Қысқартулар және аббревиатуралар

Кіріспе

Сөздің немесе сөз тіркесінің қысқартылған түрі. Қысқарту (латынша *brevis* сөзінен, "қысқа" деген мағынаны білдіреді) – кез келген тәсілмен сөздің немесе сөз тіркесінің қысқартылған түрі. Ол толық сөздің немесе сөз тіркесінің әріптерінен немесе сөздерінен тұруы мүмкін; мысалы, "қысқарту" сөзі *abbr.*, *abbrv.* немесе *abbrev.* деп қысқартылуы мүмкін. Ол тек басындағы әріптерден, басындағы әріптер мен сөздердің қоспасынан немесе басқа тілдегі сөздерді көрсететін әріптерден немесе сөздерден де тұруы мүмкін (мысалы, *e. g.*, *i. e.* немесе *RSVP*). Қысқартулардың кейбір түрлері – акронимдер (айтылатындары да, басындағы әріптерден ғана тұратындары да) немесе грамматикалық қысқартулар немесе кразис. Қысқарту – осы немесе басқа әдістердің кез келгенімен жасалатын қысқарту.

Түрлері

Акронимдер, инициализмдер, қысқартулар және крассис кейбір семантикалық және фонетикалық функцияларды ортақтайды, ал төртеуі де күнделікті тілде "қысқарту" деп аталады. Инициализм – әр әріпті айту арқылы жазылатын қысқарту, мысалы, FBI, USA, IBM, BBC.

Қысқарту – сөз немесе сөз тіркесінің ұзындығын оның әріптерінің немесе буындарының кейбіреуін жою арқылы қысқарту. Осылайша, қысқартулар – қысқартулардың бір түрі. Көбінесе, бірақ әрқашан емес, қысқарту сөздің бірінші және соңғы әріптерін немесе элементтерін қамтиды. Қысқартулардың мысалдары: "li'l" ("little" сөзінің қысқартылған түрі), "I'm" ("I am" сөзінің қысқартылған түрі) және "he'd've" ("he would have" сөзінің қысқартылған түрі).

Тарих

Қысқартулардың тарихы ұзақ. Олар сөздерді толық жазылудан аулақ болу үшін жасалды. Бұл уақыт пен орынды үнемдеу үшін (көп жазулар тасқа оюланғандықтан) және құпиялылықты қамтамасыз ету үшін жасалуы мүмкін. Грекия мен Римде сөздерді бір әріпке қысқарту кең таралған. Рим жазуларында "сөздерді әдетте сөздердің алғашқы әрпіне немесе әрпіне қарай қысқартып жазған, ал жазбалардың көбісінде кем дегенде бір қысқарту бар". Алайда "кейбір сөздердің мағынасы, мән-жайына байланысты, бірнеше болуы мүмкін. (Мысалы, ager, amicus, annus, as, Aulus, Aurelius, aurum және avus сияқты көптеген сөздердің қысқартуы болуы мүмкін.)" Көптеген жиі қолданылатын қысқартулар бірнеше әріптен тұрады: мысалы, COS консулды және COSS оның атауын білдіреді, яғни көптеген консулдар. Қысқартулар ағылшын тілінде ертеден-ақ жиі қолданылған. Ежелгі ағылшын тіліндегі "Беовульф" поэмасының көшірмелерінің қолжазбаларында көптеген қысқартулар қолданылған, мысалы Тирский et немесе for and, және for since, сондықтан "көп орын ысырап етілмейді". 15-17 ғасырларда ағылшын тілінің стандарттануы осындай қысқартуларды қолданудың өсуін қамтыды. Алғашында қысқартулар кейде тек нүктелермен ғана емес, әр түрлі тоқтату белгілерімен бейнеленген. Мысалы, like тізбегі , master және exacerbate сияқты тізбектермен ауыстырылды. Бұл қарапайым нәрсе сияқты көрінсе де, бұл адамдар академиялық мәтіндерді қолмен көшіріп, көшіру уақытын қысқартуға тырысуының белгісі болды. "Бұл - ең үлкен сержант, ол мені сізге жіберді. Ал соңғы аптада мен сізге лекцияларды оқудан бас тартуға жақсы деп тапқаныңызды жаздым, бірақ мен бұл менің бойымда жақсы болатынын білдірді деп ойлаймын." Академиялық Ұлыбританияда филологиялық лингвистикалық теорияның өсуі кезінде қысқарту өте сәнді болды. Сол сияқты, бір ғасыр бұрын Бостонда АҚШ-ты алып кеткен қысқартулар модасы басталды, жалпы әлемде танымал OK термині оның ықпалының қалдығы ретінде танылды. Алайда жылдар бойы кейбір стильдік нұсқаулықтарда келісімнің болмауы екі сөзді қысқартулардың қайсысын нүкемен қысқарту керектігін және қайсысын емес екенін анықтауды қиындатты. Бұл сұрақ төменде қарастырылады. 1990 жылдары ұялы телефондар мен Интернет арқылы электрондық байланыстың кеңінен қолданылуы тілдік қысқартулардың айтарлықтай өсуіне әкелді. Бұл негізінен мәтіндік байланыс қызметтерінің, мысалы, жедел және мәтіндік хабарламалардың кең таралуына байланысты болды. Мысалы, бастапқы SMS-те хабардың ұзындығы 160 таңбадан аспайтын (GSM 03.38 таңбалар жиынтығын пайдалана отырып) болды. Бұл қысқалық кейде Textese деп аталатын бейресми қысқарту схемасын тудырады, онда 10% немесе одан да көп сөздер әдеттегі SMS хабарламада қысқартылады. Соңғы уақытта Twitter, танымал әлеуметтік желі қызметі, 140 таңбалық хабарламалар шегімен қысқартуларды қолдана бастады. HTML-де қысқартулар <abbr title="Қысқартудың мағынасы">шағыншағы</abbr> дегенді меңзерді жылжыту арқылы көрсетуге болады.

