Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы ұлттық парк – Жаңа Зеландиядағы ұлттық парк.

Артурдың өткелі ұлттық паркі Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралында орналасқан және көбінесе таулы жерлерді қамтитын 1,185 км² аумақты құрайды. Оған іргелес Крейгберн орман паркі жатыр. Паркті Қорғау департаменті басқарады.

Паркті құру

Артур үсті ұлттық паркі 1929 жылы құрылды, Оңтүстік аралдағы алғашқы ұлттық парк және Жаңа Зеландиядағы үшінші парк атанды. Артур өткеліндегі және Отира шатқалындағы жерлер бастапқыда 1885 жылғы Жер заңы мен 1903 жылғы Көркемдік ландшафттарды сақтау заңы бойынша бөліп алынған. Осы жерлер ұлттық парктің негізін қалады. Мидленд теміржолы салынысымен, 1926 жылдан бастап Крайстчерчтен Отира шатқалына дейін пойыз қатынасы ашылды, соның арқасында Артур өткеліне күндізгі саяхатшылар келе бастады. Айыныштысы, жергілікті гүлдер танымал сыйлықтарға айналды. Кейбір адамдар рата гүлдерін алу үшін ағаштарды кесіп тастады. Осының салдарынан, аймаққа ұлттық парк мәртебесін беруге күшті ұмтылыс жасалды. Бұл 1929 жылы Артур өткелі ұлттық паркінің құрылуына әкелді. Қаржы жетіспеуіне байланысты, бастапқыда парк тек қағазда ғана болды, флора мен фаунаны толық қорғау үшін бірнеше жыл уақыт кетті. 1950 жылы Артур өткелі ұлттық паркіне алғашқы толық уақытты парк рейнджері Рей Клеланд тағайындалды. Бастапқыда ол қызметтік көлігі болмағандықтан, оның орнына жүк таситын жылқыны пайдалануға мәжбүр болды. Оның міндеттері өте кең және алуан түрлі болды: қоралар мен жолдар салу, ұлттық паркті насихаттау, іздеу-құтқару жұмыстары, парктің табиғи ортасын қорғау және ережелерді сақтау.

Кеңейту

1901 жылы Риверсдейл Флэтс Артур өткелі ұлттық паркіне қосу үшін жарияланды. Алайда, 1929 жылы парк құрылғанда Риверсдейл Флэтстің 1000 гектары алынып тасталды. Олар кейіннен Маунт Уайт станциясының жалға алу шартына қосылды. 2007 жылы Артур өткелі ұлттық паркі жоспарында Риверсдейл Флэтсын қосу ұсынылды. 2021 жылдың соңында Риверсдейл Флэтсы Маунт Уайт жалға беру шартында қалуы керек пе, әлде Артур өткелі ұлттық паркіне қосылуы керек пе деген мәселе сот қарауында болды.

Қақарики қарақ

Жаңа Зеландияның алты какарики түрінің ең сирегі – қызғылт сары маңдайлы попугай, ол тек Артур Пас Ұлттық саябағында ғана табады. Оларды көбінесе Ходон және Пултер аңғарларында көруге болады.

Кея

Кеалар паркте де, қалада да тұрақты түрде кездеседі. Скотс трекі Аваланш шыңына дейін созылады және кеалардың, әсіресе ағаш қатарына жақын жерде уақыт өткізетін жиі кездесетін орны болып табылады. Кеалар сонымен қатар жергілікті шаңғы курорттарына (Портерс, Чизиман, Брокен Ривер, Крейгберн және Темпл Бассейн) да көп барады.

Үлкен дақ киви (ророа)

Бұл Артюр өткелінің ауылы маңында естілуі мүмкін, бірақ түнгі жануар болғандықтан кивиді көру көбінесе қиын. Били аңғарында 40-қа дейін киви тіршілік етеді.

Уэка

Векá паркінің батыс жағында көбірек кездесе бастады және кейде Эдвардс аңғарында да табылады.

Қонақтар орталығы

Алғашқы ұлттық саябақтың келушілер орталығы 1959 жылы Крайстчерч Вандерс Трэмпинг Клубының көмегімен Артур өтегішінде салынды. Оны Крайстчерч архитектор Пол Паско жобалаған, ал құрылыста ұлттық саябақтың геологиялық ерекшеліктерін көрсететін жергілікті тас қолданылды. Ғимаратта Қорғау департаментінің кеңселерімен қатар, Артур өтегішінің тарихына (Ричард Седдонның дилижансы да оның ішінде) арналған мұражай экспонаттары және Ұлттық саябақтың тарихын егжей-тегжейлі баяндайтын мұрағаттар орналасқан. 2019 жылы ғимарат жер сілкінісіне осал деп жарияланды, содан кейін келушілер орталығы жолдың ар жағындағы жылжымалы кабинаға көшірілді. Ғимаратты қажетті деңгейге дейін жаңартуға кеткен шығын 3 миллион жаңазеландиялық долларға бағаланды.

