Әшекей бұйымдарының тарихы мен түрлері

Кіріспе

Жеке әшекей түрлері

Зергерлік бұйымдар (американдық ағылшын тілінде jewelry) – брошкалар, сақиналар, алқалар, құлақшалар, салғалар, білезіктер және манжеткалар сияқты жеке әшекейлену үшін тағылатын сәндік заттар. Зергерлік бұйымдар денеге немесе киімге бекітілуі мүмкін. Батыстық көзқарас бойынша, бұл термин ұзақ сақталатын әшекейлерге ғана қатысты, мысалы, гүлдер емес. Ғасырлар бойы алтын сияқты металл, көбінесе асыл тастармен біріктіріліп, зергерлік бұйымдар жасау үшін қолданылып келді, бірақ шыны, қабықшалар және өсімдік материалдары да пайдаланылуы мүмкін. Зергерлік бұйымдар – археологиялық артефакттардың ең көне түрлерінің бірі. 100 000 жылдық Нассарий қабықшаларынан жасалған буынды әшекейлер ең көне зергерлік бұйым деп саналады. Зергерлік бұйымдардың негізгі формалары мәдениеттер арасында әртүрлі, бірақ көбінесе ұзақ өмір сүреді. Еуропа мәдениеттерінде жоғарыда аталған зергерлік бұйымдардың көптеген түрлері ежелгі заманнан бері сақталған, ал басқа мәдениеттерде маңызды болған мұрын немесе тобыққа арналған әшекейлер сияқты басқа формалар одан аз таралған. Зергерлік бұйымдар алуан түрлі материалдардан жасалуы мүмкін. Асыл тастар мен оларға ұқсас материалдар, мысалы, янтарь мен маржан, қымбат металдар, буынды әшекейлер мен қабықшалар кеңінен қолданылады, сондай-ақ эмаль да маңызды рөл атқарады. Көптеген мәдениеттерде зергерлік бұйымдар оның материалдық қасиеттері, өрнектері немесе мағыналы символдары үшін мәртебе белгісі ретінде қарастырылады. Зергерлік бұйымдар шашқыштардан бастап саусаққа кигізілетін жүзіктерге дейін, тіпті жыныс мүшелерін әшекейлеуге арналған бұйымдарға дейін адам денесінің кез келген бөлігін әшекейлеу үшін жасалған. Қазіргі еуропалық мәдениетте ересек еркектердің киетін зергерлік бұйымдарының мөлшері басқа мәдениеттермен және еуропалық мәдениеттің басқа кезеңдерімен салыстырғанда салыстырмалы түрде аз. "Jewellery" сөзі "jewel" сөзінен туындаған, ол көне француз тіліндегі "jouel" сөзінен ағылшын тіліне аударылған, ал одан бұрын латын тіліндегі "jocale" сөзінен шыққан, ол "ойыншық" деген мағынаны білдіреді. Британ, үнді, жаңазеландиялық, ирландиялық, австралиялық және оңтүстікафрикалық ағылшын тілінде "jewellery" деп жазылады, ал американдық ағылшын тілінде "jewelry" деп жазылады. Екеуі де канадалық ағылшын тілінде қолданылады, бірақ "jewellery" екі есе көп кездеседі. Француз және басқа да еуропалық тілдерде "joaillerie" термині тек адам киетін әшекейлерді ғана емес, сонымен қатар бағалы металдан жасалған сәнді металл бұйымдарын, мысалы, өнер туындыларын және шіркеу заттарын да қамтиды.

Jewellery (or jewelry in American English) consists of decorative items worn for personal adornment, such as brooches, rings, necklaces, earrings, pendants, bracelets, and cufflinks. Jewellery may be attached to the body or the clothes. From a western perspective, the term is restricted to durable ornaments, excluding flowers for example. For many centuries metal such as gold often combined with gemstones, has been the normal material for jewellery, but other materials such as glass, shells and other plant materials may be used. Jewellery is one of the oldest types of archaeological artefact – with 100,000 year old beads made from Nassarius shells thought to be the oldest known jewellery. The basic forms of jewellery vary between cultures but are often extremely long lived; in European cultures the most common forms of jewellery listed above have persisted since ancient times, while other forms such as adornments for the nose or ankle, important in other cultures, are much less common. Jewellery may be made from a wide range of materials. Gemstones and similar materials such as amber and coral, precious metals, beads, and shells have been widely used, and enamel has often been important. In most cultures jewellery can be understood as a status symbol, for its material properties, its patterns, or for meaningful symbols. Jewellery has been made to adorn nearly every body part, from hairpins to toe rings, and even genital jewellery. In modern European culture the amount worn by adult males is relatively low compared with other cultures and other periods in European culture. The word jewellery itself is derived from the word jewel, which was anglicised from the Old French "jouel", and beyond that, to the Latin word "jocale", meaning plaything. In British English, Indian English, New Zealand English, Hiberno English, Australian English, and South African English it is spelled jewellery, while the spelling is jewelry in American English. Both are used in Canadian English, though jewellery prevails by a two to one margin. In French and a few other European languages the equivalent term, joaillerie, may also cover decorated metalwork in precious metal such as objets d'art and church items, not just objects worn on the person.

Материалдар мен әдістер

Зергерлік бұйымдар жасау кезінде асыл тастар, монеталар немесе басқа да құнды заттар жиі қолданылады және олар әдетте қымбат металдарға орнатылады. Платина қорытпалары 900 (90% таза) және 950 (95% таза) аралығында болады. Зергерлік бұйымдарда қолданылатын күміс көбінесе стерлинг күміс, яғни 92,5% таза күміс болып табылады. Әшекей бұйымдарда тот баспайтын болаттан жасалған детальдер кейде қолданылады. Басқа жиі қолданылатын материалдар: шыны, мысалы, балқытылған шыны немесе эмаль; ағаш, көбінесе ойылған немесе токарланған; қабықшалар және сүйек, піл сүйегі сияқты басқа да жануарлардың табиғи материалдары; табиғи саз; полимер саз; Жүт пен басқа да жіптер де табиғи сезім беретін зергерлік бұйымдар жасау үшін пайдаланылған. Дегенмен, қорғасынның немесе қорғасын қосылған тікелей қосымшасы (жәнелеу) британдық сынақ кеңсесіне (Ұлыбритания зергерлік бұйымдарына беделді Hallmark таңбасын қоятын орган) бұйымды жоюға құқық береді, бірақ мұндай жағдайлар сынақ кеңсесінде сирек кездеседі. Мұқтарлар зергерлік бұйымдарда жиі қолданылады. Олар шыныдан, асыл тастардан, металдан, ағаштан, қабықшалардан, саздан және полимер саздан жасалуы мүмкін. Мұқтарлы зергерлік бұйымдарға әдетте әшекейлер, білезіктер, сырғалар, белбеулер және сақиналар кіреді. Мұқтарлар үлкен немесе кішкентай болуы мүмкін; ең кішкентай мұқтарлар тұқымдық мұқтарлар деп аталады, олар тоқымалы мұқтарлы зергерлік бұйымдар жасау үшін қолданылады. Тұқымдық мұқтарлар кестелеу техникасында да қолданылады, онда олар матаға тігіліп, кең мойындықтар мен мұқтарлы білезіктер жасалады. Виктория дәуірінде танымал болған мұқтарлы кестелеу, қазіргі заманғы зергерлік өнерінде қайта жандануда. Мұқтар жасау, немесе мұқтарлы өнер, көптеген африкалық және Солтүстік Американың аборигендік мәдениеттерінде де кең таралған. Күмісшілер, алтыншылар және тас кесушілер кесу, құю, дәнекерлеу немесе тікелей қосымша (жәнелеу), кесу, ойып жасау және "суық біріктіру" (бөліктерді құрастыру үшін желімдер, бұрандалар мен қапсырмаларды пайдалану) сияқты әдістерді қолданады.

Алмаздар

Алмаз алғаш рет Үндістанда өндірілген. Плиний олар туралы айтқан болуы мүмкін, бірақ ол "Адамас" деп атаған тастың қандай екені туралы пікірталас бар. 2005 жылы Австралия, Ботсвана, Ресей және Канада құнды тас алмаздарын өндіруші негізгі елдердің қатарында болды. Алмаз саудасының кейбір аймақтарда теріс салдары бар. Ангола, Кот-д’Ивуар, Сьерра-Леоне және басқа да елдердегі соңғы азаматтық соғыстар кезінде қазылған алмаздар, егер олар соғыс аймағында өндіріліп, бүлікшілдерді қаржыландыру үшін сатылса, "қанды алмаз" деп белгіленеді. Британдық тәждің қазынасында 1905 жылы табылған ең ірі, сапалы алмаздың бір бөлігі – Cullinan Diamond (3,106.75 карат, 621.35 грамм) бар. Бүгінде жаңадан үйлену сақиналарында танымал болған алмазды қолдану 1477 жылы Максимилиан I мен Бургундияның Мариясының некесіне дейін барады. Көп таралған стиль – жалғыз алмаз (солитер), онда бір үлкен алмаз басымды орын алады. Солитердегі сақиналар үш түрге бөлінеді: қысқыш, безель және кернеулі бекіту.

