Кіріспе

Ағылшын композиторы және дирижері (1875–1912), композитор.

Сэмюэл Колеридж-Тейлор (15 тамыз 1875 – 1 қыркүйек 1912) – британдық композитор және дирижер. Аралас нәсілдік тегіне ие Колеридж-Тейлор осындай жетістікке жетті, оны 1900 жылдардың басында АҚШ-қа жасаған үш турда Нью-Йорктегі ақ музыканттар «Африкалық Малер» деп атады. Ол әсіресе американдық Генри Уодсворт Лонгфеллоудың 1855 жылғы «Хиаватаның әні» атты эпостық поэмасына арналған үш кантатасымен танымал болды. Колеридж-Тейлор алғашқы бөлімін 1898 жылы, 23 жасында таныстырды. Ол ағылшын Джесси Уолмислиге үйленді, және олардың екі баласы да музыкалық карьера жасады. Ұлы Хиавата әкесінің музыкасын түрлі қойылымдарға бейімдеді. Қызы Эвриль Колеридж-Тейлор – композитор-дирижер болды.

Ерте өмір және білім

Сэмюэл Колеридж Тейлор Лондонның Холборн ауданында, 15 Theobalds Road мекенжайында, 1856–1953 жылдары өмір сүрген ағылшын әйелі Алиса Хар Мартин және Лондоннан медицина оқыған, кейін Батыс Африкада әкімші болған Сьерра-Леонелік Крио этносының өкілі Дэниел Питер Хьюз Тейлор отбасында дүниеге келді. Олар заңды түрде үйленбеген, ал Дэниел Алиса жүкті екенін білмей Африкаға оралған еді. (Алисаның ата-анасы да оның туған кезінде үйленбеген.) Алиса ұлына ақын Самуэль Тейлор Колриджтің құрметіне Самуэль Колеридж Тейлор (дефиссіз) деп ат қойды. Сэмюэл дүниеге келгеннен кейін Алиса әкесі Бенджамин Холманс және оның отбасымен бірге тұрды. Холманс шебер ұста болған және Алисаның анасы емес, басқа әйелге үйленген, олармен төрт қызы және кем дегенде бір ұлы болған. Алиса мен оның әкесі ұлын Колеридж деп шақыратын. 1887 жылы ол теміржол қызметкері Джордж Эвансқа үйленді және Кройдон қаласында, теміржол желісіне жақын көшеде тұрды. Тейлордың анасының туысқандарының арасында көптеген музыканттар болған, ал әкесі скрипкада ойнаған және оны немересіне ерте жасынан үйреткен. Тейлордың музыкалық қабілеті тез байқалды, ал әкесі оған скрипка сабақтарына ақша төледі. Туысқандары Тейлордың 15 жасынан бастап Корольдік музыка колледжінде оқуын ұйымдастырды. Ол скрипкадан композицияға ауысты және Чарльз Вильерс Стэнфордтың басшылығымен жұмыс істеді. Білімін аяқтағаннан кейін ол кәсіби музыкант болды; ол Кристалл Палас музыка мектебінің профессоры болып тағайындалды және Кройдон консерваториясының оркестрін басқаруды бастады. Кейін ол баспагерлік қатеге байланысты, дефиспен "Сэмуэль Кольридж Тейлор" деген есімді қолданды. 1894 жылы Тейлордың әкесі Гамбия колониясының сот медициналық сарапшысы болып тағайындалды.

Неке

1899 жылы Колридж Тейлор Джесси Уолмислиге үйленді, онымен Корольдік музыка колледжінде оқып жүргенде танысқан. Джесси одан алты жасқа үлкен еді және 1893 жылы колледжді бітірген. Тейлордың әр текті ата-анасы болғандықтан, оның ата-анасы осы некеге қарсылық білдірді, бірақ кейіннен ойдан қайтып, тойға қатысты. Олардың поэзиялық кейіпкердің атымен аталған Хьявата (1900–1980) есімді ұлы және Гвендолен Авриль (1903–1998) есімді қызы болды. Екеуі де музыка саласында жұмыс істеді: Хьявата әкесінің шығармаларын өңдеп, жаңадан жасады. Гвендолен өмірінің басында-ақ музыка шығаруды бастады, сондай-ақ дирижер-композитор болды; ол Авриль Колеридж Тейлор деген кәсіби есімді пайдаланды.