Abbreviations have a long history. They were created to avoid spelling out whole words. This might be done to save time and space (given that many inscriptions were carved in stone) and also to provide secrecy. In both Greece and Rome the reduction of words to single letters was common. In Roman inscriptions, "Words were commonly abbreviated by using the initial letter or letters of words, and most inscriptions have at least one abbreviation". However, "some could have more than one meaning, depending on their context. (For example, can be an abbreviation for many words, such as ager, amicus, annus, as, Aulus, Aurelius, aurum and avus.)" Many frequent abbreviations consisted of more than one letter: for example COS for consul and COSS for its nominative etc. plural consules. Abbreviations were frequently used in English from its earliest days. Manuscripts of copies of the Old English poem Beowulf used many abbreviations, for example the Tironian et or for and, and for since, so that "not much space is wasted". The standardisation of English in the 15th through 17th centuries included a growth in the use of such abbreviations. At first, abbreviations were sometimes represented with various suspension signs, not only periods. For example, sequences like were replaced with , as in for master and for exacerbate. While this may seem trivial, it was symptomatic of an attempt by people manually reproducing academic texts to reduce the copy time. blockquote|Mastɔ subwardenɔ y ɔmēde me to you. And wherɔ y wrot to you the last wyke that y trouyde itt good to differrɔ thelectionɔ ovɔ to quīdenaɔ tinitatis y have be thougħt me synɔ that itt woll be thenɔ a bowte mydsomɔ.|source= Warden of Merton College, University of Oxford in Registrum Annalium Collegii Mertonensis, 1503. During the growth of philological linguistic theory in academic Britain, abbreviating became very fashionable. Likewise, a century earlier in Boston, a fad of abbreviation started that swept the United States, with the globally popular term OK generally credited as a remnant of its influence. Over the years, however, the lack of convention in some style guides has made it difficult to determine which two word abbreviations should be abbreviated with periods and which should not. This question is considered below. Widespread use of electronic communication through mobile phones and the Internet during the 1990s led to a marked rise in colloquial abbreviation. This was due largely to increasing popularity of textual communication services such as instant and text messaging. The original SMS supported message lengths of 160 characters at most (using the GSM 03.38 character set), for instance. This brevity gave rise to an informal abbreviation scheme sometimes called Textese, with which 10% or more of the words in a typical SMS message are abbreviated. More recently Twitter, a popular social networking service, began driving abbreviation use with 140 character message limits. In HTML, abbreviations can be annotated using <abbr title="Meaning of the abbreviation. ">abbreviation</abbr> to reveal its meaning by hovering the cursor.