Басқа асыл тастар

Көптеген құнды және жартылай құнды тастар зергерлік бұйымдар жасауға қолданылады. Олардың арасында:

Кеңір (Amber) Кеңір – ежелгі органикалық асыл тас. Ол ағаш шайырынан миллиондаған жылдар бойы қатаю арқылы пайда болады. Тас кемінде бір миллион жылдық болуы керек, ал кейбір кеңірлердің жасы 120 миллион жылға жетеді. Аметист Аметист кварц отбасының ең бағалы тасы болып саналады. Ол ақшыл қою күлгін түсімен құнды, ал түсінің тоны жеңілден қараңғыға дейін өзгеруі мүмкін. Зумруд Зумруд – үш негізгі құнды тасқа (рубин мен сапфирмен бірге) жатады және жақсы жасыл немесе көкшіл жасыл түсімен танымал. Ол тарих бойында бағалы саналған, ал кейбір тарихшылар египеттіктердің б.з.д. 3500 жылдардан бері зөмірді өндіргенін хабарлайды. Нефрит Нефрит көбінесе жасыл түспен байланысты, бірақ басқа да түстерде кездеседі. Нефрит Азия мәдениетімен, тарихымен және дәстүрімен тығыз байланысты, сондықтан оны кейде «көк тас» деп атайды. Жаспер Жаспер – халцедон отбасының әртүрлі түсті асыл тасы. Көбінесе жаспердің ішінде ерекше және қызықты өрнектер кездеседі. Суретті жаспер – тас өрнегіндегі түстерімен (әдетте беж және қоңыр) және айналымдарымен танымал жаспер түрі. Кварц Кварц – әртүрлі түс пен мөлшердегі кристалды асыл тастар отбасы. Кварцтың белгілі түрлерінің арасында қызғылт кварц (әдемі қызғылт түсті) және түтінді кварц (мөлдір қоңыр түстің әртүрлі нұсқалары) бар. Аметист пен цитрин сияқты басқа да көптеген асыл тастар кварц отбасына жатады. Рутилді кварц – ине тәрізді кірікпелер бар кварцтың танымал түрі. Рубин Рубиндер қарқынды қызыл түсімен танымал және ең бағалы құнды тастардың бірі. Рубиндер мыңдаған жылдар бойы бағаланып келген. Санскрит тілінде рубин сөзі «ратнарадж» деп аталады, яғни «құнды тастардың патшасы». Сапфир Сапфирдің ең танымал түрі – көк сапфир, ол орташадан терең көк түсімен және жоғары қанығуымен танымал. Сондай-ақ, түрлі түсті сәнді сапфирлер де бар. АҚШ-та көк сапфир үш негізгі құнды тас (зумруд, рубин және сапфир) ішінде ең танымал және қолжетімді болып саналады. Түркіз Түркіз жер бетінде тек бірнеше жерде ғана кездеседі, ал әлемдегі ең ірі түркіз өндіруші аймақ – АҚШ-тың оңтүстік-батысы. Түркіз өзінің тартымды түсімен, көбінесе қарқынды көк немесе жасыл көк түсімен және ежелгі тарихымен бағалы. Түркіз зергерлік бұйымдардың көптеген стилінде қолданылады. Ол оңтүстік-батыс және америкалық үндістер жасаған зергерлік бұйымдарымен тығыз байланысты, бірақ сонымен қатар көптеген сәнді, заманауи стильдерде де қолданылады. Кейбір түркіздерде қара қоңыр іздері бар, бұл асыл тастың жарқын көк түсіне қызықты контраст береді. Кейбір асыл тастар (мысалы, інжу-маржан, маржан және кеңір) органикалық болып саналады, яғни оларды тірі организмдер жасайды. Ал басқалары органикалық емес, яғни олар минералдардан тұрады. Кейбір асыл тастар, мысалы, аметист, оларды өндіру және импорттау әдістері дамыған сайын құны төмендеуі мүмкін. Ал кейбір жасанды асыл тастар табиғи асыл тастардың орнына қолданылуы мүмкін, мысалы, алмастың орнына қолданылатын кубикалық циркония.

Amber Amber, an ancient organic gemstone, is composed of tree resin that has hardened over time. The stone must be at least one million years old to be classified as amber, and some amber can be up to 120 million years old. Amethyst Amethyst has historically been the most prized gemstone in the quartz family. It is treasured for its purple hue, which can range in tone from light to dark. Emerald Emeralds are one of the three main precious gemstones (along with rubies and sapphires) and are known for their fine green to bluish green colour. They have been treasured throughout history, and some historians report that the Egyptians mined emerald as early as 3500 BC. Jade Jade is most commonly associated with the colour green but can come in a number of other colours as well. Jade is closely linked to Asian culture, history, and tradition, and is sometimes referred to as the stone of heaven. Jasper Jasper is a gemstone of the chalcedony family that comes in a variety of colours. Often, jasper will feature unique and interesting patterns within the coloured stone. Picture jasper is a type of jasper known for the colours (often beiges and browns) and swirls in the stone's pattern. Quartz Quartz refers to a family of crystalline gemstones of various colours and sizes. Among the well known types of quartz are rose quartz (which has a delicate pink colour), and smoky quartz (which comes in a variety of shades of translucent brown). A number of other gemstones, such as Amethyst and Citrine, are also part of the quartz family. Rutilated quartz is a popular type of quartz containing needle like inclusions. Ruby Rubies are known for their intense red colour and are among the most highly valued precious gemstones. Rubies have been treasured for millennia. In Sanskrit, the word for ruby is ratnaraj, meaning king of precious stones. Sapphire The most popular form of sapphire is blue sapphire, which is known for its medium to deep blue colour and strong saturation. Fancy sapphires of various colours are also available. In the United States, blue sapphire tends to be the most popular and most affordable of the three major precious gemstones (emerald, ruby, and sapphire). Turquoise Turquoise is found in only a few places on earth, and the world's largest turquoise producing region is the southwest United States. Turquoise is prized for its attractive colour, most often an intense medium blue or a greenish blue, and its ancient heritage. Turquoise is used in a great variety of jewellery styles. It is perhaps most closely associated with southwest and Native American jewellery, but it is also used in many sleek, modern styles. Some turquoise contains a matrix of dark brown markings, which provides an interesting contrast to the gemstone's bright blue colour. Some gemstones (like pearls, coral, and amber) are classified as organic, meaning that they are produced by living organisms. Others are inorganic, meaning that they are generally composed of and arise from minerals. Some gems, for example, amethyst, have become less valued as methods of extracting and importing them have progressed. Some man made gems can serve in place of natural gems, such as cubic zirconia, which can be used in place of diamond.

Металлдан жасалған бітіру

Платина, алтын және күміс зергерлік бұйымдар үшін беттеуді жасаудың көптеген әдістері бар. Ең көп қолданылатындары – жоғары жылтырату, атлас/матт, щеткамен өңдеу және балғамен соғу. Жоғары жылтыратылған зергерлік бұйымдар ең көп таралған түрі және металлға жоғары шағылыстырылған, жылтыр көрініс береді. Атлас немесе матт беттеу зергерлік бұйымның жылтырлығын және шағылысуын азайтады, бұл көбінесе алмаз сияқты құнды тастарды жарқырата түсу үшін қолданылады. Щеткамен өңделген бұйымдар зергерлік бұйымға текстуралы көрініс береді және металлға (қағазға ұқсас) щеткамен өткізу арқылы жасалады, нәтижесінде "щетка соққылары" пайда болады. Балғамен соғылған беттеу әдетте дөңгелек болат балғамен жасалады, зергерлік бұйымға толқынды текстура беру үшін соғылады. Кейбір зергерлік бұйымдар жылтыр, шағылыстыратын көрініс беру үшін немесе қажетті түске қол жеткізу үшін жалатылады. Стерлинг күміс зергерлік бұйымдар 0,999 сынаптан тұратын таза күміспен (жарықтандыру процесі) немесе родиймен немесе алтынмен жалатуға болады. Сондай-ақ, арзан металдан жасалған әшекейлер күміс, алтын немесе родиймен жалатылуы мүмкін, бұл оларға көрінеу әдемі түс береді.

Қоғамға әсері

Зергерлік бұйымдар мәртебе белгісі ретінде қолданылып келген. Ежелгі Римде тек белгілі бір шендегі адамдар ғана сақина тағуға құқылы болды, ал кейіннен заңдар кімнің қандай зергерлік бұйымдарды тағуына рұқсат етілгенін анықтады. Бұл сол кездегі азаматтардың мәртебесіне де байланысты болды. Мәдениеттік талаптар да маңызды рөл атқарды. Мысалы, 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында Батыстағы еркектердің құлақ сырғаларын тағуы әйелдікке тән деп есептелді. Жақында денеге кигізілетін зергерлік бұйымдар, мысалы, пирсингтер, кейбір топтарда қабылдау белгісі немесе батылдықтың нышаны ретінде қарастырылып, ал басқаларында мүлдем қабылдамайды. Сондай-ақ, хип-хоп мәдениеті ерлер мен әйелдердің зергерлік бұйымдарын әсем көрсетуді білдіретін «блинг-блинг» деген сленгтік терминді танымал етті. Керісінше, 20-шы ғасырдың басында зергерлік өнеркәсібі ерлерге арналған неке сақиналарын насихаттау кампаниясын бастады, ол сәтті аяқталды, ал ерлерге арналған жағу сақиналарына деген қызығушылық туғызбады, тіпті жалған тарих жасап, бұл практиканың орта ғасырларда пайда болғанын мәлімдеді. 1940-шы жылдардың ортасына қарай АҚШ-тағы үйлену тойының 85%-ы екі сақинамен өтті, бұл көрсеткіш 1920-шы жылдары 15% болған. Кейбір діндер зергерлік бұйымдарға қатысты нақты ережелерге немесе дәстүрлерге ие (немесе тіпті оларды тыйымдайды), ал көптеген діндерде шамадан тыс көрсетуге қарсы едікттер бар. Мысалы, Ислам дінінде еркектердің алтын тағуы харам деп есептеледі. Ислам зергерлік бұйымдарының көп бөлігі қалыңдық төлемі түрінде болды және дәстүрлі түрде ұрпақтан ұрпаққа берілмейтін; керісінше, әйел қайтыс болған кезде олар базарда сатылып, қайта өңделіп немесе жолдан өтетін адамдарға сатылатын. Сондықтан 19-шы ғасырға дейінгі ислам зергерлік бұйымдары өте сирек кездеседі.

Тарих

Зергерлік бұйымдар тарихы ұзақ, мыңдаған жылдарға созылады және әртүрлі мәдениеттерде сан алуан мақсаттарда қолданылып келген. Ол мың жылдар бойы өз мәнін сақтап, ежелгі мәдениеттердің жұмыс істеу жолдары туралы маңызды мәліметтер береді.