Менеджмент

Қорғау департаменті Артурдың асуындағы ауылда қойма, әкімшілік және ақпарат орталығын басқарады. Келушілердің түнгі демалыс үшін санын арттыру мақсатында жаңа мүмкіндіктерді дамыту ұсынылған. Бұл үшін жоғары сапалы жатақтар мен қосымша жайлылықтар салу қажет. Есепте жаз айларында келушілердің саны ең жоғары деңгейге жететіні көрсетілген. Паркте ұзақ күндік серуендеуге қолайлы маршруттар жетіспейді, сондай-ақ кез келген ауа райында пайдалануға болатын жағдайлар да толыққанды емес. Есепте сонымен қатар тау шаңырағына жету үшін канат жолы, ал ауылда жылы сулы бассейндер мен жаңартылған келушілер орталығы да танымал болады деген пікір білдірілген. 2021 жылдың маусым айына дейін Табиғат қорғау департаменті Артурдың асуы ұлттық паркін дамыту туралы шешім қабылдаған жоқ.

Іс-шаралар

Парк жаяу серуендеуге, шаңғы тебуге, аң ауруға және тау шаруашылығына танымал. Минга Десепшн жолы әрқашан ақпан айында "Жағалаудан жағалауға" жарысының жүгіру кезеңі үшін пайдаланылады. Паркте жоғары деңгейдегі тау шаруашылығы дағдыларын қажет ететін бірнеше қиын маршруттар бар.

Аваланш шыңы

Аваланш шыңы – Артур үстірті ұлттық саябағындағы шыңға бағытталған белгілі бір жолы бар жалғыз шың. Бұл жол тік және Артур үстірті ауылынан бастап 1100 метрге тік көтеріледі. Аспаны ашық күндері Оңтүстік Альп тауларының әдемі көрінісін тамашалауға болады.

"Қарақпан" су тасқыны

Devils Punchbowl шарлауы Артур өткелі ауылының солтүстік жағына жақын орналасқан. Шарлауға барып қайтуға кететін уақыт екі сағаттан кем. Жаяу жол Били өзені арқылы өтетін көпірден басталады. Жол бойы құстарға толы, көркем жапырақты орманмен өтеді. Жақсы күтілген жол 131 метрлік шарлауықтың төменгі жағына жетеледі, онда көру платформасы орналасқан.

Рольстон тауы

Ролстон тауы – ұлттық парктегі ең биік шыңдардың бірі. Оның биіктігі 2271 метрді құрайды. Бұл тауға көтерілу өте танымал, және оған көтерілудің көптеген жолдары бар. Роллстон мұздығы күрт қысқарды және 2011 жылы болған еру деңгейі табиғи жағдайда 100 жылда бір рет болатын құбылыс еді, бірақ климаттың өзгеруіне байланысты бұл 8 жылда бір рет болатын құбылысқа айналды.

Били Спёрл жолы

Бұл Артур өткелі ұлттық саябағында танымал бір күндік саяхат. Bealey Spur Hut-қа дейін 2,5 сағаттық оңай серуендеуге болады. Абатты күні Вамаикарири алқабы мен айналасындағы таулардың әсем көрінісіне көтерілудің қиындығы әрқашан ақталды.

Уаймакарири алабы

О'Малли жолы 73 мемлекеттік тас жолынан басталып, Ваймакарири өзенімен бойлап жүреді, Түркия жазығынан Анти Кроу қабылдағышына (6 төсек) өтеді, содан кейін Каррингтон қабылдағышына (36 төсек) дейін барады. Орташа жаттығулы адам үшін бұл бес сағатты алады. Каррингтон қабылдағышынан Харман асуына (1315м) көтеріліп, Оңтүстік Альп тауларын кесіп өтуге болады. Каррингтон қабылдағышынан тағы бір бағыт – Ваймакарири өзенімен теңіз деңгейінен 1290 метр биіктіктегі Ваймакарири сарқырамасына дейін жалғастыру. Бұл қабылдағышта алты төсек бар, және одан ұлттық парктің жоғары тауларына альпинистік сапарлар жасауға болады. Анти Кроу қабылдағышынан Ваймакарири өзенін кесіп, Кроу өзенімен Кроу қабылдағышына қарай жол жүруге болады, ол теңіз деңгейінен 1020 метр биіктікте орналасқан және 10 төсек-орыны бар.

