Кіріспе

Оукленд қаласының ортасындағы табиғи лагуна, Калифорния штаты, BART станциясы.

Мерит көлі – Калифорния штатының Оукленд қаласының орталығында, қаланың орталық бөлігінен шығысқа қарай орналасқан үлкен табиғи лагуна. Ол 1867–1869 жылдары Оукленд қаласының мэрі болған Самуэль Мерриттің құрметіне аталған. Ол лагунаны бұғалап, оны тұзды сулы көлге айналдырған. Көлдің айналасы саябақтар мен қалалық аудандармен қоршалған. 1870 жылы құрылған АҚШ-тың алғашқы ресми жабайы табиғат қорғау айманы ретінде тарихи маңызы бар және 1963 жылдан бері Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесіне ие. Көлде шөбіті жасыл жағалаулар, құстарға арналған бірнеше жасанды аралдар және Лейксайд саябағында орналасқан Ротари табиғат орталығы бар. Сонымен қатар, «Балалар әлемі» деп аталатын ертегілерге арналған ойын-сауық паркі де бар. Мерит көліндегі бақтар да Лейксайд саябағының ішінде орналасқан. Көлдің периметрі бойынша танымал жаяу және жүгіру жолы салынған. Көлдің айналасы 5,5 шақырым (3,4 миль) ал ауданы – шамамен 5 шаршы километр.