Тарихқа дейінгі дәуір

Ең алғашқы зергерлік бұйымдарды адам баласы (Homo sapiens) емес, Еуропадағы неандертальдықтар жасаған. Атап айтқанда, Испанияның оңтүстік-шығыс жағалауындағы Cueva de los Aviones үңгірінен 115 000 жыл бұрын жасалған тесіктелген теңіз қабықтарынан жасалған әшекейлер табылды. Кейін Кенияда, Энкапуне Я Мутода, түйеқұйрық жұмыртқасының қабығынан жасалған әшекейлер 40 000 жылдан астам бұрын жасалған деп есептеледі. Ресейде тас білезік пен мәрмәр сақина да осыған ұқсас кезеңге жатады. Соңынан еуропалық ерте заманауи адамдарда сүйек, тіс, жидек және тастан жасалған қарапайым мойынсыздар мен білезіктер болған, олар жіп немесе жануарлардың сіңірлеріне, немесе киімді бекітуге арналған оюлы сүйектерге ілінген. Кейде зергерлік бұйымдарда қабық немесе ана жемісінен жасалған бөліктер де болған. 2015 жылы Солтүстік Йоркширдегі Стар Карр жерінен 11 000 жылға дейінгі сәндік оюлы салсақ (Жұлдызды Карр салсағы) табылды, ол Ұлыбританиядағы ең көне мезолиттік өнер есебінде саналады. Ресейдің оңтүстігінде мамонт сүйегінен жасалған оюлы білезіктер табылған. Холе-Фелс Венерасының үстіңгі бөлігінде тесік бар, ол оның әшекей ретінде киюге арналғандығын көрсетеді. Шамамен жеті мың жыл бұрын мыстан жасалған зергерлік бұйымдардың алғашқы белгілері пайда болды.

Мысыр

Ежелгі Мысырда зергерлік бұйымдар жасаудың алғашқы белгілері шамамен 3000-5000 жыл бұрын пайда болды. Мысырлықтар алтынды басқа металдардан гөрі оның сән-салтанатымен, сирек кездесуімен және өңдеуге қолайлылығымен бағалады. Династиялық кезеңге дейінгі Мысырда зергерлік бұйымдар тез арада қоғамдағы саяси және діни биліктің символына айналды. Оны бай мысырлықтар тірі кезінде кигені сияқты, өлген соң да киеді, әшекейлер көбінесе қабірге қосылатын мүліктердің ішінде орналастырылған. Алтын әшекейлермен қатар, мысырлықтар түрлі түсті шыныны және жартылай қымбат тастарды да пайдаланды. Әшекейлердің түсі маңызды болды. Мысалы, жасыл түс – құнарлылықты білдірді. Лазурит пен күміс елден импортталуға тиіс болды. Мысырлық ою-өрнектері финикиялық зергерлік бұйымдарында кеңінен таралған. Сонымен қатар, парсы зергерлік бұйымдарында табылған ежелгі түрік оюлары Орта Шығыс пен Еуропа арасындағы сауданың жиі болғанын көрсетеді. Әйелдер салтанатты шараларда қолданылатын әсем алтын және күміс әшекейлер тақты.

Болгариядан келген алғашқы алтын зергерлік бұйымдар

Әлемдегі ең көне алтын әшекейлер б.з.д. 4600-4200 жылдар аралығында да келген және Болгариядағы Қара теңіз жағалауындағы Варна некрополінен табылған. Болгарияның бірнеше тарихи тұғырлары одан кем емес деп есептеледі: Хотница, Дуранулақтың алтын қазыналары, Пазарджик маңындағы Юнацит курган қонысынан табылған заттар, Сакар алтын қазынасы, сондай-ақ Провадия-Солницата (“тұз шұңқыры”) курган қонысынан табылған моншақтар мен алтын әшекейлер. Дегенмен, Варна алтыны көбінесе ең көне деп аталады, себебі бұл қазына ең ірі және алуан түрлі.

Месопотамия

Шамамен 5000 жыл бұрын Месопотамия қалаларында зергерлік бұйымдар жасау маңызды қолөнерге айналды. Ең маңызды археологиялық дәлелдер 2900–2300 ж.б.д. мерзіміне жататын Урдың патша зиратынан табылды, онда жүздеген жерлеу орындары қазылып алынды. Пуабидің қабірі сияқты жерлерде алтын, күміс және жартылай бағалы тастардан – лазурит тәждер (алтын мүсіндермен әшекейленген), мойынға тартқыш алқалар және зергерлік басы бар шеткелер сияқты көптеген заттар кездесті. Ассирияда ерлер мен әйелдердің екеуі де көптеген зергерлік бұйымдар таққан: амулеттер, білезіктер, көп қабатты ауыр алқалар және цилиндрлі мөрлер. Месопотамияда зергерлік бұйымдар жұқа металл жапырақтарынан жасалып, агат, лазурит, карнелиан және жасмық сияқты жарқын түсті тастармен әшекейленген. Жапырақ, спираль, конус және жүзім шоғы секілді пішіндер басым болған. Зергерлер адамдарға арналған бұйымдармен қатар, мүсіндер мен құдайларға арналған әшекейлер де жасаған. Олар металл өңдеудің түрлі күрделі әдістерін қолданған: клоазон, гравировка, ұсақ грануляция және филигрань. Месопотамияның археологиялық қазбаларында зергерлік бұйымдардың саудасы мен өндірісіне қатысты егжей-тегжейлі жазбалар да табылды. Мысалы, Мари патшалық архивіндегі бір жазбада түрлі зергерлік бұйымдардың құрамы көрсетілген: 1 жалпақ, дақты халцедон моншақтарынан тұратын алқа, оның ішінде: 34 жалпақ, дақты халцедон моншақ, [және] 35 алтын ойық моншақ, бестер топтарында. 1 жалпақ, дақты халцедон моншақтарынан тұратын алқа, оның ішінде: 39 жалпақ, дақты халцедон моншақ, [сондай-ақ] 41 ойық моншақтан тұратын ілгіш құрылғы. 1 дөңгелек лазурит моншақтарынан тұратын алқа, оның ішінде: 28 дөңгелек лазурит моншақ, [және] 29 ойық моншақтан тұратын бекіткіш.

Грекия

Гректер алтын мен асыл тастарды зергерлік бұйымдарда б.з.д. 1600 жылы пайдалана бастады, бірақ одан бұрын қабықшалар мен жануарлар пішініндегі әшекейлер кеңінен жасалған. Б.з.д. 1500 жылдары Грекияда алтынды өңдеудің негізгі әдістері: құю, сым жасау және сымдарды бұрау. Осы күрделі техникалардың көптегені Микен дәуірінде танымал болды, бірақ өкінішке орай, бұл шеберлік қола дәуірінің соңында жоғалды. Ежелгі Грекиядағы зергерлік бұйымдардың формалары мен пішіндері, мысалы, білезік (б.з.д. 13 ғасыр), брошь (б.з.д. 10 ғасыр) және қыстырғыштар (б.з.д. 7 ғасыр), қола дәуірінен бері кең түрленді. Басқа зергерлік бұйымдарға гүлдестелер, сырғалар, алқалар мен білезіктер жатады. Алтынды өңдеу техникасының Грекияда қол жеткізген жоғары сапасының жақсы мысалы – «Алтын зәйтүн гүлшоғыры» (б.з.д. 4 ғасыр), ол Олимпиада ойындары сияқты спорт жарыстарының жеңімпаздарына сыйлық ретінде берілетін гүлшоқ түріне ұқсас. Б.з.д. 600-475 жылдар аралығындағы зергерлік бұйымдар археологиялық деректерде толыққанды көрсетілмеген, бірақ парсы соғыстарынан кейін зергерлік бұйымдардың саны қайтадан арта түсті. Осы кезеңде ең танымал дизайнның бірі – жылан мен жануарлар бастарымен безендірілген білезіктер болды. Мұндай білезіктерге металл көп жұмсалғандықтан, көптеген мысалдары қоладан жасалған. Б.з.д. 300 жылға қарай гректер түрлі түсті зергерлік бұйымдар жасауды және аметист, інжу-маржан мен изумрудтарды пайдалануды меңгерген. Сондай-ақ, камеоның алғашқы белгілері пайда болды, гректер оларды үнді сардониксінен – жолақты қоңыр, қызғылт және қаймақ түсті ағаш тастан жасады. Грек зергерлік бұйымдары басқа мәдениеттерге қарағанда қарапайым болды, олар қарапайым дизайнмен және шеберлікпен жасалған. Алайда, уақыт өте келе, олардың дизайны күрделіленіп, жаңа материалдар қолданыла бастады. Гректер әшекейлерді көбінесе қоғамдық оқиғаларда немесе арнайы жағдайларда киетін. Олар көбінесе әйелдердің байлығын, әлеуметтік статусын және сұлулығын көрсету үшін сыйлық ретінде берілетін. Зергерлік бұйымдар киген адамды «жаман көзден» қорғап, немесе оған үстіміздік күш сыйлайды деп есептелді, ал кейбіреулері діни символикаға ие болды. Ескі зергерлік бұйымдар құдайларға арналған. Олар екі стильде жасалған: құйма бұйымдар және металл табақтардан соғылған бұйымдар. Құймалы зергерлік бұйымдар сирек табылған. Олар екі тас немесе саз қалыпқа металл құю арқылы жасалған. Содан соң екі жартысы біріктіріліп, ортасына балшық, содан кейін балқытылған металл құйылған. Бұл техника қола дәуірінің соңынан бері қолданылып келеді. Көбірек таралған түрі – соғылған металл табақтар. Металл табақтар қалыңдыққа дейін соғылып, содан соң біріктіріліп, дәнекерленген. Екі табақтың ішіне шамы немесе басқа сұйықтық құйылып, металл бұйымның пішіні сақталған. Зергерлік бұйымдарға ою-өрнектер салу үшін мөр немесе гравировка сияқты әртүрлі техникалар қолданылған. Содан соң қуыстарға асыл тастар қосылған немесе бетіндегі арнайы ойықтарға шыны құйылған. Гректер өздерінің көптеген дизайндарын Азия сияқты сыртқы көздерден алған, мысалы, Ұлы Александр оның бір бөлігін жаулап алған кезде. Ерте дизайндарда еуропалық ықпал да байқалады. Рим үкімдігі Грекияға келгенде, зергерлік бұйымдардың дизайнында ешқандай өзгеріс байқалмады. Алайда, б.з.д. 27 жылға қарай грек дизайны римдік мәдениеттің күшті ықпалына түсті. Бұл жергілікті дизайн дамымады деген сөз емес. Олбия маңынан 1-ғасырға жататын күміс түлкі құйрығы тізбектеріне ілінген көп түсті көбелектердің көптеген салғандары табылды, басқа жерде осындай мысалдың тек біреуі ғана табылған.

