босатылады. Басқа діндердің өлім рәсімдерінен өзгеше, физикалық дене назарда тұрмайды, себебі ол жанның уақытша ыдысы ғана деп есептеледі және тек қана тиімді жоюға лайық. Шындығында, жан денесінен толықтай айрылу үшін, оның денесі өртелуі тиіс. Бұл үшін кремация рәсімі өте қымбатқа түсуі мүмкін, өйткені бұл рәсім – артында қалғандарға зор билігі бар құдайға айналуға тағдырланған жанға құрмет көрсетудің бір жолы. Сондықтан, кейде денелер уақытша жерленеді, отбасы кремацияға жеткілікті қаражат жинағанша, бірақ дін қызметкерлерінің немесе жоғары топтағы отбасылардың денелері жер үстінде сақталады.

Галуган және Кунинган

Ең маңызды мереке – Галуган (Дипавалимен байланысты), дхарманың адхарма үстінен жеңісін тойлайтын күн. Ол Балидің 210 күндік Павукон күнтізбесі бойынша есептеледі және он бірінші аптаның (Дунгулан) сәрсенбісінде (Буда) болады. Дәстүр бойынша, қайтыс болғандардың рухтары көктен түсіп, он күннен кейін Кунинан күні қайта оралады.

Ньепи

Нейпи, немесе Үнсіздік күні, Бали Сака жылының басталуын көрсетеді және 10-шы айдың, Кедасаның бірінші күні аталып өтеді. Әдетте наурыз айында болады.

Басқа мерекелер

Ватугунунг, Паукон күнтізбесінің соңғы күні, білімнің құдайы Сарасватиге арналған. Кітаптарға арналған күн болғанымен, оқуға рұқсат жоқ. Жылдың төртінші күні Пагервеси деп аталады, бұл "темір қоршау" деген мағынаны білдіреді. Ол жақсылық пен жамандық арасындағы шайқасты еске түсіреді.