Кіріспе

Халықаралық Аэронаутика Федерациясы (Fédération aéronautique internationale; FAI;) – әуе спортының әлемдік басқару органы, сондай-ақ адамның ғарышқа ұшуына қатысты анықтамаларды сақтайды. Ол 1905 жылдың 14 қазанында құрылған және штаб-пәтері Швейцарияның Лозанна қаласында орналасқан. Федерация әуе шарымен ұшу, әуе модельдеу, ұшқышсыз әуе кемелері (дрондар) және ғарышқа ұшу сияқты әуемен байланысты қызметтер бойынша әлемдік рекордтарды тіркейді.

Тарих

FAI 1905 жылғы 12-14 қазан аралығында Парижде өткен конференцияда құрылды, ол Брюссельде 1905 жылғы 10 маусымда өткен Олимпиадалық конгресс қабылдаған қаулыға сәйкес ұйымдастырылды. Аталған қаулыда "ұшу спортын реттеу, әртүрлі авиациялық жиналыстарды өткізу және аэронавтика ғылымын және спортын дамыту" мақсатында ассоциация құру шақырылған болатын. Конференцияға 8 елден өкілдер қатысты: Бельгия (Aéro Club Royal de Belgique, 1901 жылы құрылған), Франция (Aéro Club de France, 1898), Германия (Deutscher Luftschiffer Verband, «Неміс әуе кемелері лигасы» деп те аталады, 1902 жылы құрылған), Ұлыбритания (Royal Aero Club, 1901), Италия (1904), Испания (1905), Швейцария (Aero Club der Schweiz, 1900) және Америка Құрама Штаттары (Aero Club of America, 1905). 2017 жылғы 2 ақпанда FAI халықаралық активтерді басқару компаниясы Noosphere Ventures-пен жаңа стратегиялық серіктестік туралы жариялады. FAI Бас хатшысы Сюзанна Шёдель, FAI Президенті Фриц Бринк және Noosphere Ventures басқару серіктесі Макс Полиаков келісімге қол қойды, соның нәтижесінде Noosphere Ventures FAI-дың жаһандық техникалық серіктесі атанды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруіне байланысты FAI Ресей мен Беларусьтің мүшелігін тоқтатты. Осының салдарынан Ресей мен Беларусь ұшқыштары FAI санкциялаған 13 әуе спорты түріндегі кез келген жарысқа қатыса алмайды, олардың ішінде парашютпен сырға түсу, аспалы қанатпен ұшу және парамотормен ұшу да бар.

FAI Бас конференциясы

FAI-дің 117-ші Бас конференциясы 2023 жылдың 26 және 27 қазанында АҚШ-тың Огайо штатындағы Дейтон қаласында ("Авиацияның туған жері") өтті. FAI-дің 118-ші Бас конференциясы 2024 жылдың 20-21 қарашасында Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласында болады.

Карман сызығының анықтамасы

FAI Жер атмосферасы мен ғарыш кеңістігі арасындағы шекараны, атақты Карман сызығын Жердің теңіз деңгейінен бастап қандай биіктікте орналасқаны ретінде анықтайды.

Жазбалар

FAI-нің міндеттерінің бірі рекордтық ұшуларды растау болып табылады. Ұшудың «Әлемдік рекорд» ретінде тіркелуі үшін, ол FAI-нің қатаң ережелеріне сәйкес болуы керек, соның ішінде рекордтың бұрынғы рекордтан белгілі бір пайызбен жоғары болуы шарт. 1930 жылдардың соңынан бері әскери ұшақтар жылдамдық, қашықтық, жүк көтеру қабілеті және биіктік сияқты қозғалтқышты ұшақтардың кейбір санаты бойынша үстемдік құрып келеді, алайда басқа санатардағы рекордтарды азаматтар да жиі жасайды. Кейбір елдер өздеріне тиесілі деп мәлімдейтін рекордтардың жетістіктері FAI стандарттарына сай келмейді. Мұндай мәлімдемелерге ресми рекорд мәртебесі берілмейді. Мысалы, Юрий Гагарин FAI талаптарына сай келмесе де, алғашқы адам ретінде ғарышқа ұшқаны үшін танылды. FAI бастапқыда оның жетістігін мойындамады, себебі ол «Восток» ғарыш кемесіне қонбады (оны тастап кетті), бірақ кейін Гагариннің ғарышқа ұшқан алғашқы адам екенін мойындады. Содан кейін FAI Юрий А. Гагариннің алтын медалін белгіледі, ол 1968 жылдан бері табысталып келеді.

