Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы ұлттық парк

Нельсон көлдері ұлттық паркі Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралында, Оңтүстік Альп тауларының солтүстік жағында орналасқан. Ол 1956 жылы құрылған (1950-ші жылдардағы төрт парктердің бірі). Паркте шырша ормандары, көптеген көлдер, қар басқан таулар және мұз дәуірінде пайда болған аңғарлар бар.

Тарих

Нельсон көлдері ұлттық паркінің жерлері мен сулары көптеген маори тайпалары үшін маңызды, өйткені көлдердегі сулар түрлі аймақтар арқылы ағатын өзендердің маңызды көзі болып табылады. Бұл тайпалар немесе iwi-ге кіреді: Ngāti Apa ki te Rā Tō, Ngāti Kuia, Rangitāne o Wairau, Ngāti Rārua, Ngāti Tama ki Te Tau Ihu, Ngāti Toa Rangatira және Te Atiawa o Te Waka a Māui, сондай-ақ бұрынғы Ngāti Tūmatakōkiri. Жаңа Зеландиядағы алғашқы ұлттық парк 1887 жылы құрылды. Маори тайпаларының жерді сақтауға және европейтік қауымдастықтың (Pākehā) қолдауына ұмтылысы ұлттық парк қозғалысын дамытуға ықпал етті. Нельсон көлдері ұлттық паркі 1956 жылы «Ұлттық парктер туралы» заң (1952) қабылданғаннан кейін құрылды. 1950 жылдары Фиордленд (1952), Маунт Кук (1953) және Уревера (1954) ұлттық парктері де құрылды.

География

Нельсон көлдері ұлттық паркі екі үлкен көл – Ротоити және Ротороа төңіресінде орналасқан. Батыс жағы Альпілік жарылыммен шектеледі. Парк құрамына сонымен қатар айналасындағы аңғарлар (Трэверс, Сабине, Д’Урвилл және Матакитаки өзенінің жоғарғы ағысы) кіреді. Парктегі тау шыңдарының биіктігі шамамен 2000 метрден 2500 метрге дейін жетеді. Элла тауы мен Маунт Хоуплесс тауындағы екі тұрақты қарлы алаң Оңтүстік аралдағы осы сипаттағы ең солтүстік нүктелері болып табылады. Парк аумағымен кесіп өтетін тау жоталары: Парктің солтүстік-шығысында Ричмонд тауы орман паркі орналасқан. 1959 жылы алғашқы парктің күзетшісі тағайындалды. Джордж Лион осы қызметінде 1960-шы жылдардың көп бөлігін жаңа павильондар салуға және жолдарды жақсартуға арнады.

Экология

Паркте әр түрлі экожүйелер кездеседі, олар өз кезегінде көптеген құс, қосмекенді және жәндіктер қоғамдастығын қолдайды. Ландшафттар альпілік таулы қиыршық тастардан бастап, батпақты жерлерге, аралас шөптесін далалар мен жоғары таулы жапырақты ормандарға дейін өзгеріп отырады. Тау, қызыл және күміс жапырақты ормандар қатер астындағы kākā және kākāriki түрлеріне орта береді. Дегенмен, парктегі жапырақты ормандардың шірегімен қоректенетін құстар мен жәндіктерге шабуыл жасаған инвазивті кәдімгі есекқұйрықтардың зияны зор болды.

Батыс века

Батыс векасы (Gallirallus australis australis) Нельсон көлдері аймағында сирек кездеседі. Олар 1846 жылы Чарльз Хифи Ротороа көлін зерттеген кезде көптеп таралған. 1861 жылы Юлиус фон Хаст: "Шөпті жазықтарда, орманды жерлерде, тіпті тау шаңырағындағы альпілік өсімдіктер арасында мынадай көп құс болған жоқ – уэка әр жерде кездесетін" деп жазған.