Тарих

Көл бастапқыда Сан-Франциско шығанағының бір тармағы болған, бірнеше арналар шығанаққа құйылып қалыптасқан. Ол батпақты жерлермен оралып, Охлоне тайпасы оның жағалауында балық аулап, аң теріп, тамақ жинаған. 1810 жылға қарай қалған жергілікті тұрғындар Миссия Сан-Хосеге көшірілді, ал арна мен оны қоршаған жерлер сержант Луис Мария Пералтаға Ранчо Сан-Антонио болып берілді. 1848 жылы қазіргі Коломада (125 миль / 201 км солтүстік-шығысқа қарай) алтынның табылуынан кейін, адвокат Хорас Карпентиер басқаратын ағылшын шабуылдамашылары Шығыс шығанағының аймағын, соның ішінде «Сан-Антонио Слау» деп аталатын арнаны бақылауға алды, ол болашақта Окленд қаласының орталық бөлігіне айналды. 1856 жылы Пералта АҚШ Жоғарғы Сотында шабуылдамашыларға қарсы сот ісін жеңіп алды, бірақ оның ұлдары мен қыздары арасындағы келесі сот процестері олардың иелігін едәуір қысқартты. Пералта ағайындары жердің көп бөлігін Карпентиерге заңгерлік қызмет ақысын және жаңа мүлік салығын төлеу үшін сатуға мәжбүр болды. Окленд 1852 жылы Карпентиердің алғашқы мэрі ретінде құрылды, ал арна қаланың кәріз жүйесіне айналды. Мерит көлінде табиғи түрде кең, 600 футтық шығыс арқылы толқу ағындары болды, бірақ 1869 жылдан кейін аймақтың дамуымен бұл ағындар бірте-бірте азайды. Қазіргі уақытта толқу ағындары шектеулі және су тасқынын бақылау үшін басқарылады. Көп жылдар бойы көл қалдықтарды жинау орыны болды. Оның химиялық құрамындағы жоғары қышқылдықтар, адам қалдықтарын өте жылдам ыдыратуға мүмкіндік бергендіктен, ол канализация үшін өте қолайлы деп есептелді. 60 шақырымға созылған кірпіш пен ағаштан жасалған арналар ыдыраған канализацияны көлдің түбіне жіберіп, содан кейін оны түбінде тіршілік ететін жануарлар жеп қойды. Көлдегі канализацияның ыдырауы кезіндегі жағымсыз иіс батыс жағалаудағы Окленд тұрғындары мен шығыстағы Клинтон және Сан-Антонио ауылдарының тұрғындары үшін мәселе тудырды. Сол кезде көлдің жағалауында әлі де қалың батпақты жерлер болды және ол көптеген көшпенді құстарды тартуын жалғастырды. 1869 жылы Мерит құстарды қаз аулаушылардан қорғау және қалаға жақын жердегі оқ атудың қаупі мен шуын тоқтату үшін көлді жабайы табиғат панасына айналдыруды ұсынды. 1870 жылы штат заң шығарушы органы Мерит көлінің жабайы табиғат панасы туралы заңды қабылдады, бұл Солтүстік Америкадағы алғашқы пана болды. Кез келген түрдегі аң аулауға тыйым салынды және балық аулау тек жеңге және сыммен жүргізілуі керек еді. Сәнді Камерон Стэнфорд үйі 1876 жылы көлдің батыс жағалауына жақын салынды. Салықтық деректер Сэмюэл Мериттің итальяндық Виктория стилін Окленд қаласының орталығын және жаңа көлді дамыту жоспарының бір бөлігі ретінде салғандығын көрсетеді. 1877 жылы үйдің құқығы миссис Элис Камеронға берілді, ол оның әкесі, Калифорния пионері Джон Марштан алған мұрасының арқасында сатып ала алды. Ол күйеуі Уиллмен және екі қызымен бірге үйдің алғашқы тұрғындары болды. Мериттің үлгісімен көл жағасында басқалар да бірнеше жақсы үйлер салды, бірақ бүгінгі күні Камерон Стэнфордтан басқа ешқайсысы сақталмаған. 1910 жылдан бастап үй Окленд қоғамдық мұражайы ретінде пайдаланылды. 1967 жылы Окленд мұражайы басқа жерге көшірілді, ал Камерон Стэнфорд үйі қазір жеке мұражай болып табылады. Батпақты жерлерді қорғауға ешқандай көңіл бөлмеді және көл жағалауындағы қайта құрылған жерлерге тұрғын үйлер салына берді. Канализация жобаларының толыққанды болмауына байланысты тазалық мәселесі жалғасты, ал көлдің табиғи толқу ағыны Мерит бөгетімен тоқтатылғандықтан саздануы жалғасты. Көлді сумен тазарту 1891 жылы басталды, алынып тасталған лай шығыс жағалауында Lakeshore даңғылына айналған жолдың негізін салу үшін үйілді. 1925 жылы «Шамдар алқасы» іске қосылды. 1929 жылы Лейксайд паркіне жақын Адамс-Пойнт ауданында 492 Стейтен-авенюде сәнді Беллвью Стейтен пәтерлері салынып бітті. Ар-деко және испандық колониалды стильдерінің 15 қабатты үйлесімі Мерит көлінің барлық нүктесінен көрінетін ең танымал көріністердің бірі болып табылады. Мерит көлінің табиғи батпақты жерлері ұзақ уақыттан бері жойылды – олар саябақтарға, жолдарға және жолдарға айналды. 1925-1956 жылдар аралығында сулы-батпақты жерлерден алынған лайдан салынған бес «Құс аралдары» ылғалды өсімдіктердің бір бөлігі қалпына келтірілді, олар жүздеген ұялайтын және тоқтау құстарға пана берді. Аралдарда құстарға ауыз су жеткізу үшін тұщы сумен суару жүйесі бар. Аралдарды демалыс қайықтарынан қорғау үшін бөгет және арқан-буй кедергісі орнатылған. «Мерит көлі жабайы қаздар панасы» деген атпен бұл орын 1963 жылдың 23 мамырында Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде танылды. Балалар әлемі – Уильям Рассел Эверетт жобалаған және 1950 жылы Лейксайд паркінде салынған 10 акрлық саябақ. Уолт Дисней Дистлендті жоспарлағанда, ол идеялар алу үшін Балалар әлеміне барып қайтқан. 1961 жылдан бастап Оклендтің «Орталық қалалық жер иелері қауымдастығы» және «Орталық бизнес ауданы қауымдастығы» Сноу паркі арқылы Элис көшесін кеңейтуді, ол сол кезде Сноу мұражайының жерін, Шиллинг бақтары мен 244 Лейксайд драйвтағы Bechtel ғимаратын басып өтіп, 20-шы көшеде көлге дейін жеткізуді қайта-қайта талап етті. Олар жақын жердегі BART желісінің құрылысы кезінде Бродвейдің жабылуынан туындауы мүмкін көлік қадамындарын жеңілдетуді көздегендіктерін айтты. Бұл жоспар 1964 жылдың қазанында Окленд қалалық кеңесінен қатты қарсылыққа тап болды, ол, Окленд Трибюнының қызметкерлерінің хабарлауынша, қалалық жер иелеріне «уақытын ысырап етуді тоқтатуға» бұйрық берді.