Ағылшын тіліндегі стильдік конвенциялар

Қазіргі ағылшын тілінде аббревиатуралар үшін бірнеше қағида бар, және таңдауды жасау қиын болуы мүмкін. Барлық жағдайда қабылданған жалғыз ереже – сақтау тұралы, ал оны жеңілдету үшін баспагерлер стильдік нұсқаулықтарында өздерінің пікірлерін көрсетеді. Көтерілетін кейбір сұрақтар төменде келтірілген.

Кіші әріптер

Егер түпнұсқа сөз үлкен әріппен жазылған болса, оның аббревиатурасының бірінші әрпі де үлкен болуы керек, мысалы, Леуіліктер үшін Lev. Егер сөз бірнеше әріппен аббревиатураланса және бастапқыда кіші әріптермен жазылған болса, үлкен әріптерді қолданудың қажеті жоқ. Дегенмен, әр сөздің басындағы әріптерден ғана тұратын тіркестерді аббревиатуралағанда, барлық әріптер үлкен әріппен жазылуы тиіс, мысалы, YTD – жыл басынан бері, PCB – басылған тізбек тақтасы және FYI – сіздің ақпаратыңыз үшін. Алайда, жиі қолданылатын аббревиатураларға қатысты келесі бөлімді қараңыз: олар енді үлкен әріптермен жазылмайды.

Мерзімдер (толық аяқтаулар) және бос орындар

Қысқартуды білдіру үшін тоқтам жиі қолданылады, бірақ бұл қашан және болу керек пе дегенге қатысты пікірлер екіге бөлінеді. Харт ережелеріне сәйкес, дәстүрлі ереже бойынша қысқартулар (тек соңғы әріптері алынған сөздер) тоқтаммен аяқталады, ал жиырылған сөздер (ортасы алынған сөздер) аяқталмайды, бірақ ерекшеліктер бар. МысалТүріКешірмеКөзДәрігерҚысқартуДрДр—рПрофессорҚысқартуПроф. Проф.ПасторҚысқартуRev. Rev.ПасторЖиырылғансөздерRevdRev—dҚұрметтіҚысқартужәнеЖиырылғансөздерRt Hon. R—t Hon.

Кейбір британдық стильдік нұсқаулықтар, мысалы The Guardian және The Economist сияқты, барлық қысқартулардан тоқтамдарды толығымен алып тастауды талап етеді. Америкалық ағылшын тілінде тоқтам әдетте жиырылған сөз болсын болмасын, кіріктіріледі, мысалы, Dr. немесе Mrs. Кейбір жағдайларда тоқтамдар міндетті емес, мысалы, АҚШ немесе А.Қ.Ш. үшін Америка Құрама Штаттары, ЕО немесе Е.О. үшін Еуропалық Одақ, және БҰҰ немесе Б.Ұ.Ұ. үшін Біріккен Ұлттар Ұйымы. Дегенмен, кейбір корпоративтік стильдер, тіпті американдықтары да, барлық қысқартулардан тоқтамдарды алып тастайды. Мысалы:
АҚШ-тың Бірыңғай жол қозғалысын басқару құрылғылары жөніндегі нұсқаулығында жол белгілерінде қысқартулармен тоқтамдарды қолдануға болмайды, тек бағыттардың атын білдіретін негізгі бағыттар үшін. (Мысалы, "Солтүстік-Батыс бульвары", "Б. Джефферсон" және "ЖАЯУ ӨТУШІ" осы ұсынысқа сәйкес келеді.) Көптеген медициналық журналдарда қолданылатын AMA стилі қысқартулар мен акронимдерде тоқтамдарды қолданбайды, тек ерекше жағдайлар бар. Мысалы, т.б., яғни, қарсы, т.б., Др., Мырза, МРТ, ЖЖЖ және басқа да жүздеген сөздерде тоқтамдар жоқ. Тек қана "Жоқ" сөзімен шатасуды болдырмау үшін Numero, Number сөзінің қысқартылуы (мысалы, No); адамдардың аттарындағы бас әріптер (мысалы, "Джордж Р. Смит"); және адамның атындағы "Сент" (мысалы, "Эмили Р. Сент-Клэр") (бірақ қала аттарында, мысалы, Сент-Луис немесе Сент-Полде емес). Бастапқыда үлкен әріптермен (тоқтамдармен немесе тоқтамдарсыз) жазылған, бірақ кейіннен жалпы сөздікке енген акронимдер енді үлкен әріптермен немесе тоқтамдармен жазылмайды. Мысалы, сонар, радар, лидар, лазер, снафу және скваба. Бүгінде бір сөз тіркесіндегі сөздердің бір әріпті қысқартуларының арасында бос орын қолданылмайды, сондықтан "А.Қ.Ш." дегенге ешқашан тап болмайсыз.