Мансап

1896 жылға қарай Колеридж Тейлор композитор ретінде жақсы таныла бастады. Кейіннен оған Эдвард Элгар көмектесті, ол оны Үш хор фестиваліне ұсынды. Оның "Ля минорындағы балладасы" сол фестивальде тұңғыш рет орындалды. Оның алғашқы туындыларына белгілі музыка редакторы және «Новелло» музыка баспасының сыншысы Август Ягер басшылық етті; ол Элгарға Тейлордың «ұлы талант иесі» екенін айтты. 1898 жылы профессор Чарльз Вильерс Стэнфорд дирижерлік еткен және үлкен сұранысқа ие болған «Хиаватаның үйлену тойы» операсының премьерасынан кейін Колеридж Тейлор 1904, 1906 және 1910 жылдары АҚШ-қа үш сапар жасады. Америка Құрама Штаттарында ол әкесі тарапынан келген нәсілдік тарихына көбірек қызығушылық таныта бастады. Колеридж Тейлор 1900 жылы Лондонда өткен Бірінші Панафрикалық конференцияға ең жас делегат ретінде қатысты және осы арқылы ақын Пол Лоренс Данбар және ғалым, қоғам қайраткері В.Е.Б. Дю Буа сияқты жетекші американдықтармен танысты. Данбар және басқа афроамерикандықтар Колеридж Тейлорды Сьерра-Леонелік ата-тегінен және Африка құрлығының музыкасынан шабыт алуға ынталандырды. Оның беделінің арқасында Колеридж Тейлор музыкалық фестивальдарда төрешілік жасауға шақырылды. Ол жеке өмірінде ұялшақ болғанымен, дирижер ретінде өте тиімді болды. Композиторлар музыкалары үшін көп ақы төлемейтін, олар бірден табыс табу үшін туындыларының авторлық құқығын сатуға мәжбүр болатын. Осының салдарынан, музыканы жариялау және таратуға инвестиция салған баспагерлердің авторлық құқығынан айырылып қалды. Көпке танымал болған «Хиаватаның үйлену тойы» операсының жүздеген мың данасы сатылды, бірақ Колеридж Тейлор музыканы 15 гинеяға сатқандықтан тікелей пайда көре алмады. Ол кең танымалдыққа ие болғаннан кейін өзінің құқықтарын сақтап, басқа туындылары үшін авторлық төлемдер алуға үйренді, бірақ қаржылық қиындықтармен күресіп өтті. Ол Бандон-Хилл зиратында, Уоллингтон, Суррейде (қазіргі Лондонның Саттон ауданында) жерленген.

Өлгеннен кейін жариялау

1999 жылы фриланс музыка редакторы Патрик Медоуз Колридж-Тейлордың ешқашан басылмаған және музыканттарға кеңінен қолжетімді болмаған үш маңызды камералық шығармасын анықтады. Рояльдік музыка колледжінің (RCM) кітапханасындағы түпнұсқадан Пиано квинтетінің орындау бөлімдерінің қолжазба нұсқасын Ливерпуль Корольдік филармониясының скрипкашысы Мартин Энтони Буррейдж бұрын дайындаған болатын. Пиано квинтетінің алғашқы заманауи орындалуы 2001 жылдың 7 қарашасында Буррейджтің камералық музыка тобы, Ливерпуль ансамблі / Live A Music Ливерпуль филармониясының залында өткізді. Түскі концерттік бағдарламаға «Фантазистюке» де кірді. Осы орындалудың тікелей жазбалары RCM және Ұлыбритания кітапханасында сақталады. 2006 жылы Медоуз Колридж-Тейлордың Ля-минордағы симфониясының бірінші басылымын дайындауды аяқтады. Медоуз сондай-ақ RCM қолжазбасынан «Гаити билерін» көшірді, бұл шығарма «Новелеттенмен» дерлік бірдей, бірақ Колридж-Тейлор симфонияның Скерцосына негізделген бесінші бөлімін қосты. Бұл шығарма струнный оркестр, домбыра және үшбұрыш үшін жазылған. Нэш ансамблінің Пиано квинтетінің жазбасы 2007 жылы шықты.