Жарықпен ойындалған алқа

"Жарқын әшекей" Меррит көлін айнала қоршайды. 126 шам бағанасы мен 3400 "інжулі шамнан" тұратын бұл әшекей алғаш рет 1925 жылы жарықтандырылды. 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың қараңғылық шарттарына бағыну үшін шамдар алынып тасталды. "Меррит көлі" таңғы ас клубының он жылдық күресінен кейін, шамдар 1987 жылы қайтадан жанып, әсемдік сыйлады. Окленд қаласы жыл сайынғы гей-парад кезінде ақ шамдарды түрлі-түсті шамдармен ауыстырады.

Құстар

Көлде жыл бойы тұрақты құс популяциясы бар. Көлде қоныстайтын құстардың түрлері маусымға қарай өзгеріп тұрады.

Жыл бойы

Жыл бойы көлде көптеген канадалық қаз, қара таждары бар түнгі балықшы, ақ қанатты балықшы, қарлы балықшы, қара қанатты балықшы, американдық сутас және батыс шағаласы қоныстанады. Сондай-ақ, шағын жасылбас үйрек және пеликан (америкалық және қоңыр) популяциялары да кездеседі.

Жаңбырлы маусым

Қарашадан наурызға дейін көлде үлкен және кіші шашақтардың өте көп саны қонақтайды, олар уақытының көп бөлігін суда жүзіп өткізеді. Еуразиядан сирек кездесетін тоқылдақ үйрек жыл сайын тіркеледі. Суға батып азықтанатын басқа да көшіп-қонатын үйректер – қызылбас, қарапайым және Барроудың алтын көздері, бұқақ үйрек және тағы да басқалары да қысқы маусымда аз санда кездеседі.

Құрғақ маусым

Маусымнан қыркүйек айының соңына дейін көлдегі канадалық қаздардың саны күрт өседі; канадалық қаздар көлдің периметрі бойынша кеңінен таралған. Жаздың соңы мен күздің басында шамалы пеликан популяциясы да келіп қосылады, сондай-ақ Каспий шағалаларын көлде көруге болады.

Басқа

Мерит көліндегі балықтардың ішінде жарғанат сәулелері және гобийлер бар. Сонымен қатар, чинук ласосы да тіркелген. Жұмсақ денелілерге теңіз қояндары, шағалақ пен устрицалар кіреді. Қабықшалыларға барнаклдар және Мерит көлінде ғана кездесетін талитридтер тобына жататын Transorchestia enigmatica кіреді.