Қысқарту сөйлем соңында келсе, тек бір тоқтам қолданылады: Америка Құрама Штаттарының астанасы Вашингтон, округ Колумбия.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та жарияланатын басылымдар көбінесе «The Chicago Manual of Style» және «Associated Press» ережелеріне сүйенеді. АҚШ үкіметі АҚШ Үкіметтік баспа кеңсесі жариялаған стильдік нұсқаулықты қолданады. Ұлттық стандарттар және технология институты өлшем бірліктерінің аббревиатураларын қалыптастырады.

Түрлі және жалпы ережелер

Кейбір уэльстік есімдердің аббревиатураларында екі рет қайталанатын әріптер кездеседі, себебі уэльс тілінде екі "l" әрпі жеке дыбыз болып есептеледі: мысалы, "Ll. Джордж" (Британ премьер-министрі) Дэвид Ллойд Джордж. "The" деген сөзбен басталғанда, "Реверанд" (Reverend) және "Құрметті" (Honourable) сияқты атаулар аббревиатурасы ("Rev." немесе "Hon.") емес, толық жазылады. Бұл британдық басылымдардың көпшілігіне және АҚШ-тағы кейбір басылымдарға қатысты. Жазбада немесе ауызша сөйлеу кезінде алғаш рет қолданылған қайталап пайдаланатын аббревиатура анықталу үшін толық жазылуы тиіс. Көптеген оқырмандарға беймәлім аббревиатуралардан қашу керек.

Өлшемдер: қысқартулар немесе символдар

Жазушылар өлшем бірліктерін көрсету үшін жиі қысқартуды қолданады. Мұндай қысқарту "дюйм" үшін "дюйм" сияқты аббревиатура болуы мүмкін, немесе "километр" үшін "км" сияқты символ болуы мүмкін. Халықаралық бірліктер жүйесінің (СИ) нұсқаулығында "символ" сөзі әртүрлі СИ өлшем бірліктерін көрсету үшін қолданылатын қысқартуды анықтау үшін тұрақты түрде қолданылады. Нұсқаулықта бірліктерді қалай жазу керектігінің негізгі ережелері де берілген: үлкен және кіші әріптердің ережелері сақталуы керек, мысалы, 1 МВт (мегаватт) 1 000 000 ваттқа, ал 1 000 000 000 мВт (миливатт) тең. Әріптердің арасына нүктелер қоюға болмайды, мысалы, "m. s" (бұл орталық нүкте дұрыс қолданылған "m·s" жуықтауы) "метрді секундқа көбейту" символы, ал "ms" миллисекунд символы. Егер сөйлемнің синтаксисі басқаша талап етпесе (мысалы, сөйлем соңындағы нүкте), символдан кейін нүкте қойылмауы керек. Символдың жекеше және көпше түрі бірдей болады, өйткені барлық тілдерде көпше санды көрсету үшін "s" әрпі қолданылмайды.

Сылбырлық қысқарту

Силлабикалық қысқарту әдетте бірнеше сөздің бастапқы буындарынан жасалады, мысалы, Интерпол = Халықаралық + полиция. Бұл акронимнің бір түрі. Силлабикалық қысқартулар көбінесе кіші әріптермен жазылады, кейде бас әріппен басталады және әрқашан әріптемеген емес, сөздей айтылады. Силлабикалық қысқартуларды портмантолардан ажырату қажет, портмантолар екі сөзді біріктіреді, бірақ міндетті түрде әрқайсысынан толық буынды алмайды.