Тельма, жоғалған опера

Колеридж Тейлордың жалғыз үлкен масштабтағы опералық туындысы "Телма" ұзақ уақыт жоғалып кеткен деп саналды. 1995 жылы Джеффри Селф өзінің "Хиавата адамы" деп аталатын Колридж Тейлор туралы биографиясында "Телма" қолжазбасының табылмағанын және шығарманың авторы оны жойған болуы мүмкін екенін айтқан. Сэмюэл Колридж Тейлордың өмірі мен музыкасы туралы докторлық диссертациясын жазу барысында Кэтрин Карр Британ кітапханасында "Телма" қолжазбаларын тапты. Ол либретто жинады және операны диссертациясында каталогтады, ашылған қолжазбаларды мұқият зерттеу арқылы (оның ішінде көптеген терілген мысалдар) жұмыстың алғашқы сындық талдауын жасады. Кейіннен бұл еңбек Британ кітапханасының каталогында жарияланды. "Телма" – алдамшылық, сиқыр, кек алу және махаббаттың зұлымдыққа қарсы жеңіске жетуі туралы саға. Композитор Рихард Вагнердің дәстүрлі "нөмірлер" опера форматынан бас тартып, речитативті, арияны және ансамбльді біртұтасқа біріктіруді жөн көрді. Бәлкім, ол Мари Кореллидің 1887 жылғы "Солтүстік" романы "Тельманы" оқыған шығар (Корелли өзінің қаһармандығына "Телма" есімін берген болуы мүмкін). Колридж Тейлор "Тельма" шығармасын 1907-1909 жылдар аралығында жазды; оның басқа аталымы – "Амулет". Британ кітапханасындағы толық және вокалдық партитуралар композитордың қолымен жазылған – толық партитура байланбаған, бірақ толық (вокалдық бөліктерде алғашқы бірнеше парақтан кейін сөздері жоқ), ал вокалдық партитура байланған (үш томдық) және сөздерімен толық. Патрик Медоуз және Лайонел Харрисон толық партитураны, вокалдық партитураны және либреттоны дайындады (либретто авторы көрсетілмеген және Колеридж Тейлордың өзі болуы мүмкін). Атаудың қаһармандығына келетін болсақ, композитор оның атын толық және вокалдық партитураларда "Фреда" деп өзгертті (бірақ толық партитурада ол кейде өзін ұмытып, "Фреда" орнына "Телма" деп жазады). Мүмкін, Колеридж Тейлор өзінің қаһармандығының атын өзгерткен (және егер опера қойылған болса, операның атын да өзгерткен болар еді) оның жұмысы Кореллидің сол кезде өте танымал романына сілтеме жасайды деген ойдан аулақ болу үшін. Бұл шара қазір қажет емес болғандықтан, Медоуз бен Харрисон түпнұсқа "Телма" есіміне қайта оралды. Толық партитура мен вокалдық партитура арасында шағын айырмашылықтар бар (мысалы, екі партитурада әртүрлі тональностьта кездесетін кейбір үзінділер), бірақ толық, сахналанған қойылымды жүзеге асыруға кедерес келтіретін ештеңе жоқ. "Телма" әлемдік премьерасын 2012 жылдың ақпан айында Кройдон қаласындағы Эшкрофт театрында, композитордың өлімінің жүз жылдығына орай, Суррей операсы Стивен Энтони Браун дайындаған нұсқасын пайдаланып орындады. Оны Джонатан Батчер жүргізді, Кристофер Коуэлл режиссерлік етті және Бриджит Кимак декорацияларын жасады. Жоанна Уикс бас рөлді орындады, Эрик рөлінде Альберто Соуза және Карл рөлінде Хокан Врамсмо өнер көрсетті.

