Кіріспе

Бельгиялық комикс сериясы «Спайк және Сьюзи» (британдық атауы), «Вилли және Ванда» (американдық атауы) немесе «Люк және Люси» (2009 жылғы фильм мен бейне ойында) (Suske en Wiske) – комикс авторы Вилли Вандерстен жасаған бельгиялық комикс сериясы. Ол алғаш рет 1945 жылы «De Nieuwe Standaard» газетінде жарық көрді және көп ұзамай танымал болды. Алғашқы түрінде болмаса да, комикс Герже бастаған «Ligne claire» стиліне бейімделді. Бұл өзгеріс 1948 жылдан 1959 жылға дейін Герженің франко-бельгиялық комикс журналы «Тинтинде» жарияланған кезде болды. Кітаптардағы оқиғалар, негізінен, Спайк пен Сьюзи деген екі баланың (альбомға байланысты, жасөспірімге дейінгі немесе жасөспірім) және олардың достары мен туыстарының басынан өткен оқиғаларды қамтиды. Бұл әңгімелерде комедия, фантастика және ғылыми фантастика элементтері, мысалы, сөйлейтін жануарлар, уақыт саяхаты және әуестер кездеседі. Комикс әлі күнге дейін бельгиялық «De Standaard» газетінде күнделікті жарияланып тұрады, жаңа кітаптар шығарылуда; 2020 жылдың мамыр айына қарай 382 альбом жарық көрген.

