Кіріспе

Scaled Composites Model 311 Virgin Atlantic GlobalFlyer (тіркелген N277SF) – Бёрт Рутан жобалаған ұшақ. 2005 жылы Стив Фоссетт осы ұшақта әлемді тоқтамай айналып ұшуды бірінші болып 67 сағаттан (2 күн 19 сағат) сәл артық уақытта жүзеге асырды. Ұшу жылдамдығы бойынша әлемдік рекордты орнатып, бұрынғы Рутанның Voyager ұшағы көрсеткен 9 күн 3 минуттық нәтижені арттырып, орташа жылдамдықпен ұшты. Ұшақ пилот Стив Фоссеттке тиесілі болды, Ричард Брэнсонның Virgin Atlantic әуе компаниясы оны демеушілік етті және Бёрт Рутанның Scaled Composites компаниясы құрастырды. Кейін осы екі компания Virgin Galactic жобасымен бірлесіп жұмыс істеді. 2006 жылдың ақпан айында Фоссетт GlobalFlyer ұшағымен тарихтағы ең ұзақ қашықтыққа ұшты: .

Дизайн және құрылыс

GlobalFlyer бір ғана ұшқышпен тоқтаусыз (құймастан) жер шарын айналып өтуге арналған, арнайы жобаланған ұшақ. Қазіргі заманғы азаматтық ұшақтарға тән емес, GlobalFlyer тек бір реактивті қозғалтқышқа ие. GlobalFlyer ұшағында екі иықша құйрық, қысқа орталық фюзеляждың екі жағына орнатылған. Пилот кабинасы қысыммен жабдықталған және фюзеляждың алғы бөлігінде орналасқан, ұшқышқа отыру үшін 7 фут (2 метр) кеңістік береді. Бір турбовентиляторлы қозғалтқыш фюзеляждың үстінде, пилот кабинасынан бірнеше фут қалысқан жерде орналасқан, бұл Heinkel He 162 және Cirrus Vision SF50 ұшақтарындағы сияқты ерекше жағдай. Сыртқы қанаттарда үлкен отын бактері орналасқан, олар тікелей байланыссыз құйрық беттерімен аяқталады. Ұшақ көміртекті талшықпен күшейтілген пластиктен жасалған, негізгі құрылымдық бөлігі 35 метрге жететін қанаттың бір спарлы конструкциясы болып табылады. Қанаттары жоғары беріктікке ие композиттік материалдардан жасалған, ал ұшақтың қаптамасы графит/эпоксид және арамид ұяшықтан тұрады. Жеңіл материалдарды қолдану отынның (13 бактеріде) ұшу салмағының 83% құрауына мүмкіндік береді. Ұшақтың көтерілу/соқпау коэффициенті 37-ге жуық. Аэродинамикалық соқпау өте төмен болғандықтан, тіпті қозғалтқыш бос жүріс режимінде ұшақ ең көп дегенде белгілі бір жылдамдықпен төмен түсе алады. GlobalFlyer-ді қону жылдамдығына дейін тежеу үшін екі парашют қолданылды. Алдыңғы "Вояджер" ұшағының конструкциясы қажеттілік тудырғандықтан, аэродинамикалық жүктеме кезінде айқын икемдеуге ұшырады. Осы тәжірибеден сабақ алған Рутан GlobalFlyer-ді мықтырақ етіп жобалады. GlobalFlyer үшін бір реактивті қозғалтқышты пайдалану поршеньді қозғалтқыштарға қарағанда сенімділікті арттыру және жалғыз ұшқыш үшін жылдам айналып өтуді қамтамасыз ету мақсатымен таңдалды. GlobalFlyer биік биіктікте жұмыс істеуге арналған, онда ауа суық, бірақ отын жылытқыштары оның конструкциясына енгізілмеген. Ұшақ стандартты реактивті отынды қолданса, отын қатып қалуы мүмкін деген алаңдаушылық болды. Сондықтан GlobalFlyer-дің Williams International FJ44 3 ATW турбовентиляторы (әдетте Jet A отынын пайдаланады) JP 4 отынын жағу үшін қайта калибрленді, оның қату температурасы айтарлықтай төмен.