Өсімдіктер

Жағалаудағы тірі қарағай және Калифорниялық букей сияқты жергілікті ағаштар болғанымен, Мерит көлінің жағасындағы саябақтың көп бөлігі әлемнің түкпір-түкпірінен әкелінген өсімдіктермен сәнделген. Ең ерте 1910 жылы қалалық саябақ комиссиясы Оклендті иммигранттар қаласы деп мойындап, "паркке келгендер өздерінің туған жерлерінен келген өсімдіктерді көруге ниеттенері" деп ойлады. Саябақ ландшафтындағы осы әртүрлілік тақырыбы ландшафтты жаңарту жұмыстарымен жалғасты. Көлдің ең танымал өсімдігі – Жаңа Зеландия шай ағашы (Leptospermum sp.), ол су жағасында еңкейген, әдемі бұтақтарымен өседі. Жергілікті өсімдіктердің бір аймағы Мерит бульвары көпірінен оңтүстікке қарай орналасқан, қайта қалпына келтірілген тасқын батпағында құрылды. Тасқын аймағында қызанақ отырғызылды, сондай-ақ тұзды шөп, батпақты гумплант (Grindelia stricta var. angustifolia), батпақты бакарис (Baccharis glutinosa), Jaumea және Frankenia сияқты басқа жергілікті өсімдіктер жергілікті генетикалық материалдан өсіріліп, батпақтың жоғасындағы беткейге отырғызылды. Саяу қайық үйінің шығысындағы жағалауға екінші жергілікті батпақ өсімдік аймағын құру жоспарлануда. Көлдің ішінде жиі кездесетін су өсімдіктеріне шөп (Ruppia maritima), жіп тәрізді жасыл балдырлар (Enteromorpha және Cladophora sp.), теңіз салатасы (Ulva sp.), "өлген адамның саусақтары" (Codium fragile) және кейде сымды балдыр (Sargassum muticum) жатады. Бұл су өсімдіктерінің өсуі маусымның ортасында шарына жетеді, ал одан кейінгі өлім және шіру жағымсыз иіс, көрініссіздік және судағы оттегінің азаюына әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайдың алдын алу үшін қала жаз айларында артық өсімдіктерді жою үшін жүзуші механикалық жинаушыны пайдаланады. 2024 жылдың наурызында Мерит көлінде қызыл балдырлар гүлденуі (Heterosigma akashiwo) анықталды, бірақ шамамен 2 апта ішінде тарады. Мерит көліндегі ең көп таралған су өсімдіктері – бұл еркін жүзетін ұсақ фитопланктон. Көбінесе келушілер көлдегі судың кейде тұманды болуына риза болмайды, бірақ бұл тұмандылық судағы микроскопиялық тіршілікке бай екенін көрсетеді, бұл көлдегі теңіз және құс жануарларының әртүрлі және гүлденген тіршілік желісіне негіз болады.

Су жолдарын жалғау

Мерит көліне Глен Эхо арнасы, Плезант Вэлли арнасы, Уайлдвуд арнасы және Индиан Гулч арнасы құяды.

Тазалау және қалпына келтіру

Оуклендтің орталығы мен оның маңындағы аймақтардағы дауыл сулары тікелей көлге құйылатындықтан, қоқыс және қоректік заттардың ластануы Мерит көлінің ең үлкен мәселесіне айналды. Азот және фосфор сияқты химиялық заттардың деңгейінің артуы балдырлардың гүлденуіне себеп болады, бұл судан оттекті кетіреді. Бұл мәселені шешу үшін, қайырымдамалар есебінен, ауамен толықтыратын фонтандар орнатылды. "Әрбір құрылғының шамамен бір акрға жуық аумағында ауадан оттегі беру арқылы және көлдің жоғарғы және төменгі қабаттарын араластыру арқылы су сапасы жақсарады". Ұсынылған ауамен толықтыру жүйесі Оукленд қаласынан мақұлдама алған жоқ. Қоқысты шығаруды Оукленд қаласымен шарттық негізде Lake Merritt Institute коммерциялық емес ұйымы үйлестіреді. Институт оқу жылында аптасына бес күн, ал жазғы маусымда аптасына төрт күн тазалау шараларын ұйымдастырады. Жеке тұлғалар институттың қамтамасыз еткен төрт "U Clean It" жәшігін пайдаланып, өздігінен де жұмыс істей алады. Еріктілер көлді тазалаудың бір жолы – ұзын саптық торларды қолдану. Ай сайын шамамен 1000-ден 6000 фунтқа дейін қоқыс шығарылады. Көптеген жеке және топтық еріктілердің арасында 1997 жылдан бері қоқысты тазалап келе жатқандар ерекше аталады: тұрақты сенбі және сейсенбі күндері жұмыс істейтін еріктілер, Пералта қызмет корпорациясы (Бірлік кеңесінің құрамында), Сент-Полс епископ мектебінің 6-сыныбы және HandsOn Bay Area.