Негізгі кейіпкерлер

Негізгі кейіпкерлер - достары, отбасылық өмір сүреді, бірақ жалғыз қан туысы - Сидония - Сьюзидің әпкесі. Бірінші тұрақты комиксте Сьюзи мен оның әпкесі Сидония жетім Спайк пен туысы жоқ профессор Бараббасқа кездеседі. Келесі альбомында De Sprietatoom, олар Амброзбен де кездеседі. Кейіннен, De dolle musketiers (кітап No 18, 1953) кітабында "батыс жарты шардағы ең күшті адам" деп аталатын Джером (Ұлыбритания нұсқасында Джетро деп аталады) таныстырылды. Сюзи мен Сидония әпкеден басқа, олардың ешқайсысы туыс емес, ал басқа отбасы тек кейде белгілі бір оқиғаны жүргізу үшін таныстырылады. Спайк: бастапқыда Сюске (Франсуа / Франсискустың фламандша кішірейтілуі), сонымен қатар Вилли немесе Боб (француз тілінде) деп те белгілі, ол Сьюзи мен Сидония әпкесімен дос болған жас жетім бала. Бұл 1946 жылы шыққан Het Eiland Amoras атты екінші альбомында ғана орын алады, ол тұрақты серияның біріншісі болады. Алғашқы альбом үшін баспагер Вандерстинді "Рикки" деген атпен және кейіпкермен жүруге итермелеген еді, бірақ автор көп ұзамай бұны айналып өтіп, "Суске" атты таныстырудың жолын тапты, себебі ол Рикки Тинтинге тым ұқсайды деп ойлады. Спайктың қара шашы бар, кішкентай сауда белгісі бар. Ол Антверпеннің "Сифхук" маңындағы көптеген жасөспірімдер сияқты гиперактивті және батыл күрескер ретінде бастады. Тек бірінші альбомда Спайк "Seefhoek vooruit!" деген ұрыс айқасын естігенде, толықтай бақылаудан шығып кетеді. ("Сейфхук алға! "), кейіннен қайта басылғанда "Antigoon vooruit" дегенмен ауыстырылды. Бірақ оның киімдері жай ғана киімсіз қызыл пололық көйлек пен қара шалбар киіп, әдепті, мойынсұнғыш балаға айналды. Ол ақылды, батыл, идеалистік және негізінен рационалды, оны Сюзидің эмоционалды қарама-қарсысы етеді. Сидония мен Амброзидің арасында қиындық туындаса, ол татулықты қалпына келтіру үшін аралас болып әрекет етеді. Сузи: бастапқыда Виске (Луизаның фламандша кішірейтілуі), сондай-ақ Ванда немесе Бобет (француз тілінде) деп аталады, жас қаһарман. Ол алғаш рет 1945 жылы Шоковакиде серияның алғашқы преквелінде пайда болды, онда оның үлкен інісі Рики бар, бірақ ол сол оқиғадан кейін жоғалып, оны Спайк алмастырды. Сюзи онымен және әпкесі Сидониямен бірге тұрады және әдетте (әрине, ескі әңгімелерде) ақ көйлек киіп, қызыл жолақпен, ақ шашымен қызыл лентамен киінеді. Алғашқы әңгімелерде ол 6 жастағы мектепке дейінгі балаға ұқсайды, бірақ көп ұзамай ол 12-13 жастағы жасөспірімге айналады. Вандерштейн оны сол кездегі жасы ұқсас үлкен қызы Лиеннен үлгі алған көрінеді. Ол - батыл, импульсивті, қызық және сәл ақымақ. Оның кейіпкері жасөспірімдікке жетіп, еркелетіп жатқан жас қызға тән қасиеттер, сондай-ақ оның қайта-қайта өсектелуі мен мойынсұнбауы көптеген оқиғалардың бастауы болғандықтан, сюжеттің керемет құралы. Оның эмоциялары мен адам кемшіліктері жиі оның рационалдылығын жеңіп шығады, ол басқалар әдетте жоққа шығаратын паранормальды және мистикалық оқиғаларға сезімтал. Оның Спайкпен қарым-қатынасы (екеуі де жетім болып саналады) көбінесе бауырластар арасындағы қарым-қатынас, бірақ кейде оның астында көбірек сезімдер бар сияқты, өйткені ол Спайк әйелдің назарын аударғанда қызғаныш пен наразылық білдіре алады. Кейде қиын мінезге ие болғанына қарамастан, ол өкінішті және әділ болып көрінеді. Ол өзінің жүрегін дұрыс жерге қояды және әділетсіздікпен күресуден тартынбайды. Сузи альбомдардың көпшілігін соңғы панелден оқырманға көзін жұмып қояды. Муффин, бастапқыда Schalulleke, кейіннен Schanulleke (кейде Schabolleke) деп аталады, сондай-ақ Молли немесе Саудст деп те аталады, бұл Сьюзидің қуыршағы. Кішкентай әйел фигурасы, ол жансыз. Ол бірнеше әңгімелерде үлкен рөлге ие, ол ұрланып (албом 6, "Принцесса Загемель"), тірілтіледі немесе ақылсыз алыпқа айналады. Бастапқы атауы Schalulleke, фламанд диалектісінде "скаллион" деген сөз, Нидерландыда қабылданбады, өйткені lul - бұл пенис деген голланд жарғақты сөз. Сидония әпке, бастапқыда Сидония әпке деп аталды, кейін Сидония әпке деп аталды, сондай-ақ бір кездері Агата деп аталды, бірінші альбомнан бастап Сьюзидің әпкесі ретінде пайда болды. Сидония Вандерстиннің Спайк пен Сьюзиге шынайы ата-анасын таныстырмай, қамқорлықпен басшылық жасау тәсілі болды, олар олардың авантюралық бейімділіктерін тым көп шектейді. Сидония (1950 жылдар) үй шаруасындағы әйел ретінде бейнеленеді (тамақ пісіріп, тазалап, ыдыс жуу, Спайк пен Сюзи оның үй шаруасына тиісті құрмет көрсетпеген кезде шағымдану). Дегенмен ол кейде батырларға олардың оқиғаларына қосылады және кейде Гиро�...

Басқа қайталанатын таңбалар

Кримсон. Басты жау ретінде Кримсон Het rijmende paard (#48, 1963) басылымында таныстырылды. Ұшақ апатынан аман қалған ол, De sissende sampan (#49, 1963) басылымында халықаралық есірткі патшасы болып қайтадан өмірге келеді, ал кейін түрме жазасын өтейді. Amoris van Amoras (#200, 1984) басылымында Кримсон Хобокенде жоба дамытушы болып, өзінің жолын өзгерткендей көрінеді. Бірақ, De Kwaaie Kwieten (#209, 1987) басылымында ғарыздық күштермен күресуге қабілетті құпия әскери база құру арқылы ол бұрынғы қызметіне оралғанын көрсетеді. Күшіне қайта оралып, Кримсон Бельгия үкіметін құлатуға жетеді (De Krimson Crisis, #215, 1988). Белгісіз себептермен ол жиі психикалық шабуылға ұшырайды, оның үй ішкі қызметшісі оған көптеген дәрілерді күштеп бергенге дейін ашуланып, айқайлайды. Атымен байланысты болғанымен, оның қызыл түспен ешқандай қатысы жоқ, екеуі де көбінесе жамандықпен байланысты. Артур – Амброздың кіші інісі, ол орманда өсіп, бір өсімдіктің шырынынан ұшу қабілетін алған. Ол ағасынан қарағанда жабайырақ, бірақ едәуір ақылды. Ол жануар терісінен киім жасайды және сақал қояды, бірақ Амброздан айырмашылығы, оның басында шашы көп пе, жоқ па белгісіз, себебі ол әрқашан шляпа тақиды. Ол жерде тұрудан гөрі көбінесе ауада және ағаштарда уақыт өткізеді, сондықтан ол қолдарымен тұрып, сөйлегенде сайрап, құс сияқты мінез-құлықтарға ие болған. Оның сүйікті тағамы – құс тұқымы. Ол қазірге дейін 5 альбомда пайда болды. Сюс Антигон – Спайктың Аморас аралын ашқан және Аморас қаласын құрған атасы. Ол спирттік ішімдіктен қайтыс болғандықтан, әрқашан аяғына тізгішпен байланған бөтелкемен арбақ болып көрінеді. Мас күйде болғандықтан, Сюс Антигон кейде басты кейіпкерлерді қауіпке тікелей ұшыратады. Ол қазірге дейін 12 альбомда пайда болды.