The Greeks started using gold and gems in jewellery in 1600 BC, although beads shaped as shells and animals were produced widely in earlier times. Around 1500 BC, the main techniques of working gold in Greece included casting, twisting bars, and making wire. Many of these sophisticated techniques were popular in the Mycenaean period, but unfortunately this skill was lost at the end of the Bronze Age. The forms and shapes of jewellery in ancient Greece such as the armring (13th century BC), brooch (10th century BC) and pins (7th century BC), have varied widely since the Bronze Age as well. Other forms of jewellery include wreaths, earrings, necklace and bracelets. A good example of the high quality that gold working techniques could achieve in Greece is the 'Gold Olive Wreath' (4th century BC), which is modeled on the type of wreath given as a prize for winners in athletic competitions like the Olympic Games. Jewellery dating from 600 to 475 BC is not well represented in the archaeological record, but after the Persian wars the quantity of jewellery again became more plentiful. One particularly popular type of design at this time was a bracelet decorated with snake and animal heads Because these bracelets used considerably more metal, many examples were made from bronze. By 300 BC, the Greeks had mastered making coloured jewellery and using amethysts, pearl, and emeralds. Also, the first signs of cameos appeared, with the Greeks creating them from Indian Sardonyx, a striped brown pink and cream agate stone. Greek jewellery was often simpler than in other cultures, with simple designs and workmanship. However, as time progressed, the designs grew in complexity and different materials were soon used. Jewellery in Greece was hardly worn and was mostly used for public appearances or on special occasions. It was frequently given as a gift and was predominantly worn by women to show their wealth, social status, and beauty. The jewellery was often supposed to give the wearer protection from the "Evil Eye" or endowed the owner with supernatural powers, while others had a religious symbolism. Older pieces of jewellery that have been found were dedicated to the Gods. They worked two styles of pieces: cast pieces and pieces hammered out of sheet metal. Fewer pieces of cast jewellery have been recovered. It was made by casting the metal onto two stone or clay moulds. The two halves were then joined, and wax, followed by molten metal, was placed in the centre. This technique had been practised since the late Bronze Age. The more common form of jewellery was the hammered sheet type. Sheets of metal would be hammered to thickness and then soldered together. The inside of the two sheets would be filled with wax or another liquid to preserve the metal work. Different techniques, such as using a stamp or engraving, were then used to create motifs on the jewellery. Jewels may then be added to hollows or glass poured into special cavities on the surface. The Greeks took much of their designs from outer origins, such as Asia, when Alexander the Great conquered part of it. In earlier designs, other European influences can also be detected. When Roman rule came to Greece, no change in jewellery designs was detected. However, by 27 BC, Greek designs were heavily influenced by the Roman culture. That is not to say that indigenous design did not thrive. Numerous polychrome butterfly pendants on silver foxtail chains, dating from the 1st century, have been found near Olbia, with only one example ever found anywhere else.

Этрус тілі

Горгоналар, анар, емен жаңғақтары, лотос гүлдері және пальмалар этрус әшекейлеріне гректердің әсерінің айқын белгісі болды. Грек қатаң кезеңінен бастап қолданылып келген бастарды бейнелеу әдісі этрус аймағында кеңінен тарады. Жаңа ықпалдың одан да нақты дәлелі – шығыстық дәуірде пайда болған Булла пішіні. Ол хош иіс суы сақтауға арналған алмұрт тәрізді ыдыс. Оның беті көбінесе қалыптау және өрнектелген символдық суреттермен әшекейленген. Табылған әшекейлердің көп бөлігі этрус халқы кимеген, олар өлген соң бірге беру үшін жасалған. Этрус алтын шеберлерінің көптеген, тіпті барлық әдістері олардың өзіндік ойлап табулары емес, олардың тарихы б.з.д. үшінші мыңжылдыққа дейін жетеді.

Рим

Бұрынғы заманда зергерлік бұйымдардың әртүрлілігі зор болған, әсіресе келттер сияқты көшпенді тайпалар арасында. Римдіктер Еуропаның көп бөлігін басып алған кезде, кішігірім топтар римдік үлгілерді дамыта бастады, осылайша зергерлік бұйымдар өзгерді. Ерте Римдегі ең көп таралған зат – киімді бекітуге арналған брошь. Римдіктер континенттегі мол ресурстарынан алуан түрлі материалдарды пайдаланды, әшекейлерін жасауда. Олар алтынды қолданғанмен, кейде қола мен сүйекті де пайдаланған, ал бұрынғы кезде шыны мен інжу-маржанды да қолданған. 2000 жыл бұрын Шри-Ланкадан сапфирлер мен Үндістаннан алмастар әкеліп, оларды зергерлік бұйымдарында зөулімран мен янтарьмен бірге пайдаланған. Римдіктер Англияны билеген кезде, Солтүстік Англиядан табылған қазба ағаштан – «джеттен» әшекей бұйымдар жасалған. Алғашқы итальяндықтар алтыннан құлпыларды, сырғаларды, білезіктерді жасаған. Сонымен қатар, олар иіссуды сақтауға арналған үлкен медальондарды да шығарған. Гректер сияқты, римдіктердің де зергерлік бұйымдарының мақсаты – басқа адамдардың «көз тиюінен» сақтану болған. Әйелдер көптеген әшекейлер таққанмен, ерлер көбінесе тек саусаққа киетін сақинаны таққан. Олар кем дегенде бір сақина тағуға міндетті болғанмен, кейбір римдік ерлер әр саусағына сақина таққан, ал кейбіреулері мүлдем тақпаған. Римдік ерлер мен әйелдер құжаттарды мөрлеу үшін балауызбен қолданылатын, өрнектелген асыл тас бар сақина таққан, бұл практика орта ғасырларда да жалғасқан, патшалар мен ақсүйектер де осы әдісті пайдаланған. Рим империясы құлағаннан кейін, зергерлік бұйымдардың үлгілері көрші елдер мен тайпаларға сіңірілді. Торк Еуропаның барлық жерінде мәртебе мен биліктің символы ретінде кең таралған. 8 ғасырға қарай, зергерлік қару-жарақ ерлер үшін кең таралған, ал басқа әшекейлер (мөр сақиналарын қоспағанда) әйелдердің иелігінде болған сияқты. Шалон-сюр-Саон маңындағы 6-7 ғасырларға жататын қабірден табылған заттар осыны көрсетеді. Жас қызбен бірге 2 күміс фибула, монеталы алқа, білезік, алтын сырғалар, шаштың екі қысқышы, тарақ және белдік қысқышы жерленген. Кельттер үздіксіз үлгілер мен дизайнға маманданған, ал Меровингтердің дизайны стильделген жануарлар бейнесімен танымал. Олар ғана жоғары сапалы жұмыс жасаған топтар емес. Мұнда көрсетілген вестготтардың жұмысына назар аударыңыз, сондай-ақ Англияның Сатон-Ху, Саффолк қаласындағы англосаксондық кеме қабірінен табылған көптеген сәндік заттар ерекше танымал мысал болып табылады.

Although jewellery work was abundantly diverse in earlier times, especially among the barbarian tribes such as the Celts, when the Romans conquered most of Europe, jewellery was changed as smaller factions developed the Roman designs. The most common artefact of early Rome was the brooch, which was used to secure clothing together. The Romans used a diverse range of materials for their jewellery from their extensive resources across the continent. Although they used gold, they sometimes used bronze or bone, and in earlier times, glass beads & pearl. As early as 2,000 years ago, they imported Sri Lankan sapphires and Indian diamonds and used emeralds and amber in their jewellery. In Roman ruled England, fossilised wood called jet from Northern England was often carved into pieces of jewellery. The early Italians worked in crude gold and created clasps, necklaces, earrings, and bracelets. They also produced larger pendants that could be filled with perfume. Like the Greeks, often the purpose of Roman jewellery was to ward off the "Evil Eye" given by other people. Although women wore a vast array of jewellery, men often only wore a finger ring. Although they were expected to wear at least one ring, some Roman men wore a ring on every finger, while others wore none. Roman men and women wore rings with an engraved gem on it that was used with wax to seal documents, a practice that continued into medieval times when kings and noblemen used the same method. After the fall of the Roman Empire, the jewellery designs were absorbed by neighbouring countries and tribes. The Torc was common throughout Europe as a symbol of status and power. By the 8th century, jewelled weaponry was common for men, while other jewellery (with the exception of signet rings) seemed to become the domain of women. Grave goods found in a 6th–7th century burial near Chalon sur Saône are illustrative. A young girl was buried with: 2 silver fibulae, a necklace (with coins), bracelet, gold earrings, a pair of hair pins, comb, and buckle. The Celts specialised in continuous patterns and designs, while Merovingian designs are best known for stylised animal figures. They were not the only groups known for high quality work. Note the Visigoth work shown here, and the numerous decorative objects found at the Anglo Saxon Ship burial at Sutton Hoo Suffolk, England are a particularly well known example.

Қайта өрлеу дәуірі

Қайта өрлеу дәуірі мен зерттеулер екеуі де Еуропадағы зергерлік өнердің дамуына маңызды әсер етті. 17-ғасырда зерттеулер мен сауданың артуы әртүрлі асыл тастардың қолжетімділігін арттырды, сонымен қатар басқа мәдениеттердің өнерімен танысуға мүмкіндік берді. Бұрын алтын мен қымбат металдарды өңдеу зергерлік өнердің басты бағыты болса, осы кезеңде асыл тастар мен олардың орнатылуы маңыздырақ атанды. Мысалы, 1912 жылға дейін табылмай, Ұлыбританияның басқару кезеңінде Лондонда зергердің жасырған "Cheapside Hoard" қоймасы осыған дәлел. Онда Колумбияның изумруды, топаз, Бразилияның амазониті, Шри-Ланканың шпинелі, иолит және хризоберилиті, Үндістанның рубині, Ауғанстанның лазуриті, Парсының түркізі, Қызыл теңіздің перидоты, сондай-ақ Богемия мен Венгрияның опалы, гранаты және аметисті бар еді. Ірі тастар көбінесе эмальмен жабылған сақиналарға қойылды. Осы кезеңдегі саудагерлердің ішінде 1660 жылдары Францияға "Hope Diamond" алғышартының иесі Жан Батист Тавернье ерекше көзге түсті. 1804 жылы Наполеон Бонапарт Франция императоры болып сайланғанда, Францияда зергерлік өнер мен сәнді жаңартты. Наполеонның тұсында зергерлер жиынтық зергерлік бұйымдарды – алмаз тиара, алмаз сырғалар, алмаз сақиналар, алмаз брошкалар және алмаз әшекейлер сияқты жиынтықтарды енгізді. Наполеонның екі әйелі де мұндай әдемі жиынтықтарды жиі киді. Наполеон қайта жаңғыртқан тағы бір сән үрдісі – камео болды. Оның камеямен әшекейленген тәжін көргеннен кейін камеоларға сұраныс арта түсті. Осы кезеңде костюмдік зергерлік өнердің де бастапқы қадамдары жасалды, мұнда жемістің қабығынан жасалған камеолардың орнына балық қабығымен жабылған шыны моншақтар пайда болды. Өнер саласын ажырату үшін жаңа терминдер енгізілді: арзан материалдармен жұмыс істейтін зергерлер бижутерия шеберлері деп, ал қымбат материалдармен жұмыс істейтін зергерлер – зергерлер деп аталды, және бұл практика бүгінгі күнге дейін сақталған.

