Қағазды сақтау және қалпына келтіру технологиялары

Кіріспе

Сақтауға арналған қағаз түрі

Қышқылсыз қағаз – суға батырылғанда бейтарап немесе сілтілік pH (7 немесе одан жоғары) көрсететін қағаз. Ол кез келген целлюлоза талшығынан жасалуы мүмкін, бірақ өңдеу процесінде активті қышқылды целлюлоза толығымен жойылған болуы керек. Сондай-ақ, ол лигнин мен күкірттен таза. Қышқылсыз қағаз құжаттарды және көркем туындыларды ұзақ сақтау мәселесін шешеді.

Шолу

Ағаш негізіндегі целлюлозадан жасалған, лигнині алынбаған қағаз сарғаяды, нашарлайды және бүлінеді. Жарық және/немесе жылуға ұшырағанда, қышқыл қағаздың молекулалары тезірек ыдырайды. Қышқыл ағаш целлюлозасы 19 ғасырдың соңында кең таралды, ал 1930 жылдары Уильям Барроу (химик және кітапханашы) кітапханалардағы қышқыл қағаздың нашарлауы туралы есеп жариялады. Жазба материалдарының біртіндеп жойылуынан сескеніп, қағаз сапасын жақсарту шаралары қабылданды. Өндіріс кезінде қышқылсыз қағаз ағаш целлюлозасында кездесетін табиғи қышқылдарды бейтараптандыру үшін жұмсақ сілте (әдетте кальций немесе магний бикарбонаты) арқылы өңделуі мүмкін, сондай-ақ қосымша қышқылдардың пайда болуын болдырмау үшін буферленуі мүмкін (мысалы, сілтеуден пайда болуы мүмкін). Бикарбонат қағазға сілтелі резерв қорын қамтамасыз ету үшін, қағаздың ішінде қалған немесе қоршаған ортадан (мысалы, атмосфералық күкірт диоксиді) келетін қышқылдардың одан әрі әсерінен қорғау үшін артық мөлшерде қосылады. Көптеген коммерциялық қағаздар қышқылсыз болып келеді, бірақ бұл негізінен каолин топырағынан тұндырылған кальций карбонатына (ТКК) негізгі толтырғыш материал ретінде ауысудың нәтижесі. ТКК қышқылдармен әрекеттеседі және целлюлозаның химиялық жағынан бейтарап немесе сілтелі болуын қажет етеді. Қағазға араластырылған және/немесе бетіне жағылған сілтеуші қоспалар да қышқылсыз болуы керек. Сілтелі қағаздың қызмет ету мерзімі ең жақсы қағаз үшін 1000 жылдан асады, ал орташа сапалы қағаз үшін 500 жылды құрайды. Сілтелі қағазды өндірудің басылымдар мен құжаттарды сақтаудың артықшылықтарынан басқа да бірнеше пайдалы қасиеттері бар. Сілтелі қағазды жасауда аз коррозиялық химиялық заттар қолданылатындықтан, процесс машиналарға әлдеқайда жеңіл әсер етеді, тоқтау уақытын және техникалық қызмет көрсетуді азайтады, машиналардың қызмет ету мерзімін ұзартады. Бұл процесс сонымен қатар экологиялық тұрғыдан да тиімді. Қағаз жасау процесінің қалдық сулары мен қосалқы өнімдерін қайта өңдеуге болады; кептіру және тазарту процесінде энергия үнемделеді; сілтелі қағазды қайта өңдеу оңай.

Paper made from wood based pulp that has not had its lignin removed turns yellow, becomes brittle and deteriorates. When exposed to light and/or heat, the molecules in the acidic paper will break down faster. Acidic wood pulp paper became commonplace in the late 19th century, and in the 1930s William Barrow (a chemist and librarian) published a report about the deterioration of acidic paper in the libraries. For fear of the gradual disintegration of written materials, measures have since been taken to improve the quality of paper. During production, acid free paper may be treated with a mild base (usually calcium or magnesium bicarbonate) to neutralize the natural acids occurring in wood pulp, and it may also be buffered to prevent the formation of additional acids (as may develop from the application of sizing). The bicarbonate is added in excess, to supply the paper with an alkaline reserve to provide protection from further attack by acids remaining in the paper or supplied by the environment (e. g. atmospheric sulfur dioxide). Much commercially produced paper is acid free but this is largely the result of a shift from kaolin clay to precipitated calcium carbonate (PCC) as the main filler material in the pulp. PCC reacts with acids and requires the pulp to be chemically neutral or alkaline. The sizing additives mixed into the pulp and/or applied to the surface of the paper must also be acid free. Alkaline paper has a life expectancy of over 1,000 years for the best paper and 500 years for average grades. The making of alkaline paper has several other advantages in addition to the preservation benefits afforded to the publications and documents printed on it. Because there are fewer corrosive chemicals used in making alkaline paper, the process is much easier on the machinery, reducing downtime and maintenance and extending machines' useful life. The process is also significantly more environmentally friendly. Waste water and byproducts of the paper making process can be recycled; energy can be saved in the drying and refining process; and alkaline paper can be more easily recycled.