Эдвардс-Хоудон жолы

Бұл қиын жаяу саяхат Эдвардс өзені бойымен жоғары қарай, екі альпілік асудан өтіп, содан кейін Ходон өзені бойымен төмен түседі. Табиғатты қорғау департаменті оны "Артур үсті ұлттық саябағының таңғажайып альпілік ландшафтарының ең жақсысы" деп сипаттайды. Уокер асуындағы аспалы алқапқа Таруахуна асуы арқылы және Тарн-Колға тік көтерілу арқылы жетесіз. Бұл әдетте екі түндік, үш күндік жаяу саяхат, Эдвардс қанатында (16 төсек) және Ходон қанатында (20 төсек) тоқтаулармен өтеді. Бұл саяхатқа тек өте тәжірибелі жаяу саяхатшылар тобы ғана қабілетті.

Эндрюс-Полтер жолы

Эндрюс Пултер – Артур үстірті ұлттық паркінің шығыс жағындағы танымал, техникалық дағды талап етпейтін саяхат. Ол екі жотадан өтеді, алғашқысы – бук ағаштарымен қоршалған Кейси жотасы. Содан кейін жол Кейси қанатымен жалғасады. Екінші күні Поултер өзенінің жазықтарымен жүріп, бук орманы арқылы Бинсер жотасына дейін көтеріледі, содан кейін Mt White тас жолындағы Эндрюс паналағына жақын тұраққа түседі. Кейси қанаты 2015 жылдың қазан айында өртенді. Өрт зерттеушілер өртті пештен немесе қанаттың кіреберісінен бастау алғанын анықтады. Әйқын болғанындай, өрт айналасындағы орманға таралмады. Қанат 1969 жылы салынған және ішінде 16 төсек-орын болған. 2019 жылы екі анонимді демеуші қанатты қайта салу үшін 250 000 доллар көмектесті. DOC 8 метрлік 5 метрлік, 12 төсек-орындық жаңа қанат салуды жоспарлап отыр. 2020 жылдың тамызында жаңа Кейси қанаты ашылды. Ол бастапқы қанатқа қарағанда жаңартылған, оның ішінде тиімдірек пеш, екі қабатты әйнек, жылу оқшаулағыш және күн энергиясымен жарықтандыру бар.

Минга-Десепшн жолы

Бұл - Миңха өзенімен Өгіз асуына дейінгі танымал саяхат. Өгіз асуында орналасқан панада 20 төсек орны бар. Екінші күні Десепшн өзенімен төмен қарай саяхаттау және көптеген өзендерді кесіп өту көзделген. Өгіз асуынан Мейвис көліне қосымша саяхат жасауға болады. Бұл маршрут «Теңізден теңізге» жарысының тау кезеңі ретінде кері бағытта қолданылады. Көк қаздарды қалпына келтіру бағдарламасы аясында осы бағытта зиянкестермен күресу жұмыстары (қаптар, құйрықтар, егеуқұйрықтар және жабайы мысықтарды аулау) жүргізіледі.

Каролл Хатт жолы

Каролл үйі жолы Артур өткелі ұлттық паркінің батыс жағында, Отирадан солтүстікке қарай 3 шақырым жерде, Келлис-Криктегі 73-ші мемлекеттік тас жолда орналасқан. Үйге бару шамамен үш сағатқа созылады. Бұл подкарп және жалпақ жапырақты орман арқылы қадам-сатымен көтерілу. Ашық күні Тарамакау өзенінің әдемі көрінісін ұсынады. Үйдің ішінде 10 қабатты төсек орны бар, ешқандай жылыту құрылғысы жоқ. Үйден жолға кері қайту 90 минутқа соқады деп күтіңіз.

Парктің қауіпсіздігі

Артурдың өткелінің ұлттық паркі Жаңа Зеландиядағы ең қауіпті ұлттық парктердің бірі ретінде белгілі. 2006 жылдың бірінші үш айында ғана паркте серуендеп жүрген екі адам қаза тапты. Артур өткелінің маңындағы таулар өте қиын жер бедерімен ерекшеленеді. Парктегі белгіленген күндізгі жолдардың бәрі Артур өткеліндегі ауылдық тұрақтардан оңай қолжетімді, тік көтерілулерді қамтиды және бірнеше сағат бойы ағаш шебінен жоғары орналасқан. Шыңдар ауа райына өте сезімтал, жолдар көбінесе өте тік болады және тасты ландшафтта орнатылған бағаналармен белгіленеді. Ағаш шебінен төменгі жағындағы өсімдіктер тығыз және қалың. Көптеген альпілік аймақтардағыдай, мұнда да ауа райы жиі және күрт өзгереді. Бұқаралық ақпарат құралдарында трамперлердің қатал және өзгермелі жағдайларға дайын болмағандықтан суық тиюден, құлаудан зардап шегуі немесе жоғалып кетуі туралы көптеген жағымсыз оқиғалар жайлы хабарлар жарияланды.