Романтизм

18 ғасырдың соңынан бастап романтизм батыс зергерлік өнерінің дамуына зор әсер етті. Ең маңызды ықпалдардың бірі – қазіргі заманғы археологияның дамуымен ашылған қазыналарға жұртшылықтың қызығушылығы және Орта ғасырлар мен Ренессанс өнеріне деген құштарлық болды. Әлеуметтік жағдайлардың өзгеруі және Өнеркәсіптік революцияның басталуы зергерлік бұйымдарды алуға ниетті және мүмкіндігі бар орта таптың өсуіне алып келді. Осының нәтижесінде өнеркәсіптік өндіріс, арзан қорытпалар мен тастардың алмастырғыштары қолданылып, паста немесе костюмдік зергерлік бұйымдар жасала бастады. Дегенмен, бай таптың өкілдері өздері киетін әшекейлер асыл металдар мен тастарды ғана емес, сонымен қатар жоғары көркемдік және техникалық шеберліктің арқасында жалпы жұртшылықтың зергерлік бұйымдарынан ерекшеленетінін қамтамасыз етуге тырысты. Мұндай шеберлердің бірі – француз алтын шебері Франсуа Дезире Фромент Мюрисе. Осы кезеңге тән және романтизм философиясына сай келетін ерекше санат – аза тұту зергерлік бұйымдары. Ол Англияда пайда болды, онда Альберт ханзадасы қайтыс болғаннан кейін патшайым Виктория жиі қарап жататын әшекейлерді (jet jewellery) киіп жүрді, бұл сүйікті адамының өліміне байланысты қайғыны білдіруге мүмкіндік берді. Ал, бұл саланың керемет қорытындысы және келесі кезеңге өтуі – Ресей императорлық сарайында қызмет еткен орыс суретшісі Питер Карл Фаберже жасаған шедеврлер болды. Оның Фаберже жұмыртқалары мен зергерлік бұйымдары әлі күнге дейін алтын шеберлігінің ең жоғары деңгейі саналады.

18 ғасыр/Романтизм/Ренессанс

Көптеген еңбекқорлық сәндер XVIII ғасырда таныстырылды. Зергерлік бұйымдармен байланысты қолданылған камеолар, брошкалар, сырғалар және шарф инелері сияқты көптеген ұсақ заттармен бірге тартымды әшекейлер болды. Кейбір мойын әшекейлері бірнеше бөліктен жасалып, алтын тізбектермен біріктірілді, ал кейде мойын әшекейі мен брошкаға сәйкес келетін білезіктер де жасалды. Ғасырдың соңында Бирмингемдік ағылшын Мэтью Болтон кесілген болатты үлкен кристалдармен араластырылған зергерлік бұйымдарды енгізді.

Арт-нуво

1890 жылдары зергерлер өсіп келе жатқан модерн стилінің және оған тығыз байланысты неміс югендстилінің, британдық (және белгілі бір деңгейде американдық) өнер және қолөнер қозғалысының, каталондық модернизмнің, австро-венгерлік сецессияның, итальяндық "Либерти" және тағы да басқаларының мүмкіндіктерін зерттеуге кірісті. Арт-нуво зергерлік бұйымдары әйел бейнесіне назар аудару және түсқа бас назар аудару сияқты көптеген ерекшеліктерді қамтиды, көбінесе эмальдеу техникаларын қолдану арқылы, оның ішінде бассе-тайл, шамплеве, клоазонне және плике-а-жур. Мотивтерге орхидеялар, иристер, пансилер, жүзімдер, аққулар, таусылар, жыландар, шұбарлар, мифологиялық жаратылыстар және әйелдердің силуеттері кірді. Самуэль Бингтің Париждегі дүкенінде жұмыс істейтін Рене Лаликті замандастары осы үрдістің жетекші тұлғасы деп мойындады. Дармштадт суретшілер колониясы мен Вьенер Векстате осы үрдіске ең маңызды үлес қосты, ал Данияда Георг Йенсен күміс бұйымдарымен танымал болғанымен, маңызды туындылар жасады. Англияда Liberty & Co. (әсіресе Арчибальд Нокстің Cymric дизайны арқылы) және Чарльз Роберт Эшбидің британдық өнер және қолөнер қозғалысы сәл түзу, бірақ әлі де ерекше дизайндар ұсынды. Жаңа стиль зергерлік өнердің назарын тастарды орнатудан бұйымның өзінің көркемдік дизайнына ауыстырды. Лаликтің шұбар дизайны осының ең жақсы мысалы. Эмаль техникада маңызды рөл атқарды, ал иректелген органикалық сызықтар ең танымал дизайн ерекшелігі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы халықтың көзқарасын тағы да өзгертті және одан да қарапайым стиль пайда болды.

Ар деко стилі

Саяси шиеленістердің күшеюі, соғыстың салдары және 20 ғасырдың басындағы ыдырау деп есептелген нәрсеге қарсы реакция жоғары сапалы әшекейлерді жаппай өндіруге мүмкіндік беретін тиімді өндіріспен үйлесімде қарапайым формаларға әкелді. 1920-1930 жылдарды қамтитын бұл стиль халық арасында «Арт-деко» деп танылды. Вальтер Гропиус және неміс «Баухаус» қозғалысы, «суретшілер мен шеберлер арасында ешқандай кедергі болмауы керек» деген философиясымен, қызықты және стильдік тұрғыдан жеңілдетілген формаларға жол ашты. Жаңа материалдар да пайда болды: пластик және алюминий әшекей жасауда алғаш рет қолданылды, сонымен қатар ресейлік текті «Баухаус» шебері Наум Слуцкийдің хромдалған әшекейлері ерекше көзге түсті. Техникалық шеберлік, материалдың өзінен кем емес құндылыққа ие болды. Батыста бұл кезеңде неміс Элизабет Трескоу грануляцияны қайта жаңартып, дамыту 1990 жылдарға дейін жалғасты. Ол негізгі пішіндерге негізделген.

Азия

Азияда Үндістан субконтиненті кез келген жерде зергерлік бұйымдар жасаудың ең ұзақ тарихына ие. Азия – зергерлік бұйымдарды 5000 жылдан астам тарихы бар патшалар үшін көптеп жасаған алғашқы орын болды. Зергерлік бұйымдар жасауды бастаған алғашқы халықтардың бірі – қазіргі Пәкістан және Солтүстік және Батыс Үндістанның бір бөлігінде орналасқан Инд өркениетінің халқы. Қытайда зергерлік бұйымдар жасау шамамен осы кезеңде басталды, бірақ буддизмнің 2000 жыл бұрын таралуымен кеңінен дамыды.

Қытай

Қытайлықтар зергерлік бұйымдарын алтыннан гөрі күміспен жиі жасаған. Көк балықшы құстың қауырсыны ертедегі қытай зергерлік бұйымдарына байланған, ал кейіннен көк асыл тастар мен шыны дизайнға қосылған. Дегенмен, басқа кез келген тасқа қарағанда жаде артық ұнаған. Қытайлықтар жаде тасын оның қаталдығы, беріктігі және сұлулығы сияқты адамдық қасиеттері үшін құрметтеген. Қытайда ең сирек кездесетін зергерлік бұйым – құлақ сырға, оны ерлер де, әйелдер де таққан жоқ. Қазіргі заманда да Қытайда ерлер үшін құлақ сырға тағу мәдени табу болып саналады. Шындығында, 2019 жылы қытайлық iQiyi видеостриминг сервисі құлақ сырға таққан ер актерлердің құлақтарын бұрмалай бастады. Амулеттер кең таралған, көбінесе қытай символы немесе айдаһар бейнеленген. Айдарлар, қытай символы және феникстер зергерлік бұйымдардың дизайнында жиі бейнеленген. Қытайлықтар зергерлік бұйымдарын көбінесе қабірлеріне қойған. Археологтар тапқан қытай қабірлерінің көпшілігінде әсем зергерлік бұйымдар кездеседі.

