Кіріспе

1878 жылғы АҚШ ақша-несие саясаты заңы

Блэнд-Эллисон заңы, сондай-ақ 1878 жылғы Ұлы Блэнд жоспары деп те аталады, АҚШ Конгресінің АҚШ Қаржы министрлігіне белгілі бір көлемде күміс сатып алып, оны күміс долларлар түрінде айналымға шығаруды талап ететін заңы болды. Президент Рутерфорд Б. Хейз бұл заңға вето қойғанымен, Конгресс 1878 жылғы 28 ақпанда Хейзтің ветосын күштен шығарып, заңды қабылдады. Заңның мәтінін осы мақаланың «Қосымша оқу» бөліміндегі Конгресс жазбаларынан табуға болады.

Өмірбаян

1873 жылғы үрейден кейінгі бес жылдық экономикалық төмендеу арзан ақша жақтастарын (Миссури штатының демократ өкілі Ричард П. Блэнд басқарған) күміс өндірушілермен біріктіріп, екіметалды жүйеге – күміс пен алтынды ақша стандарты ретінде қолдануға шақыруға әкелді. Айова штатының сенаторы Уильям Б. Эллисонмен бірлесіп, олар күмісті нарықтық бағамен сатып алуға, одан күміс долларлар соғуға және АҚШ Қаржы министрлігінің батыс кендерінен әр ай сайын 2-4 миллион долларға дейін күміс сатып алуын міндеттейтін ұсынысқа келісті. Өнеркәсіп және банк ісінде мүдделері бар президент Рутерфорд Б. Хейс бұл шараны ветолады, бірақ Конгресс оның ветосын жойды. Осының нәтижесінде Хейс әкімшілігі әр ай сайын белгіленген мөлшерде күміс сатып алды. Бұл заң алтын мен күміспен қамталған екіметалды жүйені қайта орнатуға көмектесті. Дегенмен, алтын күміске қарағанда басымдыққа ие болды, бұл алтын стандартының қалыптасуына жағдай жасады.

Еркін күміс қозғалысы

XIX ғасырдың аяғындағы еркін күміс қозғалысы күмістің шексіз соғылуын жақтады, бұл инфляциялық ақша саясатына алып келуі мүмкін еді. 1873 жылы Конгресс 1873 жылғы Монета жасау туралы заңға сәйкес күміс долларды рұқсат етілген монеталар тізімінен алып тастады (оппоненттер бұл заңды "73 жылғы қылмыс" деп атады). 1878 жылғы Блэнд-Эллисон заңы Қазыналыққа "батыстың ең жақсы" кеншілерінен күміс сатып алуға бағыт бергенімен, президент Гровер Кливленд 1893 жылы бұл заңды күштен жойды. Еркін күміс жақтастарының арасында батыстағы күміс кендерінің иелері, күміс қосылса егін бағасының артатынына сенген фермерлер және борыштарын жеңілдетуге үміттенген борышкерлер болды. Еркін күміс қозғалысы аяқталғанымен, инфляция және ақша-кредит саясаты жөніндегі пікірталас бүгінге дейін жалғасуда.

1873 жылғы монета жасау туралы заң

Төртінші монета жасау туралы заң күміске қарағанда алтын стандартын мойындады. Күміс жақтастары бұл заңды 1873 жылғы қылмыс деп атады. Күмістің құнсыздануы нәтижесінде АҚШ-та алтын жалғыз металл стандарты болып бекітілді және дефолтты стандартқа айналды. Алтын бағасы күміске қарағанда тұрақтырақ болды, себебі Невада және Батыс аймақтарында күміс кені табылды, соның салдарынан күмістің алтынға шаққандағы бағасы 1873 жылы 16:1 болса, 1893 жылы шамамен 30:1-ге дейін төмендеді. Бұл мәселені "ақсаң биметализм" деп сипаттауға болады. АