Кіріспе
Сөздердің шығу тегі туралы танымал, бірақ жалған сенім
деривациялық танымал этимология ғана
derivational only popular etymology
A false etymology (fake etymology or pseudo etymology) is a false theory about the origin or derivation of a specific word or phrase. When a false etymology becomes a popular belief in a cultural/linguistic community, it is a folk etymology (or popular etymology). Nevertheless, folk/popular etymology may also refer to the process by which a word or phrase is changed because of a popular false etymology. To disambiguate the usage of the term "folk/popular etymology", Ghil'ad Zuckermann proposes a clear cut distinction between the derivational only popular etymology (DOPE) and the generative popular etymology (GPE): the DOPE refers to a popular false etymology involving no neologization, and the GPE refers to neologization generated by a popular false etymology. Such etymologies often have the feel of urban legends and can be more colorful and fanciful than the typical etymologies found in dictionaries, often involving stories of unusual practices in particular subcultures (e. g. Oxford students from non noble families being supposedly forced to write sine nobilitate by their name, soon abbreviated to s. nob., hence the word snob). Many recent examples are "backronyms" (acronyms made up to explain a term), such as posh for "port outward, starboard homeward".
Жалған этимология (жалған этимология немесе псевдоэтимология) – белгілі бір сөздің немесе тіркестің шығу тегі немесе туындысы туралы жалған теория. Егер жалған этимология мәдени/тілдік ортада кең таралған сенімге айналса, онда ол халық этимологиясы (немесе танымал этимология) болып саналады. Дегенмен, халықтық/танымал этимология сөздің немесе тіркестің танымал жалған этимологияның нәтижесінде өзгеру процесін де білдіруі мүмкін. «Халықтық/танымал этимология» терминінің қолданылуын нақтылау үшін Гилад Цукерман тек деривациялық танымал этимология (DOPE) мен генеративтік танымал этимология (GPE) арасындағы айқын шешім ұсынады: DOPE – жаңа сөздер жасалмайтын жалған халық этимологиясы, ал GPE – жалған халық этимологиясының нәтижесінде пайда болған жаңа сөздер. Мұндай этимологиялар көбінесе қалалық аңыздар сияқты сезім тудырады және сөздіктердегі әдеттегі этимологиялардан гөрі көбірек бояулы және қиялдағыш болуы мүмкін, көбінесе белгілі бір субмәдениеттердегі ерекше әдет-ғұрыптар туралы әңгімелерді қамтиды (мысалы, ақсүйек емес отбасылардан шыққан Оксфорд студенттері өздерінің атымен «sine nobilitate» деп жазуға мәжбүр болған, кейін ол «s. nob.» деп қысқартылып, содан «сноб» сөзі пайда болған). Жақындағы көптеген мысалдар – «backronyms» (терминнің мағынасын түсіндіру үшін құрастырылған аббревиатуралар), мысалы, «port outward, starboard homeward» дегенге ұқсас.
derivational only popular etymology
A false etymology (fake etymology or pseudo etymology) is a false theory about the origin or derivation of a specific word or phrase. When a false etymology becomes a popular belief in a cultural/linguistic community, it is a folk etymology (or popular etymology). Nevertheless, folk/popular etymology may also refer to the process by which a word or phrase is changed because of a popular false etymology. To disambiguate the usage of the term "folk/popular etymology", Ghil'ad Zuckermann proposes a clear cut distinction between the derivational only popular etymology (DOPE) and the generative popular etymology (GPE): the DOPE refers to a popular false etymology involving no neologization, and the GPE refers to neologization generated by a popular false etymology. Such etymologies often have the feel of urban legends and can be more colorful and fanciful than the typical etymologies found in dictionaries, often involving stories of unusual practices in particular subcultures (e. g. Oxford students from non noble families being supposedly forced to write sine nobilitate by their name, soon abbreviated to s. nob., hence the word snob). Many recent examples are "backronyms" (acronyms made up to explain a term), such as posh for "port outward, starboard homeward".
Шығанағы мен ықпалы
Қате этимологиялар көптеген себептермен болуы мүмкін. Кейбірлері дәлелдің жалған екенін дәлелдейтін ақылға қонымды түсіндірмелері. Берілген сөз үшін ғалымдар сол кездегі ең жақсы ақпаратқа негізделген этимологияларды ұсынуға тырысқан көптеген маңызды әрекеттер болған болуы мүмкін, ал олар кейін тілдік стипендияның жетістіктерімен өзгертілуі немесе қабылданбауы мүмкін. Мысалы, ортағасырлық этимологияның нәтижелері сол кездегі түсініктерді ескере отырып, сендірілді, бірақ қазіргі лингвистер жиі оны қабылдамады. Қазіргі заманның басында гуманистік ғалымдардың этимологиясы сенімді нәтижелер шығара бастады, бірақ олардың көптеген гипотезалары да ауыстырылды. Басқа да жалған этимологиялар жеке адамдардың жалған және сенімсіз мәлімдемелерінен туындайды, мысалы, Даниэль Кассидидің негізсіз мәлімдемелерінде, балоне, наразылық және букум сияқты жүздеген ағылшын тіліндегі сөздер ирланд тілінен алынған. Кейбір этимологиялар қалалық аңыздардың бір бөлігі болып табылады және таңқаларлық, интуитивті және тіпті қорқынышты жалпы дәміне жауап беретін сияқты. Бір кең тараған мысал "қалыпты ереже" деген сөзбен байланысты, яғни "қалың нұсқау" дегенді білдіреді. Бір қала аңызына қарағанда, бұл сөз тіркесі еркек әйелін саусағынан қалың емес таяқпен ұруға құқылы болған көне ағылшын заңына қатысты. Ежелгі заманда ер адам әйелін, қызметшісін не баласын жазалағандай жазалаған. 1782 жылы судья сэр Фрэнсис Буллер мұны жіңішке таяқ ретінде заңдастырған көрінеді: жазалауды соққымен салыстыру. Бұл терминдер мен сөздердің расистік мағынада айтылуы мүмкін. Бұл айтылған этимологиялардың "азылуы" оларды таратындардың назарын қарапайым сөз сөйлеуге енген нәсілшіл көзқарастарға аудару үшін жиі сенуде. Бірде "ниггер" сөзін қолдану АҚШ-тың мемлекеттік қызметкерінің отставкасына әкелді, өйткені ол байланысты емес "ниггер" сөзіне ұқсас естілді.