Қасиет-құлқының дамуы

Сериал барысында кейіпкерлер қосылып, өзгеріске ұшырайды, ал әңгімелер көбірек нұсқаулық сипат алады. Амброз бен Джетро едәуір өзгерді: бастапқыда Амброз тек көңіл көтеруге арналған ақымақ еді, бірақ Көк серияда ол көбірек күрделі және батырлық кейіпке ие болып, қазіргі әңгімелерде циник және күмәнданушы адамға айналды. Алғашқы әңгімелерде Джетро бастапқыда білімі жоқ, күшті адам ретінде бейнеленген, кейіннен ол күрделі және тыныш адам болып қалыптасты. Көптеген әңгімелерде Мэффин тек қуыршақ, бірақ Сюзи үшін өте қымбат, олар ешқашан ажыраспайды. Кейбір әңгімелерде Мэффин тіріліп, маңызды рөл атқарады.

Баптаулары

Ең алғашқы әңгімелерінде Вилли Вандерстин "Чоковакие" ("Шоколасловакия") және "Аморас" (ағылшын тіліндегі нұсқада тропикалық арал, шындығында Бельгиядағы "Хобокен" қаласы) сияқты ойдан шығарылған елдерді пайдаланған. Бірнеше әңгімеден кейін ол оларды қолдануды тоқтатты, бірақ кейінірек жазылған әңгімелерде Аморасқа оралады. Спайк пен Сьюзидің қазіргі кездегі көптеген оқиғалары әлемнің түкпір-түкпіріндегі нақты елдерде өтеді, ал Бельгия (олардың туған елі) көптеген оқиғалардың орталық тақырыбы болып табылады. Алғашқы әңгімелерде үлкен қашықтықтарды әдетте профессор Барабас жасаған тәжірибелік тікұшақ – Гиронеф арқылы жүріп өтілсе, 1960 жылдан бастап барлық әуе саяхатын Голландияның ұлттық әуе компаниясы KLM жүзеге асырады, бұл еуропалық комикстерде өнімді жарнамалаудың ерте және маңызды мысалы болып табылады. Вандерстин KLM-ді бельгиялық SABENA әуе компаниясынан гөрі таңдады, себебі ол KLM-нің PR-менеджері Рон Виндеринкпен жақын достықта болған.

Жариялану тарихы

Вилли Вандерстин 1945 жылғы 30 наурызда "De Nieuwe Standaard" газетінде "Суске мен Виске" комиксін жариялай бастады. Вандерстинге көңіл бөлмеген редактор комикстің алғашқы тарауын "Рикки мен Виске" деп атады. Ал келесі оқиға "Аморас аралындағы Суске мен Вискенің шытырман оқиғалары" деп аталды және Рикки енді қатыспады. Бірнеше жыл бойы бірнеше газетте жарияланғаннан кейін, Вандерстинге Герже жүгінді, ол "Тинтин" журналының голланд тіліндегі нұсқасының ("Куифье") сатылымын арттыруды көздеді. Ол "Суске мен Виске" комиксін "Ligne claire" стилінде қайта салуды ұсынды. Вандерстин бейімделуді жасады және "Суске мен Виске" 1948 жылғы 16 қыркүйекте "Куифье" мен Бельгиялық "Тинтинде" "Испан әуесі" ("Het Spaanse spook") және "Испан құбылысы" ("Le Fantôme Espagnol") атты оқиғасымен екі тілде алғаш рет пайда болды. 1959 жылғы сәуірде аяқталғанға дейін жарияланған 8 оқиғадан тұратын материал "Көк серияға" жиналды. Вандерстин 1952 жылы өзінің кеңейтілген қызметін басқару үшін "Studio Vandersteen" құрды.