Опус нөмірімен

Фортепианолық квинтет соль минорында, Op. 1 – 1893
Ф минорындағы нонет: гобой, кларнет, фагот, валторна, скрипка, альт, виолончель, контрабас және фортепианоға арналған, Op. 2 – 1894
Скрипка мен орган (немесе фортепиано) үшін сюита, Op. 3 (Suite de Piêces) – 1893
Соль минорындағы баллада, Op. 4 – 1895
Бес фантастикалық пьеса, Op. 5 – 1896
Кішкентайларға арналған кішкентай әндер, Op. 6 – 1898
Зараның сырғалары, Op. 7 – 1895
Ля минорындағы симфония, Op. 8 – 1896
Екі романтикалық пьеса, Op. 9 – 1896
Кларнет пен струнный квартет үшін фа-диез минорындағы квинтет, Op. 10 – 1895
Оңтүстік махаббат әндері, Op. 12 – 1896
Ре минорындағы струнный квартет, Op. 13 – 1896 (жоғалған)
Легенда (Концерттік пьеса), Op. 14
Күннің елі, Op. 15 – 1897
Скрипка мен фортепианоға арналған үш Хиавата эскизі, Op. 16 – 1897
Африкалық романстар (П. Л. Данбар), Op. 17 – 1897
Фа тонындағы таңертеңгі және кешкі құлшылық, Op. 18 – 1899
Екі мавритандық көрініс, Op. 19 – 1897
Цыгандық сюита, Op. 20 – 1898
Төрт бөлікті әндер, Op. 21 – 1898
Төрт сипаттамалық вальс, Op. 22 – 1899
Вальс-каприз, Op. 23 – 1898
In Memoriam, төменгі дауыс пен фортепианоға арналған үш рапсодия, Op. 24 – 1898
Арман сүйіскендер, опералық романс, Op. 25 – 1898
The Gitanos, кантата-оперетта, Op. 26 – 1898
Ре минорындағы скрипкалық соната, Op. 28 – шамамен 1898 (басылған 1917)
Үш ән, Op. 29 – 1898
Хиаватаның әні, Op. 30 ("Хиавата әніне увертюра", 1899; "Хиаватаның тойы", 1898; "Минехаханың өлімі", 1899; "Хиаватаның кетуі", 1900)
Үш юмореска, Op. 31 – 1898
Ля минорындағы баллада, Op. 33 – 1898
Африкалық сюита, Op. 35 – 1899
Алты ән, Op. 37
Үш силуэт, Op. 38 – 1904
Соль мажордағы романс, Op. 39 – 1900
Салтанатты прелюдия, Op. 40 – 1899
Күнделікті романтикадан көріністер, Op. 41 – 1900
Жанның көрінісі, төрт сонет, Op. 42 – 1900
Кастель Куйедегі соқыр қыз, Op. 43
Идиллия, Op. 44 – 1901
Алты американдық лирикалық ән, Op. 45 – 1903
Концерттік увертюра, Туссен Лувертюр, Op. 46 – 1901
Гемо биі, скерцо, Op. 47(1) – 1902
Ирод, қосымша музыка, Op. 47(2) – 1901
Мег Блейн, Теңіз рапсодиясы, Op. 48 – 1902
Улисс, қосымша музыка, Op. 49 – 1902
Үш ән поэмасы, Op. 50 – 1904
Эфиопия түстерге сәлемдеу, марш, Op. 51 – 1902
Струнный оркестрге арналған төрт новелет, Op. 52 – 1903
Атану, қасиетті кантата, Op. 53 – 1903
Бес хор балладасы, Op. 54 – 1904
Мавритандық би, Op. 55 – 1904
Фортепианоға арналған үш камея, Op. 56 – 1904
Алты қайғылы ән, Op. 57 – 1904
Төрт африкалық би, Op. 58 – 1904
Жиырма төрт негрлік әуен, Op. 59(1) – 1905
Романс, Op. 59(2) – 1904
Кубла Хан, рапсодия, Op. 61 – 1905
Нерон, қосымша музыка, Op. 62 – 1906
Африкалық әуендегі симфониялық вариациялар, Op. 63 – 1906
Балеттен көріністер, Op. 64 – 1906
Эндимионның арманы, бір актілі опера, Op. 65 – 1910
Орман көріністері, Op. 66 – 1907
Төрт бөлікті әндер, Op. 67 – 1905
Bon Bon сюитасы, Op. 68 – 1908
Теңіз ағысы, Op. 69 – 1908
Фауст, қосымша музыка, Op. 70 – 1908
Вальс сюитасы: "Үш төрттік", Op. 71 – 1909
Тельма, үш актілі опера, Op. 72 – 1907–09
До минорындағы баллада, Op. 73 – 1909
Жабайы тайман орманы, қосымша музыка, Op. 74 (бес нөмір) – 1911–25
Рапсодиялық би, Бамбула, Op. 75 – 1911
Ескі Жапонияның әңгімесі, Op. 76 – 1911
Petite Suite de Concert, Op. 77 – 1911
Үш импромптус, Op. 78 – 1911
Отелло, қосымша музыка, Op. 79 – 1911
Соль минорындағы скрипкалық концерт, Op. 80 – 1912
Баритон дауысына арналған екі ән, Op. 81 – 1913
Хиавата, бес сахнадағы балет, Op. 82 – 1920

