Кіріспе

Тілдерді араластыруды қолданатын мәтін. Макарондық тіл – тілдерді араластыруды қолданатын кез келген тіркес, әсіресе екі тілді ойын-қалжыңдар немесе тілдердің бір контекстте әртүрлі қолданылу жағдайлары (мәтіннің әртүрлі тілдердегі бөлек сегменттері емес). Гибрид сөздер «ішкі макарондық» болып саналады. Сөйлеу тілінде код ауыстыру – бір әңгімеде бірнеше тіл немесе диалектті қолдану. Макарондық латын – бұл халық тіліндегі сөздерге латын жұрнақтарын қосу немесе латын сөздерін халық тілімен араластыру арқылы жасалған шатасқан жаргон (қарапайым латын тілімен салыстырыңыз). «Макарондық» сөзі неолатын тіліндегі *macaronicus* сөзінен шыққан, ал ол итальян тіліндегі *maccarone*, яғни «көкжөңке» деген сөзден келген – бұл шаруалардың қарапайым тағамы саналады. Бұл көбінесе сықақтап айтуға немесе сатирикалық мақсатпен қолданылады, бірақ кейде күрделі аралас тілде жазылған әдебиеттерге де қолданылуы мүмкін.

Латынша-итальянша макарондық өлең

Макарондық термин 15 ғасырдың соңында Падуа қаласында пайда болған деп есептеледі. (Макерони сөзінің де осылай туындағаны болжанады.) Оның осы жанрмен байланысы 1488 немесе 1489 жылы жарық көрген Тифи Одасидің латын және итальян тілдерін араластырып жазған «Макаронея» поэмасынан бастау алады. Осы жанрдың тағы бір мысалы – Падуалық Коррадоның «Тосонтеа» туындысы, ол Тифидің «Макаронея» поэмасымен шамамен бір уақытта жарық көрген. Тифи және оның замандастары сол кездегі көптеген дәрігерлер, ғалымдар мен бюрократтар қолданған бұрыс латын тілін сатиралық тұрғыдан бейнелеуді көздеген. Бұл «макарондық латын» (macaronica verba) білімсіздік немесе салғырттық салдарынан болуы мүмкін, сонымен қатар оны сөйлейтіндер қарапайым халыққа түсінікті болу үшін, олардың тіліне жүгінбестен өзіндік стильде сөйлеуге тырысқан болуы да мүмкін. Аралас тілде жазылған маңызды және ерекше туынды – Франческо Колоннаның 1499 жылы жарық көрген «Гипнеротомахия Полифили» еңбегі. Ол негізінен итальян тілінің синтаксисі мен морфологиясын қолданып жазылған, бірақ латын, грек және кейде басқа тілдердің түбірлеріне негізделген жасалған сөздерді пайдаланған. Дегенмен, «Гипнеротомахия» Тифидің «Макаронея» поэмасымен бір замандас болғанымен, оның аралас тілі тек әзіл үшін емес, кітаптың фантастикалық, бірақ әдемі табиғатын көрсету үшін эстетикалық тәсіл ретінде қолданылады. Тифидің «Макаронея» поэмасы кең танымал болды және 16-шы және 17-ші ғасырларда макарондық латын тілінде әзілдік мәтіндер жазу, әсіресе итальян тілінде, сондай-ақ көптеген басқа еуропа тілдерінде сәнге айналды. Маңызды итальяндық мысал – Теофило Фоленгоның «Балдо» поэмасы, ол өзінің өлеңдерін «ұн, ірімшік және майдың қалың қоспасы» деп сипаттаған.