Таңдалған жазбалар

Өлшем күні Адам Ұшақ түрі Сілтеме(лер) А класы: Бос шарлар 31 қаңтар 2015 жыл 160 сағат 34 минут. Екі бүркіт шар Ұзақтығы 31 наурыз 1999 жыл 40 814 км. Breitling Orbiter Қашықтығы 4 мамыр 1961 жыл 34 668 метр. Winzen Абсолютті биіктігі А класы: Ұшақтар 11 ақпан 2006 жыл 41 467,53 км. Virgin Atlantic GlobalFlyer Ұшу қашықтығы рекорды (құймастандырусыз) 28 шілде 1976 жыл 3 529,56 км/сағ. Lockheed SR 71 Blackbird Ұшу жылдамдығы рекорды 31 тамыз 1977 жыл 37 650 м. MiG E 266M Ұшу биіктігі рекорды 22 қазан 1938 жыл 17 083 м. Caproni Ca.161 Ұшу биіктігі рекорды (жүксіз поршеньді қозғалтқыш) А класы CS: Күн қуатымен жұмыс істейтін ұшақтар 7 шілде 2010 жыл 9 235 м26 сағ 10 мин 19 сек. Solar Impulse (Прототип) Күн қуатымен жұмыс істейтін Ұзақтығы және Ұшу биіктігі рекорды 25 мамыр 2012 жыл 1116 км. Solar Impulse (Прототип) Күн қуатымен жұмыс істейтін Қашықтығы А класы D: Планерлер және моторлы планерлер 3 қыркүйек 2017 жыл 15 902 м. Windward Performance Perlan II Глайдинг биіктігі 2 қыркүйек 2018 жыл 23 202 м. Windward Performance Perlan II Глайдинг биіктігі (ратификациялануға тиіс) А класы G 2: Парашюттік өнімділік рекордтары 14 қазан 2012 жыл 1357,6 км/сағ. Red Bull Stratos Тік жылдамдық 8 ақпан 2006 жыл 400 Skydivers World Team 5 Lockheed C 130 Ең ірі парашюттік формация А класы IC: Адам күшімен жұмыс істейтін ұшақ 23 сәуір 1988 жыл 115,11 км/сағ 54 мин 59 сек. MIT Daedalus 88 Адам күшімен жұмыс істейтін Қашықтығы және Ұзақтығы 2 қазан 1985 жыл 44,32 км/сағ. Musculair II Жабық тізбекте жылдамдық А класы IE: Адам күшімен жұмыс істейтін роторлық ұшақ 25 қыркүйек 2013 жыл 1 мин 37,5 сек. Gamera Ұзақтығы А класы O: Hang Gliding және Paragliding 13 қазан 2016 жыл 564,3.0 км. Ozone Enzo 2Ozone Enzo 2Gin Boomerang 10 Параглайдермен тікелей қашықтық А класы R: Микролайттар 14 ақпан 2002 жыл 187 км/сағ. Jabiru Aircraft UL 3 осьті ұшу жылдамдығы рекорды А класы U: Пилотсыз әуе кемелері 14 тамыз 2001 жыл 96863 фут (29524 м). AeroVironment Helios Prototype Қанатты ұшақпен тұрақты көлденең ұшу биіктігі рекорды.

Марапаттар

FAI Алтын Әуе медалі 1924 жылы құрылды және алғаш рет 1925 жылы табыс етілді. Ол өз қызметімен, еңбегімен, жетістіктерімен, бастамашылығымен немесе авиация ісіне деген адалдығымен авиация саласының дамуына зор үлес қосқан адамдарға арналған. FAI 1952 жылдан бері авиацияның және әсіресе спорттық авиацияның ісіне қызмет еткендерге Пол Тиссандье дипломын табыс етеді. Бұл 6 мен 17 жас аралығындағы жасөсперімдер арасындағы халықаралық сурет салу байқауы. Әр FAI мүше елдері өз елдерінде байқауды ұйымдастырады, ал ұлттық жеңімпаздар жыл сайын Халықаралық төрешілер алқасына жіберіледі.