Үндістан субконтиненті

Үндістанның зергерлік өнерінің тарихы ұзақ, ол 5000-8000 жылдан астам уақыт бойы мәдени ықпал мен саясат арқылы әртүрлі өзгерістерге ұшырады. Үндістанның қымбат металдар мен асыл тастарға мол мүмкіндігі болғандықтан, ол басқа елдерге экспорттау және алмасу арқылы қаржылық өркендеді. Еуропалық дәстүрлер империялардың өсуі мен құлдырауына байланысты болса, Үндістан шамамен 5000 жыл бойы өнер түрлерінің үздіксіз дамуын көрді. Әйелдер жиі тағып жүрген тағы бір сәндік бұйымдар - маңдайға тағылатын алтынның жіңішке жолақтары, сырғалар, алғашқы брошкалар, мойындықтар және алтын жүзіктер. Әйелдер зергерлік бұйымдарды көбінесе кигенімен, Инд аңғарында кейбір ерлер де білезік таққан. Кішкентай білезіктер ерлер мен әйелдердің шашына салынатын. Бұл шашақтардың ұзындығы шамамен бір миллиметр болатын. Әйел қаңқасы (қазіргі уақытта Нью-Делидегі Ұлттық мұражайда сақталады) сол қолында карнеолдан жасалған білезік (браслет) тағып отыр. Када – ерекше білезік түрі, ол Үндістан мәдениетінде кең таралған. Олар таусық, піл және т.б. жануарларды бейнелейді. Гинду дінінде алтын мен күміс қасиетті металдар саналады. Алтын – күннің жылуын, ал күміс – айдың салқынын білдіреді. Екеуі де Үндістан зергерлік өнерінің ең маңызды металдары. Таза алтын уақыт өте тотықпайды, сондықтан индустар алтынды өлместікпен байланыстырады. Алтын бейнесі ежелгі Үнді әдебиетінде жиі кездеседі. Ведалық индуистік космологиялық жаратылыс туралы сенімде, адамның физикалық және рухани өмірінің бастауы алтыннан жасалған жатырдан (хираньягарбха) немесе жұмыртқадан (хираньянда) пайда болды және дамыды, бұл күннің метафорасы, оның жарығы бастапқы сулардан шығады. Зергерлік бұйымдар Үндістанның патшалық әулеттері үшін үлкен мәртебеге ие болды; олар соншалықты күшті болды, олар зергерлік бұйымдарды тек патшаларға ғана шектеу мақсатында заңдар қабылдады. Тек патшалар мен олардың рұқсатымен бірнеше адам ғана аяқтарына алтын әшекейлер таға алатын. Бұл қасиетті металдарды бағаламау болар еді. Үнді халқының көпшілігі зергерлік бұйымдар тақса да, махараджалар мен патша әулетіне жататын адамдар зергерлік бұйымдармен тығыз байланысты болды. Махараджаның рөлі соншалықты маңызды болды, индуист философтары оны әлемнің дұрыс жұмыс істеуінің кілті деп санады. Ол адам кейпіндегі құдай ретінде қарастырылды, оның міндеті – дхарманы, яғни ғаламның моральдық тәртібін сақтау және қорғау. 1925 жылы Патиаланың махараджасы Картьеден Патиала мойындығы және Наваратна (тоғыз асыл тас) үшін ең үлкен тапсырыс берді. Наваратна – күшті зергерлік бұйым, оны махараджа (император) жиі тағады. Бұл алмаз, інжу, рубин, сапфир, изумруд, топаз, мысық көзі, коралл және гиацинттен (қызыл циркон) тұратын амулет. Бұл тастардың әрқайсысы аспан құдайларымен байланысты, ал тоғыз асыл тас бірге болғанда индустар әлемінің толық бейнесін көрсетеді. Алмаз – тоғыз тастың ең күштісі. Тастар әртүрлі кесулермен өңделген. Үнді патшалары асыл тастарды сатушылардан жеке сатып алатын. Махараджалар мен патша отбасының басқа мүшелері асыл тастарды индустар құдайы ретінде бағалайды. Олар асыл тастарды өте жақын адамдарымен, әсіресе патша отбасының мүшелерімен және басқа да жақын одақтастарымен алмастыратын. Үндістан алғашқы алмаз өндіруші ел болды, кейбір кеніштері б.з.д. 296 жылға дейін жетеді. Үндістан алмаздардың құнды қасиеттерін біліп, саудаға шығарды. Тарихи тұрғыдан алмас сүйіктісінің немесе билеушінің жоғалған ықыласын қайтару үшін, сый-құрмет белгілері ретінде немесе жеңілдіктер мен қорғаныс үшін адалдықтың белгісі ретінде сыйға берілді. Моғол императорлары мен патшалары алмастарды өздерінің есімдері мен атақтары жазылған өлместікке кепілдік беру құралы ретінде пайдаланды. Оның үстіне, ол басқа жерлерде де болғандай, Үндістанның әлеуметтік, саяси, экономикалық және діни оқиғаларында маңызды рөл атқарды және осылай жалғасуда. Үндістан тарихында алмастар әскери жабдықтар алу, соғыс жүргізу, төңкеріс жасау және дезертирлік әрекеттерді еліктіру үшін пайдаланылған. Олар биліктен бас тартуға немесе билеушілердің басын кесуге себепкер болды. Олар билік басындағы биліктің өкілін өлтіру үшін тамағына майдаланған алмасты салып, оны өлтіру үшін қолданылған. Үндістанның алмастары саяси немесе экономикалық жағынан құлдырап жатқан режимдерді қолдау үшін қажетті ірі қарыздарды қаржыландыруға кепілдік ретінде пайдаланылды. Жеңімпаз әскери батырлар алмаздармен марапатталды және тұтқыннан босату үшін құн төлеуге де қолданылды. Бүгінде Үндістанның тойлары мен үйлену тойларында көптеген зергерлік бұйымдар мен дәстүрлер қолданылады.

The Indian subcontinent has a long jewellery history, which has gone through various changes via cultural influence and politics for more than 5,000–8,000 years. Because India had an abundant supply of precious metals and gems, it prospered financially through export and exchange with other countries. While European traditions were heavily influenced by waxing and waning empires, India enjoyed a continuous development of art forms for some 5,000 years. Other pieces that women frequently wore were thin bands of gold that would be worn on the forehead, earrings, primitive brooches, chokers, and gold rings. Although women wore jewellery the most, some men in the Indus Valley wore beads. Small beads were often crafted to be placed in men and women's hair. The beads were about one millimetre long. A female skeleton (presently on display at the National Museum, New Delhi, India) wears a carlinean bangle (bracelet) on her left hand. Kada is a special kind of bracelet and is widely popular in Indian culture. They symbolize animals such as peacock, elephant, etc. According to Hindu belief, gold and silver are considered as sacred metals. Gold is symbolic of the warm sun, while silver suggests the cool moon. Both are the quintessential metals of Indian jewellery. Pure gold does not oxidise or corrode with time, which is why Hindu tradition associates gold with immortality. Gold imagery occurs frequently in ancient Indian literature. In the Vedic Hindu belief of cosmological creation, the source of physical and spiritual human life originated in and evolved from a golden womb (hiranyagarbha) or egg (hiranyanda), a metaphor of the sun, whose light rises from the primordial waters. Jewellery had great status with India's royalty; it was so powerful that they established laws, limiting wearing of jewellery to royalty. Only royalty and a few others to whom they granted permission could wear gold ornaments on their feet. This would normally be considered breaking the appreciation of the sacred metals. Even though the majority of the Indian population wore jewellery, Maharajas and people related to royalty had a deeper connection with jewellery. The Maharaja's role was so important that the Hindu philosophers identified him as central to the smooth working of the world. He was considered as a divine being, a deity in human form, whose duty was to uphold and protect dharma, the moral order of the universe. The largest ever single order to Cartier was made in 1925 by the Indian royalty, the Maharaja of Patiala, for the Patiala Necklace and other jewelry worth
Navaratna (nine gems) is a powerful jewel frequently worn by a Maharaja (Emperor). It is an amulet, which comprises diamond, pearl, ruby, sapphire, emerald, topaz, cat's eye, coral, and hyacinth (red zircon). Each of these stones is associated with a celestial deity, represented the totality of the Hindu universe when all nine gems are together. The diamond is the most powerful gem among the nine stones. There were various cuts for the gemstone. Indian Kings bought gemstones privately from the sellers. Maharaja and other royal family members value gem as Hindu God. They exchanged gems with people to whom they were very close, especially the royal family members and other intimate allies. India was the first country to mine diamonds, with some mines dating back to 296 BC. India traded the diamonds, realising their valuable qualities. Historically, diamonds have been given to retain or regain a lover's or ruler's lost favour, as symbols of tribute, or as an expression of fidelity in exchange for concessions and protection. Mughal emperors and Kings used the diamonds as a means of assuring their immortality by having their names and worldly titles inscribed upon them. Moreover, it has played and continues to play a pivotal role in Indian social, political, economic, and religious event, as it often has done elsewhere. In Indian history, diamonds have been used to acquire military equipment, finance wars, foment revolutions, and tempt defections. They have contributed to the abdication or the decapitation of potentates. They have been used to murder a representative of the dominating power by lacing his food with crushed diamond. Indian diamonds have been used as security to finance large loans needed to buttress politically or economically tottering regimes. Victorious military heroes have been honoured by rewards of diamonds and also have been used as ransom payment for release from imprisonment or abduction. Today, many jewellery designs and traditions are used, and jewellery is commonplace in Indian ceremonies and weddings.

Солтүстік және Оңтүстік Америка

Зергерлік бұйымдар жасау Америкада 15 000 жыл бұрын палеоиндейлердің келуімен басталды. Бұл зергерлік бұйымдар тас, қабық, сүйек және басқа да тез тозатын материалдардан жасалған. Америка құрлығында екі өркениет ошағы бар: Анд таулары мен Мезоамерика. Осы аймақтардағы мәдениеттер зергерлік бұйымдар жасаудың күрделі әдістерін дамытты. Анд таулары Америкада металлургияның ыстық өңдеуін бастады, сондықтан осы аймақта күміс, платина және алтын сияқты материалдармен жұмыс істеудің ең ұзақ тарихы бар. Металлургия Мезоамерикада Терминалдық классикалық дәуірде, Анд мәдениеттерімен тікелей теңіз саудасы арқылы пайда болды. Нәтижесінде, Тараскандар мен Микстектер сияқты батыс Мезоамерика мәдениеттері бұл технологияны күрделірек пайдаланды. Моче мәдениетінің кезінде алтын өңдеу гүлденді. Бұл бұйымдар енді қарапайым металл өнімдер емес, зергерлік өнердің шеберлік үлгілеріне айналды. Бұйымдардың дизайны күрделі, оларда түркіз, інжу-маржан, шұңғыт және аметист инкрустациялары бар. Мұрын және құлаққа арналған әшекейлер, кеуделік қаптар, кішкентай ыдыстар мен сыбызғылар ежелгі Перу мәдениетінің шедеврлері саналады. Анд металлургиясының көрнекті мысалы – Солтүстік Анд мәдениеттерінің платинамен жұмыс істеуі, оның балқу температурасы басқа құнды металдардан әлдеқайда жоғары. Ескі әлемде суық өңделген платинаның аз ғана мысалдары белгілі, ал қасақана ыстық өңделген мысалдары жоқ (платина жеке элемент ретінде анықталмаған және алтын өнімдерінің ішінде шағын қоспалар кездесетін). Жаңа әлемде кейбір Анд мәдениеттері платинаны жеке металл ретінде таныды және оны алтынмен қосып, зергерлік бұйымдар жасауға қолданды. Кейінгі классикалық ацтектер арасында тек ақсүйектер ғана алтын зергерлік бұйымдар киетін, себебі ол олардың мәртебесін, билігін және байлығын көрсететін. «Ацтек алтынынан» жасалған зергерлік бұйымдардың көп бөлігін Микстек шеберлері жасаған. Микстектер алтын өңдеуімен әйгілі болды және алтын зергерлік бұйымдары ацтектерге Микстектердің салық төлеуінің бір бөлігі болды. Жалпы, ацтек ақсүйекінің киген зергерлік бұйымдарының саны неғұрлым көп болса, оның мәртебесі неғұрлым жоғары болды. Мысалы, император мен оның бас діни қызметкерлері көпшілік алдында пайда болғанда, олар әшекейлермен толық жабылған болатын. Алтын ацтектердің зергерлік бұйымдарын жасауда ең көп қолданылатын және танымал материал болғанымен, жаде, түркіз және белгілі бір қауырсындар одан да құнды саналды. Әшекейлену мен мәртебеден басқа, ацтектер құдайларды ынаятқа алу үшін құрбандықтарға да зергерлік бұйымдарды пайдаланған. Америкада зергерлік өнерде шебер болған тағы бір ежелгі мәдениет – майялар. Майя өркениетінің алды және классикалық дәуірінде майялар жергілікті материалдардан, мысалы, жаде, інжу-маржан және теңіз қабықтарынан зергерлік бұйымдар жасады, сонымен қатар обсидиан және түркіз сияқты импортталған материалдарды да пайдаланды. Терминалдық классикалық және постклассикалық дәуірде алтын, күміс, қола және мысты импорттау осы материалдарды зергерлік бұйымдарда қолдануға әкелді. Майя аймағында тек саудагерлер мен ақсүйектер ғана қымбат зергерлік бұйымдар киетін, ацтектердегідей. Зергерлік бұйымдар Американың тағдырында маңызды рөл атқарды, өйткені испан отарлаушылары Кариб теңізінің жергілікті тұрғындарынан алтын зергерлік бұйымдарды алғаннан кейін Америка құрлығында алтын іздеуге ұмтылды. Алтын зергерлік бұйымдар киген жергілікті тұрғындармен байланыс испандықтардың мифологиялық Эль-Дорадоға жасаған экспедицияларына әкелді.