Албан тілі

Албан тілінде адамның атын жасау үшін жиі сөздердің бас әріптерін пайдаланып акронимдер құрастырылады, мысалы Миджени – оның толық атының (Милош Геджер Николла) аббревиатурасы, белгілі албан ақыны және жазушысы, немесе АСДРЕНИ (Александр Ставре Дренова), тағы бір танымал албан ақыны. Соңғы онжылдықтарда кеңінен қолданылатын басқа да мысалдар – Гегерия және Тоск (албан тілінің екі негізгі диалектісін – Геге және Тоскті білдіреді) сөздерінен жасалған ГЕТОАР, сондай-ақ барлық албан жерлерін атау үшін қолданылатын Арбанон.

Ағылшынша

Ағылшын тілінде сөздік қысқартулар кеңінен қолданылмайды. Ұлыбританияның кейбір мемлекеттік мекемелері, мысалы Ofcom (Коммуникациялар басқармасы) және бұрынғы Oftel (Телекоммуникация басқармасы) осы стильді қолданады. Нью-Йоркте Трайбека (Канал көшесінің төменгі үшбұрышы) және Сохо (Хьюстон көшесінің оңтүстігінде) сияқты сөздік қысқарту арқылы аталған әртүрлі аудандар бар. Бұл қолданыс басқа американдық қалаларға тарады, мысалы, Сан-Францискода Сома (Базардың оңтүстігінде) және Денверде Лодо (Төменгі қала орталығы) пайда болды. Чикагодағы электр қуатымен қамтамасыз етуші ComEd компаниясы – Комонвелл және (Томас) Эдисон есімдерінің сөздік қысқартуы. Калифорнияның аймақтары көбінесе NorCal (Солтүстік Калифорния), CenCal (Орталық Калифорния) және SoCal (Оңтүстік Калифорния) деп сөздік қысқарту арқылы аталады. Сонымен қатар, Лос-Анджелес контекстінде СоХо (Оңтүстік Голливуд) сөздік қысқартуы Голливуд ауданының оңтүстік бөлігін білдіреді. АҚШ Әскери-теңіз күштері жартылай сөздік қысқартуларды жақсы көреді, себебі олар көптеген аббревиатуралардың арасында оқылуды жеңілдетеді. Сондықтан DESRON 6 (толық әріптермен) «Destroyer Squadron 6» (Эсминецтер эскадрильясы 6) дегенді білдіреді, ал COMNAVAIRLANT – «Commander, Naval Air Force Atlantic» (Атлантикалық Әскери-теңіз күштерінің командирі). Сөздік қысқартулар Джордж Оруэллдің «1984» романындағы ойдан шығарылған «Жаңа тілдің» маңызды ерекшелігі болып табылады. Оруэлл «Жаңа тілдегі» саяси жиырылулар – Ингсок (Ағылшын социализмі), Министрау (Шындық министрлігі), Минипленти (Молшықтық министрлігі) – 20 ғасырдағы неміс (қ.б.) және орыс жиырылуларының (қ.б.) нақты мысалдарымен ұқсас деп сипаттаған. Нацистік (Ұлттық социализм) және Гестапо (Құпия мемлекеттік полиция), политбюро (Кеңестік Одасы Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің саяси бюросы), Коминтерн (Коммунистік Интернационал), колхоз (колхоз шаруашылығы) және Комсомол (Жас коммунистер лигасы) сияқты, «Жаңа тілдегі» қысқартулар олардың қысқартылған құрылымы арқасында саяси функция атқарады деп есептеледі: олар жақсы дыбысталады және айтуға оңай, олардың мақсаты сөйлеушінің идеологиялық мазмұнын жасыру. Жақында COVID-19 (2019 жылғы коронавирус ауруы) ауруы пайда болды, ол ауыр тыныс алу синдромы коронавирусы 2 (көбінесе SARS-CoV-2 деп қысқартылатын, ішінара аббревиатура) тудырды, бұл да сөздік қысқартудың мысалы болып табылады.