Белсенді мүшелері

Албания Албаниялық Әуе спорты федерациясы 2000
Алжир Алжирлік Әуе спорты федерациясы
Аргентина Аргентиналық Әуеспорт ұйымдары конфедерациясы 1910
Австралия Австралиялық Әуе спорты конфедерациясы 1948
Австрия Австриялық Әуе клубы 1910
Әзербайжан Әзербайжандық Әуе және экстремалды спорт түрлері федерациясы 2000
Беларусь Беларусь Әуе спорты федерациясы (тоқтап тұр) 1994
Бельгия Бельгия Корольдік Әуе клубы 1905
Босния және Герцеговина Босния және Герцеговина Әуе спорты одағы 1996
Бразилия Бразилиялық Әуеспорт комиссиясы 1919
Болгария Болгариялық Ұлттық Әуе клубы 1934
Канада Канада Әуе клубы 1931
Чили Чили Әуе федерациясы 1921
Қытай Қытай Әуе спорты федерациясы 1921
Қытай Тайпейі Қытай Тайпейі Әуе спорты федерациясы 1990
Колумбия Колумбия Әуе спорты федерациясы "Federaeros" 1951
Хорватия Хорватия Әуе спорты одағы 1992
Куба Куба Әуе клубы 1927
Кипр Кипр Әуе атлетикалық федерациясы 1961
Чехия Чехия Республикасы Әуе клубы 1920
Дания Дания Корольдік Әуе клубы 1909
Мысыр Мысыр Әуе клубы 1911
Эстония Эстония Әуе спорты федерациясы 1938
Финляндия Финляндия Әуе спорты одағы 1921
Франция Франция Әуе клубы 1905
Германия Германия Әуе клубы 1905
Грекия Грекия Әуе атлетикалық федерациясы 1931
Гватемала Гватемала Әуе спорты қауымдастығы 1953
Гонконг Гонконг Әуе клубы 1977
Венгрия Венгрия Әуе және әуе спорты федерациясы 1910
Исландия Исландия Әуе клубы 1937
Үндістан Үндістан Әуе клубы 1949
Индонезия Индонезия Әуе спорты федерациясы 1973
Ирландия Ирландия Ұлттық Әуе клубы 1946
Иран Ислам Республикасы Иран Әуе күштері заңдары 1964
Израиль Израиль Әуе клубы 1951
Италия Италия Әуе клубы 1905
Жапония Жапония Ұлттық Әуе қауымдастығы 1919
Иордания Иордания Корольдік Әуе спорты клубы 2005
Қазақстан Қазақстан Әуе спорты федерациясы 1994
Косово Косово Әуе спорты федерациясы 2015
Кувейт Кувейт Ғылым клубы 1972
Латвия Латвия Әуе клубы 1938
Ливан Ливан Әуе клубы 1924
Ливия Ливия Әуе спорты федерациясы 1975
Литва Литва Әуе клубы 1931
Люксембург Люксембург Әуе федерациясы 1929
Малайзия Малайзия Әуе спорты федерациясы 1961
Молдова Молдова Республикасы Парапланеризм федерациясы 1997
Моңғолия Моңғолия Әуе спорты федерациясы 2006
Черногория Черногория Әуе спорты одағы 1922
Марокко Марокко Жеңіл және спорттық авиация Корольдік федерациясы 1952
Мозамбик Мозамбик Әуе клубы 1986
Непал Непал Әуе спорты қауымдастығы 2002
Нидерланды Нидерланды Корольдік Әуе қауымдастығы 1909
Жаңа Зеландия Жаңа Зеландия Корольдік Әуе клубы 1952
Солтүстік Македония Солтүстік Македония Әуе спорты федерациясы 1993
Норвегия Норвегия Әуе спорты федерациясы 1909
Пәкістан Пәкістан Әуе моделі және жеңіл ұшақтар қауымдастығы 1955
Филиппин 3D Әуе спорты және хобби қауымдастығы 1965
Польша Польша Әуе клубы 1920
Португалия Португалия Әуе клубы 1913
Катар Катар Әуе спорты комитеті 2002
Корея Республикасы Корея Әуе қауымдастығы 1959
Румыния Румыния Әуе федерациясы 1923
Ресей Ресей Әуе спорты федерациясы (тоқтап тұр) 1909
Сан-Марино Сан-Марино Әуе федерациясы 1971
Сауд Арабиясы Сауд Арабиясы Әуе клубы 1997
Сербия Сербия Әуе спорты одағы 1922
Сингапур Сингапур Әуе спорты федерациясы 1984
Словакия генерал М. Р. Штефаник атындағы Словакия Ұлттық Әуе клубы 1920
Словения Словения Әуе спорты одағы 1992
Оңтүстік Африка Оңтүстік Африка Әуе клубы 1938
Испания Испания Корольдік Әуе федерациясы 1905
Швеция Швеция Әуе спорты федерациясы 1907
Швейцария Швейцария Әуе клубы 1905
Таиланд Таиланд Корольдік Әуе спорты қауымдастығы 1979
Тунис Тунис Әуе және әуе моделі федерациясы 2015
Түркия Түркия Әуе институты 1925
Украина Украина Әуе спорты федерациясы 1992
Біріккен Араб Эмираттары Біріккен Араб Эмираттары Әуе қауымдастығы 1980
Ұлыбритания Ұлыбритания Корольдік Әуе клубы 1905
Америка Құрама Штаттары АҚШ Ұлттық Әуе қауымдастығы 1905
Өзбекстан Техникалық және қолданбалы спорт түрлері орталығы 1995
Венесуэла Венесуэла Әуе спорты қауымдастығы (A. V. D. A.) 1952
Вьетнам Ханой Әуе спорты қауымдастығы

Күші тоқтатылған мүшелер

Ел мүшесінің аты Ботсвана Ботсвана парашютшілер қауымдастығы Эквадор Китодағы әуе модельдеу клубы Ирак Ирак аэрофедерациясы Мексика Мексикалық аэронавтика федерациясы, А. С. Монако Монако аэро клубы Палестина Палестина әуе спорты федерациясы Перу Перулық әуе спорт федерациясы