Бірінші жалғыз адаммен үздіксіз жерді айналып өту

2005 жылдың қаңтар айында Калифорния штатының Мохаве қаласында бас инженер Джон Карков пен ұшқыш Стив Фоссетттің жеке сынақ ұшуларынан кейін Фоссетт GlobalFlyer-ді Канзастың Салина қаласындағы Салина қалалық әуежайына көшірді, онда жақында қайта жағылған 12 300 фут (3749 м) ұшып-қону жолағы күтілетін ұзақ ұшып-қонуға мүмкіндік береді. Әлемді айналып өту әрекеті 2005 жылдың 28 ақпанына дейін кешіктірілді, бұл GlobalFlyer үшін аз турбуленттілік және қолайлы артылған желді болжам алу үшін. Миссиялық бақылау Салина қалалық әуежайының жанында орналасқан Канзас мемлекеттік университетінің Салина кампусында болды. Артылған желдің болуы, FAI анықтамасына сәйкес әлемді айналып өту үшін қажетті Тропиктер шеңберінің ұзындығына дейін ұшу үшін өте маңызды болды. GlobalFlyer әлемді айналып өтуді отынның минималды қорымен аяқтау үшін жобаланған. Бірақ, ұшу барысында отын шығару жүйесіндегі құрылыстық ақаулық салдарынан басында шамамен отынның бір бөлігі жоғалды. Бұл Фоссетті және Миссиялық бақылауды Жапонияға жақын Тынық мұхитында ұшуды тоқтатуды қарастыруға мәжбүр етті. Фоссеттің шешімі Гавайиге жеткенше соңғы шешімді кейінге қалдыру болды. Осы кезде қолайлы желдер миссиялық команданы әлемді айналып өтуді аяқтауға талпынуға ынталандырды. GlobalFlyer 2005 жылдың 3 наурызында Салинаға 19:50 UTC (13:50 CST) қонды, 2 күн, 19 сағат, 1 минут және 46 секунд ішінде әлемді айналып өтті. 2019 жылға дейін бұл осы кластағы ең жылдам әлемдік саяхат болып табылады. Уақытында ұшқан қашықтық ең аз қашықтықтан сәл ғана артық болды.

Ең ұзақ ұшақ ұшуы (2006)

Фоссет 2006 жылы GlobalFlyer ұшағымен екінші рет әлемді айналып өтуді жоспарлады, бұл жолы Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығынан шығысқа қарай ұшып, әлемді айналып, Атлантика мұхитын екінші рет кесіп, Англияның Кент қаласындағы Манстон әуежайына қонуды көздеді. Мақсаты – ұшақтардың қонусыз абсолюттік қашықтығы бойынша жаңа рекорд орнату және 1999 жылы Бертран Пикард пен Брайан Джонстың ауа шарымен жасаған әлемді айналуымен белгіленген кез келген ұшақ түрінің ең ұзақ қашықтығын арттыру еді. 2006 жылдың 8 ақпанында сағат 12:22 UTC-де GlobalFlyer Кеннеди ғарыш орталығынан шығысқа қарай ұшып, 76 сағат 45 минуттан кейін қонды, ресми қашықтығы – [қашықтық мәні]. Бұл қашықтық тарихтағы ең ұзақ ұшу рекордын жаңартты, бұрынғы ұшақ және ауа шарларының рекордтарын бұзды. Қону Боурнмут әуежайында жасалды (жоспарланған Кент бағытынан ауытқып), себебі 40000 фут (12192 м) биіктікте генератор істен шықты. Генератордың істен шығуы Фоссеттің батареясының заряды таусылғанға дейін шамамен 25 минуты бар екенін көрсетті, содан кейін ол барлық электр қуатын жоғалтатын еді. Жағдайды усложниткені, кабина ішіндегі мұз көруді қиындатты, сондықтан қону іс жүзінде соқыр күйде жасалды; бір дөңгелек ұшып көтерілу кезінде тегіс болды, ал қалған бас дөңгелек тоңған тежегіштердің салдарынан қону кезінде жарылды; және қалған отын мөлшері тек [отын мөлшері] болды. Ұшақ қонудан аман қалды, минималды зақымдармен, оның ішінде сынған элерон буыны және бітелген сорғы клапаны.

Ұшу және ұшақтан шығу

Фоссет GlobalFlyer ұшағымен тағы бір маңызды авиациялық рекордты жасады: жабық контурдағы абсолютті қашықтық. Жабық контур рекорды бір және сол жерде ұшып, қонуды талап етеді, ал қашықтық нақты жол нүктелері арқылы өлшенеді. Дик Рутан мен Джина Йегер 1986 жылы Voyager ұшағымен әлемді айналып ұшқандықтан, олардың рекордын бұзу үшін ұзақ жабық контур қажет болды. Фоссет 2006 жылдың 14 наурызында Канзас штатының Салина қаласынан шығысқа қарай әлемді айнала ұшты. Жапонияны қалдырғаннан кейін, ол оңтүстікке бұрылып, Тынық мұхитын кезіп өту кезінде қашықтықты барынша арттыру үшін экватор бойымен бағытталды. Ол 17 наурызда Салинаға қонды, жабық контурдағы жаңа абсолютті қашықтық рекордын орнатып. Осы соңғы рекордпен GlobalFlyer Халықаралық Ауа спорты федерациясы (FAI) бекіткен ұшақтардың жеті абсолютті әлемдік рекордының үшеуін жасады. GlobalFlyer қазір Смитсонов институтының Ұлттық Әуе және Ғарыш мұражайының Стивен Ф. Удвар-Хази орталығында тұрақты түрде қойылған.