Jewellery making started in the Americas with the arrival of Paleo Indians more than 15,000 years ago. This jewellery would have been made from stone, shell, bone and other perishable materials. The American continent is home to 2 cradles of civilization: in the Andes and Mesoamerica. Cultures in these regions developed more complex methods of jewellery creation. The Andes is the origin of hot working metallurgy in the Americas and consequently the region has the longest history of work in materials such as silver, platinum and gold. Metallurgy began in Mesoamerica during the Termainal Classic era, likely arriving from direct maritime trade with the Andean cultures. As a result, western Mesoamerican cultures, such as the Tarascans and Mixtecs, had more complex use of the technology. With the Moche culture, goldwork flourished. The pieces are no longer simple metalwork, but are now masterful examples of jewellery making. Pieces are sophisticated in their design, and feature inlays of turquoise, mother of pearl, spondylus shell, and amethyst. The nose and ear ornaments, chest plates, small containers and whistles are considered masterpieces of ancient Peruvian culture. A notable example of Andean metallurgy is the Northern Andean cultures' work with platinum, which has a much higher melting point than other precious metals. There are only a few known examples of cold worked platinum in the Old World and no known intentionally hot worked examples (platinum was not identified as a separate element and small inclusions appeared in some goldwork). In the New World however, certain Andean cultures recognized platinum as a separate metal and were able to incorporate it into jewellery, such as through sintering it with gold. Among the Late Post Classic Aztecs, only nobility wore gold jewellery, as it showed their rank, power, and wealth. A large portion of "Aztec gold" jewellery was created by Mixtec artisans. The Mixtecs were particularly known for their goldwork and gold jewellery was part of the tribute paid by Mixtec polities to the Aztecs. In general, the more jewellery an Aztec noble wore, the higher his status or prestige. The Emperor and his High Priests, for example, would be nearly completely covered in jewellery when making public appearances. Although gold was the most common and a popular material used in Aztec jewellery, jade, turquoise, and certain feathers were considered more valuable. In addition to adornment and status, the Aztecs also used jewellery in sacrifices to appease the gods. Another ancient American civilization with expertise in jewellery making were the Maya. During the Pre Classic and Classic era of Maya civilization, the Maya were making jewellery from local materials such as jade, pearls, and sea shell while also incorporating imported materials such as obsidian and turquoise. In the Terminal Classic and Post Classic, importation of gold, silver, bronze, and copper lead to the use of these materials in jewellery. Merchants and nobility were the only few that wore expensive jewellery in the Maya region, much the same as with the Aztecs. Jewellery played a major role in the fate of the Americas when the Spanish colonizers were spurred to search for gold on the American mainland after coming into contact with Caribbean natives that had gold jewellery obtained through trade with the mainland. Continued contact with Native Americans wearing gold jewellery eventually lead to Spanish expeditions of the mythological El Dorado.

Американың түпкүллі тұрғындары

Түпкі американдық зергерлік бұйымдар – АҚШ-тың түпкі халықтары жасаған, көбінесе мойынтіректер, сырғалар, білезіктер, сақиналар, кілемшелер, брошкалар, лабреттер және тағы да басқа түрлердегі жеке әшекейлер. Түпкі американдық зергерлік бұйымдар жасаушыларының мәдени әртүрлілігі мен тарихын көрсетеді. Американың түпкі тайпалары өздерінің жеке көркемдік көзқарастары мен мәдени дәстүрлеріне негізделген ерекше эстетиканы дамытуда. Суретшілер зергерлік бұйымдарды әшекейлену, рәсімдер мен сауда үшін жасайды. Лоис Шерр Дубин былай деп жазады: «Жазба тілдері болмаған кезде әшекейлеу индейлердің [түпкі американдықтардың] маңызды коммуникация құралы болды, көптеген деңгейде ақпарат жеткізді». Кейіннен зергерлік бұйымдар мен жеке әшекейлер ассимиляцияға қарсы тұру белгісі болды. Олар тайпалық және жеке тұлғалық идентитіктің маңызды көрсеткіші болып табылады. Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы Хайда тайпасы білезіктер жасау үшін мыс пайдаланған. Металл өңдеушілер, моншақ тізушілер, оюшылар және асыл тас кесушілер түрлі металдар, қатты ағаштар, қымбат және жартылай қымбат асыл тастар, моншақтар, қаламдар, тістер, сүйектер, терілер, өсімдік талшықтары және басқа материалдарды қолданып зергерлік бұйымдар жасайды. Қазіргі заманғы түпкі американдық зергерлік бұйымдары қолмен қазылған және өңделген тастар мен қабыршақтардан бастап, компьютерде жасалған болат және титан зергерлік бұйымдарына дейін өте кең.

Тынық мұхит

Тынық мұхиты аймағында зергерлік бұйымдар жасау, адамдардың салыстырмалы түрде жақында қоныстанғандығына байланысты, басқа аймақтарға қарағанда кейінірек басталды. Тынық мұхитының алғашқы зергерлік бұйымдары сүйек, ағаш және басқа да табиғи материалдардан жасалған, сондықтан олар бүгінге дейін сақталмаған. Тынық мұхитындағы зергерлік бұйымдардың көпшілігі белден жоғары тағылады, ең көп таралғандары – бас киімдер, мойын әшекейлері, шаш қыстырғыштары, қол және бел белдіктері. Австралияны қоспағанда, Тынық мұхитында зергерлік бұйымдар көбінесе құнарлылықтың немесе биліктің символы ретінде тағылады. Көптеген Тынық мұхиты мәдениеттері әсем бас киімдер тағады, ал Папуа-Жаңа Гвинея тұрғындары сияқты кейбіреулері жауды өлтіргеннен кейін ғана белгілі бір бас киімдерді киеді. Тайпа мүшелері мұрындарынан шошқа сүйегін өткізе алады. Аралдық зергерлік бұйымдар сыртқы мәдениеттермен байланыс болмағандықтан, әлі де өте жабайы. Борнео мен Папуа-Жаңа Гвинеяның кейбір аймақтарын Батыс елдері әлі зерттемеген. Дегенмен, Батыстан келген миссионерлер арал елдеріне көптеп келгеннен кейін зергерлік бұйымдардың дизайнында үлкен өзгерістер болды. Миссионерлер тайпалық әшекейлерді киген адамның – оның пұтқа табынушылыққа адал екендігінің белгісі деп қарады. Осылайша, көптеген тайпалық үлгілер христиан дініне жаппай көшкен кезде мәңгілікке жоғалып кетті. Австралия қазір әлемдегі опалдың ең ірі жеткізушісі. Опалдар Еуропа мен Оңтүстік Америкада көп жылдар бойы қазылған, бірақ 19 ғасырдың соңында Австралияның опал нарығы басымдыққа ие болды. Австралиялық опалдар елдің тек бірнеше таңдалған жерлерінде ғана қазылады, бұл оны Тынық мұхитындағы ең табысты тасқа айналдырады. Жаңа Зеландия маорилері дәстүрлі түрде жеке сән-салтанатқа ерекше мән берді, ең танымал мысалы – хей-тики. Хей-тикилер дәстүрлі түрде сүйек, нефрит немесе бовениттен қолмен жасалады. Бүгінде Жаңа Зеландияның барлық топтарынан келген жас жаңа зеландиялықтар арасында дәстүрлі балық аулау ілмектерінен (хей матау) және басқа да жасыл тастан жасалған зергерлік бұйымдар сияқты дәстүрлі үлгілерге ұқсас сүйекпен ойылған әшекейлер кең таралған. Бұл тенденциялар дәстүрлі маори мәдениеті мен өнеріне әлемдік қызығушылықты арттырды. Маори әсерінен жасалған зергерлік бұйымдардан басқа, Жаңа Зеландиядағы қазіргі заманғы зергерлік бұйымдар көп мәдени және әртүрлі. Сонымен қатар, 3D-басылым өндіріс әдісі ретінде маңыздылығы артып келеді. Бұл әдісті ұсынатын көптеген қызметтердің арқасында зергерлік дизайн шығармашылықпен айналысатын адамдар үшін қолжетімді болып келеді. 3D-басылымның маңызды артықшылығы – прототиптер, шағын партиялар немесе бірегей және жекелендірілген дизайн үшін салыстырмалы түрде төмен шығындар. Қолмен жасау қиын немесе мүмкін емес пішіндерді көбінесе 3D-басылым арқылы жүзеге асыруға болады. Басып шығаруға танымал материалдарға полиамид, болат және балауыз (кейін өңдеу үшін) жатады. Әрбір басылатын материалдың өзіндік шектеулері бар, оларды 3D модельдеу бағдарламалық жасақтамасын қолдану арқылы зергерлік бұйымды жобалау кезінде ескеру керек. Кәсіби зергерлік бұйымдар жасау хобби және кәсіп ретінде дами түсуде. АҚШ-та буаздық туралы 17-ден астам мерзімді басылымдар бар, ресурстар, қолжетімділік және кірудің төмен бастапқы құны қолмен жасалған әшекейлерді өндіруді кеңейтуді жалғастыруда. Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында кәсіби зергерлердің керемет туындыларын көруге болады. Австралияда зергерлік дизайнды және өндірісті оқуға түсуші студенттердің саны соңғы 20 жылда өсті, ал қазір Австралияда өркендеп дамыған заманауи зергерлік бұйымдар жасаушылар қауымдастығы бар. Бұл зергерлердің көпшілігі заманауи материалдар мен әдістерді пайдаланады, сонымен қатар дәстүрлі шеберлікті де қолданады. Әдетте зергерлік бұйым деп есептелетін бұйымдардан гөрі үлкен және күрделірек металлдан жасалған бұйымдар дизайнерлер мен сән жазушылары «металл кутюр» деп атайды.