Тұрақты қағаз

Hercules Incorporated компаниясы 1950 жылдары қышқылсыз қағазды жасауға мүмкіндік берген алғашқы сілтілік өлшемді әзірледі. Қағаз өндірісіндегі жетістіктерге және қағаздың нашарлап, сынғыш болуы мәселесі анықталып, алаңдаушылық тудырғанмен, ANSI NISO Z39.48 1984 стандартын қабылдауға ондаған жылдар кетті. Бұл ерікті стандарт pH деңгейін, жыртылуға төзімділікті, сілтілік резервті және қағаздың мыңдаған жылдар бойы сақталуы үшін лигниннің шекті деңгейін қамтиды және кітапхана материалдарында қышқылсыз қағазды қолдануға ынталандыру мақсатымен жасалды. Бастапқы стандартты әзірлеу Кітапхана ресурстары жөніндегі кеңестің жұмысының нәтижесінде болды, олар ANSI-ге осы нұсқауларды қабылдау үшін белсенді түрде әсер етті. 1986 жылы NISO-ның II Стандарттар комитеті құрылды, ол қапталған қағазға арналған стандарттарды әзірдеу үшін Z39.48 1984 стандартын кеңейтті, ал 1988 жылы ол қайтадан шақырылып, қапталмаған қағазға арналған стандарттарды қарап, жаңарту үшін жұмыс істеді. "Қышқылсыз" қағаз үшін әртүрлі стандарттар бар, олардың талаптары әртүрлі. Кейбір жағдайларда, pH деңгейі 6 мен 7 аралығындағы сәл қышқыл қағаз да "қышқылсыз" деп есептеледі. Қышқылсыз (сілтілік) қағаз, сонымен қатар қапталмаған және бүктеу мен жыртуға қатысты белгілі бір талаптарға жауап беретін болса, Америка Ұлттық Стандарттар Институты (ANSI) оны келесі хабарламаны таңбалауға рұқсат береді: "Бұл басылымда қолданылған қағаз Американдық Ұлттық Ақпараттық Ғылымдар стандартының – Басылған кітапхана материалдары үшін қағаздың сақталуы, ANSI/NISO Z39.48 1992 ең төменгі талаптарына сәйкес келеді". ANSI Z39.48 1992 стандартының мақсаты – "кітапханалар мен мұрағаттардағы оңтайлы жағдайларда бірнеше жүз жыл бойы сақталуын қамтамасыз ету үшін қапталған және қапталмаған қағазға қатысты критерийлерді белгілеу". Стандарттың күтілетін нәтижесі – болашақта сақтауға қатысты мәселелерді азайту. Стандарттың қолданылу аясы кітапханалар мен мұрағаттар сатып алып, сақтайтын басылымдар мен құжаттарды қамтиды. Бұл жұмыстарға ғылыми журналдар, мерзімді басылымдар, монографиялар, үкіметтік құжаттар, түпнұсқа құжаттар, сондай-ақ көркем және ғылыми-популярлық әдебиеттер кіреді. 1994 жылы ISO 9706 халықаралық стандарты жарияланды. Қышқылсыз қағаз өндірушілер өз өнімдерінің ISO 9706 немесе ANSI Z39.48 1992 стандарттарының сынақ талаптарына сәйкестігін шеңбер ішіндегі шексіздік белгісімен (Unicode коды 267E, ♾) көрсете алады.

The company Hercules Incorporated developed the first alkaline sizing in the 1950s that made acid free paper possible. Despite the advances in paper making and the identification of and concern around the brittle book problem, it took decades before the adoption of ANSI NISO Standard Z39.48 1984 Permanence of Paper for Publications and Documents in Libraries in 1984. This voluntary standard covered pH value, tear resistance, alkaline reserve, and lignin thresholds for paper to last thousands of years and was developed to encourage the use of acid free paper in library materials. The development of the initial standard was a result of the work of the Council on Library Resources, which effectively lobbied ANSI to adopt the guidelines. In 1986, Standards Committee II of NISO was established to expand Z39.48 1984 to develop standards for coated paper, and was again called upon in 1988 to review and revise the standards for uncoated paper. There are various standards for "acid free" paper, with differing requirements. In some quarters, slightly acidic paper having a pH between 6 and 7 is often also considered "acid free". Acid free (alkaline) paper that additionally is uncoated and meets certain standards for folding and tearing is authorized by the American National Standards Institute (ANSI) to carry the following notice: "The paper used in this publication meets the minimum requirements of the American National Standard for Information Sciences—Permanence of Paper for Printed Library Materials, ANSI/NISO Z39.48 1992." The objective of ANSI Z39.48 1992 "is to establish criteria for coated and uncoated paper to last several hundred years" under optimal conditions in libraries and archives. The desired outcome of the standard is to reduce future preservation problems. The scope of the standard is to cover publications and documents bought and maintained by libraries and archives. Such works include scholarly journals, periodicals, monographs, government documents, original documents, and significant works in fiction and non fiction. An equivalent international standard, ISO 9706, was published in 1994. Manufacturers of acid free paper can indicate the compliance of their product with the test requirements of the ISO 9706 or ANSI Z39.48 1992 standards using a circled infinity symbol (Unicode code point 267E, ♾).

Архивтік қағаз

Архивтік қағаз – өте берік, ұзақ сақталатын, қышқылсыз қағаз. Архивтік қағаз жоғары құқықтық, тарихи немесе маңызды құндылыққа ие жарияланымдар үшін арналған. АҚШ-та мұндай қағаз ANSI стандарттарына сәйкес мақұлдалуы керек. "Тұрақты" қағаз үшін халықаралық стандарт ISO 9706, ал "архивтік" қағаз үшін ISO 11108 стандарттары болып табылады. Көбінесе архивтік мақсаттар үшін мақта мата қағазы қолданылады, себебі ол ағаш өнімдерінен жасалған целлюлозадан жасалмайды. Сондықтан "архивтік қағаз" кейде екі санатқа бөлінеді:
Консервациялық сапалы – қышқылсыз, буферленген, ағаш целлюлозасынан жасалған қағаз. Архивтік сапалы (сондай-ақ мұражайлық сапалы) – мақта целлюлозасынан жасалған мақта мата қағазы.