Syllabic abbreviations are not widely used in English. Some UK government agencies such as Ofcom (Office of Communications) and the former Oftel (Office of Telecommunications) use this style. New York City has various neighborhoods named by syllabic abbreviation, such as Tribeca (Triangle below Canal Street) and SoHo (South of Houston Street). This usage has spread into other American cities, giving SoMa, San Francisco (South of Market) and LoDo, Denver (Lower Downtown), amongst others. Chicago based electric service provider ComEd is a syllabic abbreviation of Commonwealth and (Thomas) Edison. Sections of California are also often colloquially syllabically abbreviated, as in NorCal (Northern California), CenCal (Central California), and SoCal (Southern California). Additionally, in the context of Los Angeles, the syllabic abbreviation SoHo (Southern Hollywood) refers to the southern portion of the Hollywood neighborhood. Partially syllabic abbreviations are preferred by the US Navy, as they increase readability amidst the large number of initialisms that would otherwise have to fit into the same acronyms. Hence DESRON 6 is used (in the full capital form) to mean "Destroyer Squadron 6", while COMNAVAIRLANT would be "Commander, Naval Air Force (in the) Atlantic." Syllabic abbreviations are a prominent feature of Newspeak, the fictional language of George Orwell's dystopian novel Nineteen Eighty Four. The political contractions of Newspeak—Ingsoc (English Socialism), Minitrue (Ministry of Truth), Miniplenty (Ministry of Plenty)—are described by Orwell as similar to real examples of German (q. v.) and Russian contractions (q. v.) in the 20th century. Like Nazi (Nationalsozialismus) and Gestapo (Geheime Staatspolizei), politburo (Political Bureau of the Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union), Comintern (Communist International), kolkhoz (collective farm), and Komsomol (Young Communists' League), the contractions in Newspeak are supposed to have a political function by virtue of their abbreviated structure itself: nice sounding and easily pronounceable, their purpose is to mask all ideological content from the speaker. A more recent syllabic abbreviation has emerged with the disease COVID 19 (Corona Virus Disease 2019) caused by the Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (itself frequently abbreviated to SARS CoV 2, partly an initialism).

Неміс тілі

Силлабикалық аббревиатуралар неміс тілінде жиі қолданылып келді және қазір де қолданылады; ағылшын тіліндегі акронимдер сияқты, олардың да ерекше заманауи мәні бар, бірақ көпшілік пікірге қарамастан, олардың көптегені 1933 жылға дейін, тіпті Ұлы соғыс аяқталғанға дейін пайда болған. Kriminalpolizei, сөзбе-сөз – қылмыстық полиция, бірақ идиомалық түрде – кез келген неміс полициясының қылмыстық тергеу бөлімі, KriPo (әртүрлі әріптермен жазылатын) аббревиатурасын тудырды, ал Schutzpolizei (қорғау полициясы немесе униформалы бөлім) SchuPo аббревиатурасын тудырды. Осыған ұқсас, Швейцария мемлекеттік теміржолының Транзит полициясы – Transportpolizei – TraPo деп қысқартылады. Ұлттық-социалистік неміс жұмысшы партиясының билікке келуімен үкіметтік реорганизация күшейді, сонымен қатар жаңа силлабикалық аббревиатуралардың бірнешесі пайда болды. Әртүрлі штаттардың Schutzpolizei бөлімдерінен біріктірілген жалғыз ұлттық полиция күші OrPo (Ordnungspolizei, «тәртіп полициясы») болды; штаттық KriPo бөлімдері бірлесіп «SiPo» (Sicherheitspolizei, «қауіпсіздік полициясы») құрды; сондай-ақ Гестапо (Geheime Staatspolizei, «жасырын мемлекеттік полиция») да болды. Шығыс Германия Демократиялық Республикасының жаңа тәртібі саналы түрде нацистік идеологиядан бас тартуға және бұрынғы тіркестерді «Stasi» (Staatssicherheit, «мемлекеттік қауіпсіздік», құпия полиция) және «VoPo» (Volkspolizei) сияқты неологизмдердің пайдасына жоққа шығарды. «Politische Büro» тіркесін «саясат бюросы» немесе «саяси партияның басқару комитеті» деп аударуға болады. Дегенмен, силлабикалық аббревиатуралар саясатта ғана қолданылмайды. Германияның көптеген компания атаулары, тауарлық белгілері және қызмет көрсету белгілері де осы үлгіде құрылады: мысалы, Aldi, оның негізін қалаушысы Тео Альбрехттің атынан және «жеңілдік» сөзінен құралған; Haribo, оның негізін қалаушысы Ханс Ригельдің атынан және бас кеңсесі орналасқан Бонн қаласынан құралған; және Adidas, оның негізін қалаушысы Адольф «Ади» Дасслердің лақап атынан және тегінен құралған.

