Кіріспе

Әмияны – ақша, тұтынушы карталары, жеке куәліктер (әйгілеу куәлігі, жеке куәлігі, клуб картасы), фотосуреттер, жол билеттері, визиткалар және басқа да қағаз немесе ламинатталған карточкалар сияқты жеке заттарды тасымалдауға арналған кішкентай, жалпақ қалта немесе сөмке. Әмияндар көбінесе матадан немесе былғарыдан жасалады, олар әдетте қалтаға сыйып, бүктеледі. Оларға ақша ұстағыш, монета қалтасы, тізбек, бау, түйреуіш немесе молния жабылуы болуы мүмкін. Паспорт, идентификациялық карточкалар және чек кітапшаларын сақтауға арналған арнайы әмияндар да бар. Кейбір ерекше әмияндарды білезік ретінде немесе аяқ киімге іліп тағуға болады. Әмияндар сәндік аксессуар ретінде немесе иесінің талғамын, байлығын немесе әлеуметтік статусын көрсету үшін қолданылуы мүмкін.

Этимология

Бұл сөз 14 ғасырдың соңында пайда болды, "қап" немесе "қолқап" деген мағынаны білдіріп, белгісіз шығу тегіне ие (норманд француз тіліндегі golette (кішкентай мұрын)?), немесе оған ұқсас герман тілінен, протогерман тіліндегі "wall" деген сөзден, яғни "орау" (тамыры "wel", "бұру немесе айналу" дегенді білдіреді) шыққан. (Мысалы, голланд және фриз тілдеріндегі "knapzak"). Шекспирдің ертедегі қолданысы бүгін біз рюкзак деп танитын нәрсені сипаттады. "Қағаз ақша сақтауға арналған жалпақ қалта" деген қазіргі мағынасы алғаш рет 1834 жылы американдық ағылшын тілінде тіркелген.

Ежелгі Грекия

Классицист А. Я. Кэмпбелл ежелгі әдебиетте "әмиянның қандай мақсаты болған?" деген сұраққа жауап беруге кірісті. Теокриттерді зерттеуші ғалым ретінде ол "әмиян – кедей адамның көшіп-қонуға ыңғайлы азық-түлік сақтағышы, немесе кедейлік ескерілмесе, азық-түлікпен толтырылатын нәрсе" деген қорытындыға келді. Ол кейде адамдар одан тікелей тамақтанғанын анықтады, бірақ ең көп кездесетін сілтемелер оның "қойма ретінде қайта толықтырылатынына" қатысты, бұл түскі ас себеті емес, аман қалу жиынтығы сияқты болған.

Қайта өрлеу дәуірі

Ақша қапшықтары батысқа қағаз ақша енгізілгеннен кейін, 1600 жылдары дамыды. (Алғашқы қағаз ақша 1690 жылы Массачусетс шығанағындағы колониясы жаңа әлемге енгізді.) Қағаз ақша енгізілгенге дейін монеталарды сақтау үшін монета сөмкелері (әдетте қарапайым жіппен байланатын былғары қалталар) қолданылған. Алғашқы қапшықтар негізінен сиыр немесе жылқы терісінен жасалған және визиткаларды сақтауға арналған кішкентай бөлімі болған. Елизавета дәуіріндегі саудагер Джон Фрэмптонның өмірін баяндап, Лоуренс К. Врот саудагерді "жиырма бес жасар ағылшын еркегі, лайықты киінген, қылыш тағып, белбеуіне 'боугет' (немесе бюджет) деп аталатын нәрсені, яғни ақшасын, есеп кітабын және күнделікті қажетті заттарын сақтайтын былғары қалта немесе қапшық ілген" деп сипаттады.

19 ғасыр

Ақша мен валютадан басқа, әмиянға құрғақ ет, тағам, "күнзартқыштар" және "жасырын ұстау керек заттар" да салынатын. Әмиянды алғашқыда Американың өнеркәсіптік даму кезеңіндегі адамдар қолданған. 19 ғасырдағы Америкада әмиянды белге іліп жүру "жартылай өркениетті" саналды. Осы кезде тауар немесе әмиянды қалтаға салып жүру өркениетсіз және сирек кездесетін жайт деп есептелді. Испанияда әмиян темекі шегуге қажетті заттарды сақтауға арналған қалта болған: "Әрбір адам ақ қағаздың кішкентай бумасын, сонымен қатар кішкентай былғары әмиянға кремень мен болаттан, және аз мөлшерде "еска" деп аталатын құрғақ өсімдік талшығынан қосатын, ол ұсқыннан бірден тұтанатын".

ХХ ғасыр - қазіргі заман

Қазіргі заманғы екі бөліктен тұратын әмиян, көптеген "карта ұяларымен" 1950 жылдардың басында алғашқы кредит карталарының пайда болуымен қалыптасты. Кейбір жаңалықтардың ішінде 1970 жылдары липучкамен жабылатын әмиянның енгізілуі бар. Кішкентай қалташа әмиянға дейін бүгінгі күнге дейін танымал. Тек кибер кеңістікте онлайн-жазбалар түрінде ғана бар криптовалюталар үшін "криптовалюта әмияны" – иесінің құпия кілтін қауіпсіз сақтау, иесін анықтау және иесіне транзакцияларды қауіпсіз түрде қол қоюға мүмкіндік беретін компьютерлік құрал. "Аппараттық әмиян" – осыны одан да қауіпсіз орындауға арналған, бір мақсатқа бағытталған компьютер.

Материалдар

Әдетте әмияндар былғарыдан немесе матадан жасалады, бірақ оларды жасау үшін көптеген басқа иілгіш, жалпақ материалдарды қолдануға болады. Tyvek сияқты тоқымасыз маталар қолданылады, кейде осы материалға басылған су өткізбейтін карталарды қайта пайдалану да қарастырылады. Мыс немесе тот баспайтын болаттан жасалған ұсақ тор сияқты тоқылған металдар әмияндарға енгізіледі, олар кіргізілген NFC және RFID тегтерін рұқсатсыз сканерлеуден қорғау үшін электромагниттік қорғаныш қасиеттеріне ие деп жарнамаланады. Instructables сияқты «өз қолыңызбен жасаңыз» веб-сайттарында джинс, кевлар немесе таспа сияқты материалдардан әмиян жасауға арналған көптеген жобалар ұсынылған.

Өңірлік айырмашылықтар

Кейбір әмияндарда, әсіресе Еуропада ірі номиналды монеталар көп таралған жерлерде, монета сақтауға арналған бөлімшесі болады. Кейбір әмияндарды жабық ұстау үшін құлыптар немесе таспалармен жабдықталған. Еуропалық банкноттар, мысалы, евро мен фунт стерлинг, көбінесе американдық банкноттардан үлкен болғандықтан, олар кейбір кішкентай американдық әмияндарға сыймайды.

Метафоралық қолданысы

Қапшық термині жеке тұлғаның жалпы жеке бюджетіне сілтеме жасау үшін синекдоха ретінде де қолданылады. Сассе "синекдоха" сөзінің анықтамаларының бірі, терминнің мағынасын түсіндіру үшін әмиянды мысал ретінде келтіреді ("ішіндегі мазмұнының орнына, оны қамтитын ыдыс туралы айтылатын қысқартылған сөз"), мысалы, адам ақша сұраған адамға әмиянын көрсетіп, "мұнда 100 доллар бар" дейді. Әмиян, сондай-ақ, метафора сияқты байланысты реторикалық тәсілдің анықтамасында мысал ретінде пайдаланылады: "Егер біз қылмыскерлерді жүрекке тигізе алмасақ, оларды әмиянға тигізейік".