Оңтүстік арал kākā

1800 жылдары ұлттық паркте каканың көптеген популяциясы болды, ал 1900 жылға қарай Ротороа көлі маңында "жүздеген" какалар тіршілік еткен. 20 ғасыр бойы олардың саны төмендеп, 1991 жылға қарай бес-алтыдан көп құстың тобын көру сирек болды. Дегенмен, 2021 жылы Сабин аңғарында төрт дана табылды, бұл түрдің жойылып кетпегенін көрсетеді. Купола гекконы сипаттағанда, оның басқа орман геккондарына ұқсас, сұр қоңыр түсті және арқасында қара немесе ақшыл W немесе V пішіндес жолақтары бар екені айтылады. 2021 жылғы жаңа жаңалықтар олардың альпілік аймақтарда мекендейтінін растайды.

Ұзын құйрықты жарғақ

1900 жылы Оңтүстік аралдағы ұзын құйрықты жарғақ (Chalinolobus tuberculatus) ұлттық паркте "жиі кездесетін" болды. Сент-Арноның шығысына қарай бір шақырым жерде "жарғақтар кесілген жер" деп аталатын жер болған. 1930 жылға қарай олардың саны азайып бара жатқаны байқалды, тіпті "жүзден астам" жарғақтан тұратын колония да анықталды. 1990 жылдардың басында бұл түр "сирек" деп жарияланды, ал 2000 жылдардың басында ұлттық парктің көптеген аңғарларында олардың саны одан да азайды. Оларды әлі де сирек болса да, жорықшылар көріп қалады.

Ротоити материктік аралы

Ротоити материгі аралы Ротоити көлінің төңірегінде 5000 гектарлық емен орманынан тұрады. Жобаның мақсаты – тояқтар, оссумалар, егеуқұйрықтар және кеміргіштер сияқты келген зиянкестерді жою және орман мен туған жердің жануарлар әлемін қалпына келтіру. Ротоити табиғатын жаңарту жобасы Ротоити көлінің шығыс жағындағы жыртқыштардың санын азайту арқасында сәтті аяқталды. Осының нәтижесінде үлкен нүктелі киви, қарақұмық, қоңырауқұлақ, фантайл, тау торғайы, кеа және жұмақ қаздарын көруге болады. Шаңғы трассасы алғаш рет 1929 жылы зерттелді, ал 1933-1934 жылдары Кеа павильоны салынды және шаңғы трассасы құрылды. 1944 жылы Нельсон шаңғы клубы құрылды. Бастапқыда шаңғы трассасына жету қиын болды. Адамдар Ротоити көлінен қайықпен өтіп, барлық шаңғы жабдықтарын алып, Роберт тауының шыңына дейін жүруге мәжбүр болды. Шаңғы трассасы 2003 жылы жабылды. Бұл себебі – тұрақты қардың жетіспеуі және жыл ішіндегі мектеп демалысының күндерінің өзгеруі. Басқа іс-шараларға тау шаруашылығы, қайықпен жүзу, балық аулау және тау велосипедімен жүру кіреді.

Үйлер

Нельсон көлдері ұлттық паркінде 20 қорғаныс бөлімінің үйі бар, олардың сапасы "қарапайым үй/шатырдан" "қызмет көрсетілетін үйге" дейін ауысады. Жылдың кез келген уақытында қар жауып, ауа райы нашарлауы мүмкін. Сент-Арнодан Роберт Риджге оңай қол жеткізілуі және Ангелус үйінің әдемі орналасуы саяхатшыларды үйге жету қиындығын дұрыс бағаламауға алып келуі мүмкін. Қыс айларында Ангелус көлі (Ангелус үйіне жақын орналасқан) көбінесе мұздап қалады, ал үйге апаратын төрт жолдың әрқайсысы әдетте қармен жабылады және мұзды болуы мүмкін. 2018 жылдың шілде айында Ангелус үйінің жанында жалғыз саяхаттап жүрген турист суық тигеннен қайтыс болғаннан кейін, парктегі қатал және өзгермелі жағдайлар туралы хабардар ету мақсатында қосымша шаралар қабылданды. Тәжірибесіз саяхатшыларға альпийлік жағдайларда немесе қыста жалғыз саяхаттаудан аулақ болуға, ауа райы болжамын қадағалауға және авариялық баспана, навигациялық құралдар мен төтенше жағдайларда байланыс құрылғысын алып жүруге кеңес беріледі.