Жазбалар

Г минорындағы фортепиано және скрипкаларға арналған квинтет, Op. 1, Струнный квартет үшін «Фантазистук» Op. 5 – Live A Music (2001)
А минорындағы баллада, Op. 33, Африка әуеніне арналған симфониялық вариациялар, Op. 63 – Royal Liverpool Philharmonic, Grant Llewellyn, Argo Records 436 401 2
Самуэль Колридж-Тейлор: Камералық музыка – Hawthorne String Quartet. Лейбл: Koch International 3 7056 2
«Жүрек және арты» – Жиналған әндер, Элизабет Льюэллин (сопрано), Саймон Леппер (фортепиано). Лейбл: Orchid Classics ORC100164 (2021)
«Хиавата» – Уэльс Ұлттық операсы, дирижер Кеннет Алвин, солист Брин Терфел. Лейбл: Decca 458 591–2
Фортепиано және кларнет квинтеттері – Nash Ensemble. Лейбл: Hyperion CDA67590
Скрипкалық соната; Африка билері; «Хиавата» эскиздері; Шағын концерттік сюита – Дэвид Юриц (скрипка), Майкл Дюссек (фортепиано). Лейбл: Epoch CDLX 7127
Сэр Малкольм Сарджент британдық музыканы орындайды, «Отелло сюитасы» қоса – New Symphony Orchestra. Лейбл: Beulah Records 1PD13
Романтикалық скрипкалық концерттің 5-томы, «Г минорындағы скрипкалық концерт, Op. 80» – Энтони Марвуд (скрипка), BBC Шотландия симфониялық оркестрі, Мартин Брэббинс (дирижер). Лейбл: Hyperion CDA67420
Симфония, Op. 8, Aarhus Symphony Orchestra, Дуглас Босток (дирижер), «Британдық симфониялық жинақ», 15-том. Classico лейблі Olufsen Records
Органға арналған үш импромптудың екіншісі, Op. 78, «Енді ән саламыз!» 2013 жылғы Вурчестер соборының хорының жазбасы, Кристофер Оллсоп орындауында. Дворжактың «Фантазистуктары»: Струнный квартет Op 106; Колридж-Тейлор: «Фантазистуктар» Такач квартетімен, Hyperion Records, 2023 жылдың шілдесі. Самуэль Колридж-Тейлордың хор музыкасы: Майкл Уолдрон басқаратын London Choral Sinfonia. Лейбл: Orchid Classics ORC100247 (2023)
Самуэль Колридж-Тейлор: Партисондық әндер, Лондон Король колледжінің хоры, Джозеф Форт (директор). Лейбл: Delphian Records DCD34271