Ресей

Орыс, белорус және украин тілдерінде буындық аббревиатуралар өте көп кездеседі. Олар көбінесе ұйымдардың атаулары ретінде қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, аббревиатураларды танымал ету 1920-ші жылдары жаппай білім беруді жеңілдетудің бір жолы болды (Ликбезді қараңыз). Коминтерн (Коммунистік Интернационал) және Комсомол (Коммунистік жастар одағы) сияқты лениншіл ұйымдар орыс тіліндегі буындық аббревиатураларды пайдаланды. Қазіргі орыс тілінде Россельхозбанк (Ресейдің ауыл шаруашылығы банкі, RusAg) және Минобрнауки (Білім және ғылым министрлігі) сияқты сөздер әлі де жиі қолданылады. Жақын орналасқан Беларусьте Beltelecom (Беларусь телекоммуникациясы) және Belsat (Беларусь спутнигі) сияқты аббревиатуралар бар.

Испан тілі

Испан тілінде буындық аббревиатуралар көп кездеседі; мысалдар, Petróleos Mexicanos ("Мексика мұнайлары") үшін Pemex немесе Fondo Nacional de Financiamiento Forestal (Ұлттық орман шаруашылығын қаржыландыру қоры) үшін Fonafifo сияқты ұйым атауларында кең таралған.

Малай және индонезия тілдері

Оңтүстік-Шығыс Азия тілдерінде, әсіресе малай тілдерінде, аббревиатуралар көп қолданылады; мысалы, Petronas (Petroliam Nasional, "Ұлттық мұнай"), оның индонезиялық әдесі Pertamina (оның бастапқы атауы Perusahaan Pertambangan Minyak dan Gas Bumi Negara, "Мемлекеттік мұнай және табиғи газ кенетін компаниясы") және Kemenhub (Kementerian Perhubungan, "Көлік министрлігі"). Малайзиядағы аббревиатуралар көбінесе әр сөзден әріптерді пайдаланады, ал Индонезияда көбінесе буынды қысқартулар қолданылады; бірақ кейбір жағдайларда бұл стиль сақталмайды. Мысалы, Малайзиядағы жалпы сайлау PRU (pilihan raya umum) деп жиі қысқартылады, ал Индонезияда pemilu (pemilihan umum) деп қысқартылады. Тағы бір мысал – Денсаулық сақтау министрлігі, онда Малайзия малай тілінде KKM (Kementerian Kesihatan Malaysia) қолданса, Индонезияда Kemenkes (Kementerian Kesehatan) қолданылады.

Қытай және жапон канджилері

Шығыс Азия тілдері, жазу жүйесінде қытай таңбаларын пайдаланатындар, терминдер мен тіркестердің маңызды қытай таңбаларын қолдану арқылы аббревиатуралар жасайды. Мысалы, жапон тілінде Біріккен Ұлттар Ұйымының атауы – kokusai rengō (国際連合) көбінесе kokuren (国連) деп қысқартылады. (Мұндай аббревиатуралар жапон тілінде риякуго (略語) деп аталады; жапон тіліндегі қысқартылған және жиырылған сөздерді де қараңыз). Канжи сөздерінің буындық аббревиатурасы университеттер үшін жиі қолданылады: мысалы, Тодай (東大) – Токио дайгаку (東京大学, Токио университеті) үшін, ал қытай тілінде де осыған ұқсас: Běidà (北大) – Běijīng Dàxué (北京大学, Пекин университеті) үшін. Корея университеттері де көбінесе осы үлгіні ұстанады, мысалы, Хонгдай (홍대) – Хонгхик Даехакгё немесе Хонгхик университеті үшін. "Gung ho" деген ағылшын тіркесі бастапқыда қытайша аббревиатура ретінде пайда болған.