Jewellery making in the Pacific started later than in other areas because of recent human settlement. Early Pacific jewellery was made of bone, wood, and other natural materials, and thus has not survived. Most Pacific jewellery is worn above the waist, with headdresses, necklaces, hair pins, and arm and waist belts being the most common pieces. Jewellery in the Pacific, with the exception of Australia, is worn to be a symbol of either fertility or power. Elaborate headdresses are worn by many Pacific cultures and some, such as the inhabitants of Papua New Guinea, wear certain headdresses once they have killed an enemy. Tribesman may wear boar bones through their noses. Island jewellery is still very much primal because of the lack of communication with outside cultures. Some areas of Borneo and Papua New Guinea are yet to be explored by Western nations. However, the island nations that were flooded with Western missionaries have had drastic changes made to their jewellery designs. Missionaries saw any type of tribal jewellery as a sign of the wearer's devotion to paganism. Thus many tribal designs were lost forever in the mass conversion to Christianity. Australia is now the number one supplier of opals in the world. Opals had already been mined in Europe and South America for many years prior, but in the late 19th century, the Australian opal market became predominant. Australian opals are only mined in a few select places around the country, making it one of the most profitable stones in the Pacific. The New Zealand Māori traditionally had a strong culture of personal adornment, most famously the hei tiki. Hei tikis are traditionally carved by hand from bone, nephrite, or bowenite. Nowadays a wide range of such traditionally inspired items such as bone carved pendants based on traditional fishhooks hei matau and other greenstone jewellery are popular with young New Zealanders of all backgrounds – for whom they relate to a generalized sense of New Zealand identity. These trends have contributed towards a worldwide interest in traditional Māori culture and arts. Other than jewellery created through Māori influence, modern jewellery in New Zealand is multicultural and varied. Also, 3D printing as a production technique gains more and more importance. With a great variety of services offering this production method, jewellery design becomes accessible to a growing number of creatives. An important advantage of using 3d printing are the relatively low costs for prototypes, small batch series or unique and personalized designs. Shapes that are hard or impossible to create by hand can often be realized by 3D printing. Popular materials to print include polyamide, steel and wax (latter for further processing). Every printable material has its very own constraints that have to be considered while designing the piece of jewellery using 3D modelling software. Artisan jewellery continues to grow as both a hobby and a profession. With more than 17 United States periodicals about beading alone, resources, accessibility, and a low initial cost of entry continues to expand production of hand made adornments. Some fine examples of artisan jewellery can be seen at The Metropolitan Museum of Art in New York City. The increase in numbers of students choosing to study jewellery design and production in Australia has grown in the past 20 years, and Australia now has a thriving contemporary jewellery community. Many of these jewellers have embraced modern materials and techniques, as well as incorporating traditional workmanship. More expansive use of metal to adorn the wearer, where the piece is larger and more elaborate than what would normally be considered jewellery, has come to be referred to by designers and fashion writers as metal couture.

Масондық

Фримасондар ложада болғанда, ложа ішіндегі бауырластың қызметін көрсету үшін шешілетін жағаларына әшекейлер тағады. Мысалы, шаршы ложаның басшысын, ал көгершін диаконды білдіреді.

Құрамында өзгерістер бар

Дене өзгертулер үшін қолданылатын зергерлік бұйымдар қарапайым немесе әсерлі болуы мүмкін. Көбінесе күміс жасалған қарапайым тырнақтар, сақиналар мен сырғалар қолданылады. Кұлаққа сырға сияқты, әдеттегі зергерлік бұйымдар да дене өзгертудің бір түрі болып саналады, себебі олар құлаққа кішкентай тесік жасап орналастырылады. Мьянмадағы падунг әйелдері мойындарына үлкен алтын сақиналар тағады. Бес жасынан бастап қыздарға алғашқы мойын сақинасы салынады. Жылдар өте келе, оған қосымша сақиналар қосылады. Мойнында жиынтысы 20 килограммнан астам сақинасы бар әйел, балдақтарына да осы сақиналардан тағады. Мұндай өзгертулердің нәтижесінде кейбір мойындар ұзын болып өседі. Бұл практика денсаулыққа зиян келтіреді және соңғы жылдары мәдени нормадан туристік қызығушылыққа айналды. Падунг тайпаларымен байланысты тайпалар, сондай-ақ әлемнің басқа да мәдениеттері құлақ жапырақшаларын созу немесе құлақ тесіктерін кеңейту үшін зергерлік бұйымдарды пайдаланады. Америкада, инну және Солтүстік-Батыс жағалауының алғашқы халықтары бірінші кездесуден бұрын лабрет таққан. Африканың мұрси және сара халықтары, сондай-ақ Оңтүстік Американың кейбір халықтары эритроциттерді киген. ХХ ғасырдың соңында, жаңа примитивизмнің ықпалымен осы тәжірибелердің көпшілігі Батыс субмәдениеттеріне енгізілді. Бұл тәжірибелердің көпшілігі дене өзгерту мен сәндік заттардың үйлесіміне негізделген, осылайша осы екі түрдің арасындағы шекараны жояды. Көптеген мәдениеттерде зергерлік бұйымдар уақытша дене өзгерту ретінде қолданылады; кейбір жағдайларда ілгектер немесе басқа да заттар теріге енгізіледі. Бұл рәсімді көбінесе діни обрядтар кезінде трансқа түсіп, тайпалық немесе жартылай тайпалық топтар орындайды, бірақ бұл практика Батыс мәдениетіне де еніп кетті. Көптеген экстремалды зергерлік дүкендер қазір терісіне үлкен ілгектер немесе тікенектер орнатуды қалайтындарға қызмет көрсетеді. Көбінесе бұл ілгектер, адамды ауаға көтеру үшін шкивтермен бірге қолданылады. Бұл процедура адамға эротикалық сезім сыйлайды деп айтылады, тіпті кейбір жұптар неке рәсімін де ілгектерге ілініп тұрып өткізеді. Ең ірі зергерлік нарығы – АҚШ, оның үлесі 31%, Жапония, Үндістан, Қытай және Таяу Шығыс әрқайсысы 8–9%, ал Италия – 5%. Зерттеу авторлары 2015 жылға қарай нарық үлестерінің күрт өзгеретінін болжады, АҚШ-тың үлесі шамамен 25%-ға дейін төмендеп, Қытай мен Үндістан өз үлестерін 13%-дан астамға дейін арттырады. Онлайн-дүкендерден зергерлік бұйымдар сатып алу да күннен-күнге артып келеді, нәтижесінде Үндістанның кез келген бөлігіне ең жақсы сапалы зергерлік бұйымдар арзан бағамен жеткізіледі. Таяу Шығыстың нарықтық үлесі шамамен 9% деңгейінде қалады, ал Еуропа мен Жапонияның үлесі жартысына азайып, Жапония үшін 4%-дан, Италия мен Ұлыбритания сияқты Еуропа елдері үшін 3%-дан төмен болады.

Jewellery used in body modification can be simple and plain or dramatic and extreme. The use of simple silver studs, rings, and earrings predominates. Common jewellery pieces such as earrings are a form of body modification, as they are accommodated by creating a small hole in the ear. Padaung women in Myanmar place large golden rings around their necks. From as early as five years old, girls are introduced to their first neck ring. Over the years, more rings are added. In addition to the twenty plus pounds of rings on her neck, a woman will also wear just as many rings on her calves. At their extent, some necks modified like this can reach long. The practice has health impacts and has in recent years declined from cultural norm to tourist curiosity. Tribes related to the Padaung, as well as other cultures throughout the world, use jewellery to stretch their earlobes or enlarge ear piercings. In the Americas, labrets have been worn since before first contact by Innu and First Nations peoples of the northwest coast. Lip plates have been worn by the African Mursi and Sara people, as well as some South American peoples. In the late twentieth century, the influence of modern primitivism led to many of these practices being incorporated into western subcultures. Many of these practices rely on a combination of body modification and decorative objects, thus keeping the distinction between these two types of decoration blurred. In many cultures, jewellery is used as a temporary body modifier; in some cases, with hooks or other objects being placed into the recipient's skin. Although this procedure is often carried out by tribal or semi tribal groups, often acting under a trance during religious ceremonies, this practice has seeped into western culture. Many extreme jewellery shops now cater to people wanting large hooks or spikes set into their skin. Most often, these hooks are used in conjunction with pulleys to hoist the recipient into the air. This practice is said to give an erotic feeling to the person and some couples have even performed their marriage ceremony whilst being suspended by hooks. the largest jewellery market is the United States with a market share of 31%, Japan, India, China, and the Middle East each with 8–9%, and Italy with 5%. The authors of the study predicted a dramatic change in market shares by 2015, where the market share of the United States will have dropped to around 25%, and China and India will increase theirs to over 13%. The Trend of buying jewellery online is also increasing day by day, as a result the best quality jewellery can be provided at a cheaper price to any part of India via many online shops. The Middle East will remain more or less constant at 9%, whereas Europe's and Japan's market share will be halved and become less than 4% for Japan, and less than 3% for the biggest individual European countries, Italy and the UK.