Теледидарлық бейімделулер

1955 жылы фламанд теледидарынан Pats Poppenspel қуыршақ шоулары көрсетілді. Бұл комикстерді теледидарға әкелудің алғашқы талпынысы болды. Сол онжылдықта шектеулі анимациялық серия жасалды. 1975-1976 жылдардағы қуыршақ сериалы одан да сәтті болды. Бельгиялық BRT телеарнасы Ламбик баяндаған алты түпнұсқа оқиғадан тұратын телеқуыршақ сериалын жасады, олардың барлығы бес минуттық бөлімдер ретінде көрсетілді, әрқайсысы 22 минуттан тұрды. Бұл оқиғалар ("De Minilotten van Kokonera", "De Gouden Locomotief", "De Zingende Kaars", "De Windbrekers", "De Regenboogprinses" және "Het Laatste Dwaallicht") кейіннен комикс альбомдарына бейімделді. Қуыршақтар Creatuur компаниясы Андре Хендерикспен бірлесіп жасады. Вандерстин студиясы фондық суреттер мен реквизиттерді жасады. Сериал Нидерландыда үлкен жетістікке ие болды және комикстердің сол елде кеңінен танылуына ықпал етті. 1985 және 1990 жылдары қайта көрсетілді. 1990 жылдардың басында Atelier5 студиясы Vtm телеарнасында анимациялық телесериал жасады. Әр бөлімнің баяндаушысы Хан Пикель болған, ол Suske en Wiske оқиғаларына негізделген. Олар бейнекассетада да қолжетімді болды.

Киноға бейімделу

2004 жылы "De Duistere Diamant" ("Қара алмаз") альбомы Руди Ван ден Босше тарапынан толық метражды фильмге бейімделді. 2009 жылдың шілдесінде "Люк және Люси: Техас рейнджерлері" атты CGI анимациялық фильмі шықты. Skyline Entertainment компаниясының өндірісімен жасалған бұл фильм, 13 фильмнен тұратын серияның біріншісі болу жоспарланған.

Видео ойындар

2001 жылы Infogrames Game Boy Color үшін Suske en Wiske: De Tijdtemmers ойынын шығарды. Ол тек Еуропа нарығында ғана қолжетімді болды. 2009 жылдың 19 шілдесінде Nintendo DS платформасы үшін Люк және Люси: Техас рейнджерлері атты 3D анимациялық фильміне негізделген видео ойын жарық көрді.

Танымал мәдениетте

Антверпендегі Антверпен зообағында Сюске мен Вискеге ескерткіш орнатылған. Оны 1978 жылы Рене Россель жасаған. Сюске, Виске, Ламбик және Джеромқа да Мидделкеркеде Моник Мол салған ескерткіштер бар, олар 2002, 2005 және 2013 жылдары орнатылды. Брюссельдегі Бельгия комикстер орталығындағы тұрақты көрме бельгиялық комикстердің негізін қалаушыларына, оның ішінде Вилли Вандерстенге құрмет көрсетеді. Оның туындыларына арналған бөлмеде профессор Барабастың телеtijdmachine ("теле уақыт машинасы") көшірмесін тамашалауға болады. 1995 жылғы 15 маусымда Бельгияның Брюссель қаласындағы Лейкенштраатта осы серияға арналған суреттермен безендірілген қабырға ашылды. Сюске мен Виске 2006 жылғы 13 мамырда Антверпендегі Корте Риддерстраат 8 мекенжайында ашылған суреттелген қабырғаның да бөлігі болып табылады. 2009 жылғы 24 сәуірде Калмтутта да осындай қабырға ашылды. Lambik кейіпкері Амстердамдағы Lambiek голланд комикс кітап дүкенінің атына шабыт берді. Атаудың қате жазылуының себебі – "Suske en Wiske" комиксінің алғашқы голланд тіліндегі басылымдарында оны "Lambiek" деп атағандықтары. Дүкен таңбасындағы эмблема – Suske en Wiske комиксінен "Принцесса Загемель" ("Сағымтал ханшайым") (1947–1948) әңгімесінен алынған сурет, ол Ламбиктің кентаврға айналуын бейнелейді.