Ластану

Азық заттармен ластанудан басқа, көлге уақыт-уақытпен одан да зиянды заттар құйылып келді. 1998 жылы Гранд-авенюдің 100-ші блогындағы Caltrans ғимаратының жертөлесінде болған "көңілсіз оқиға" салдарынан көлге шамамен 20 галлон дизель отыны ағып кетті. 2011 жылдың 27 маусымында Окленд қалалық өрт сөндіру қызметі мен Калифорния Балық және ойын-сауық департаменті көлдің солтүстік-батыс жағындағы бес акрға жуық аумақты қамтыған дизель отынының төгілуіне ден қойды. "Көңілсіз су ағыны қаланың басқа да ағын су жүйелерімен байланысқандықтан және ауа райы нашарлағандықтан, Окленд өрт сөндіру батальонының бастығы Дарин Уайт өрт сөндірушілердің төгілген отынның бастапқы көзін анықтауда қиындықтарға тап болғанын айтты."

Өлшем ДД жақсартулары

2002 жылы сайлаушылардың 80% қолдауымен 198 миллион долларлық Окленд қаласының саябақтарға арналған облигациясы – DD шарасы қабылданды. Бұл шара көлді жақсартуға ықпал етті, себебі саябақ аумағы кеңейтілді және айналасындағы инфрақұрылым өзгертілді. Мысалы, Мерит көлінің оңтүстік жағалауындағы 12-ші көшенің бұрынғы құрылымы (әр бағытта алты жолақ) жаяу жүргіншілер мен велосипедшілердің Лейни колледжі, Окленд қалалық мұражайы және Мерит көлінің арнасы сияқты маңызды орындарға қол жеткізуіне кедерілді деп есептелді. DD шарасының бір бөлігі ретінде 12-ші көше жаңартылды, әр бағыттағы қозғалыс үш жолаққа дейін азайтылды, саябақ алаңы қосылды және жарық шамдарының он бір тізбегі орнатылды. DD шарасының қаражатымен жүзеге асырылған Мерит көлінің жөндеу жұмыстары 2006 жылы "Көлдің достары" тобының көл маңындағы ағаштарды кесуге қарсы болған экологиялық сараптамаға байланысты қысқа мерзімге тоқтатылды. 2007 жылдың 17 қазанында Аламеда округінің Жоғарғы соты сот процесін тоқтатып, жөндеу жұмыстарына жол ашты. 2007 жылы аяқталған алғашқы жобалардың бірі – көлдің солтүстік жағындағы 1913 жылғы перголаның жаңартылып, қайта ашылуы болды. 2008 жылы DD шарасының бірнеше бөлігі аяқталды, оның ішінде 1909 жылғы муниципалды қайық үйінің Lake Chalet мейрамханасына айналдырылуы, Гранд-авеню мен Лейкшор-авеню арасындағы Эль-Эмбакадероның қайта құрылуы, Лейксайд драйвінің Шығыс 14-ші көшеден солтүстікке қарай 19-шы көшеге дейінгі бөлігінің төрт жолақтан екі жолаққа дейін тарытылуы (велосипед жолағымен бірге) және көлдің батыс жағында 14-шы мен 19-шы көшелер арасында, ал шығыс жағында Шығыс 18-ші көшеден Эль-Эмбакадероға дейін жаңа ландшафттық жұмыстар жүргізілді. DD шарасы бойынша ең ірі жұмыс – көлдің оңтүстік жағындағы 12-ші көшені қайта құру жобасы болды. 1950 жылы салынған Фрикстад виадугын немесе "12-ші көше бөгетін" ауыстыру және Кайзер конвенциялық орталығы мен Мерит көлінің оңтүстік жағындағы жолдар мен туннельдерді жаңарту 2010 жылдың мамырында басталып, 2013 жылдың маусымында аяқталды. 12-ші көше жобасының негіргі тасы 2010 жылдың 6 мамырында Фрикстад виадугының жанында салынды. 2013 жылдың ақпан айында Мерит көлін қалпына келтірудегі маңызды кезең – қала әкімі Жан Куан және басқа да шенеуніктердің 229 метрлік арнаны, асфальтталған жолды, жаяу жүргіншілер көпірін және қалпына келтірілген батпақты ашуы болды. Бұл кезең көлдегі су айналымының көлемін екі есеге арттыруға бағытталған маңызды қадам болды. Әкім жоба аяқталған соң "қалалық үлкен той" ұйымдастырылатынын хабарлады. 2016 жылдың желтоқсан айында 10-шы көше астындағы құбыр алынып тасталды, бұл су ағынын күшейтті.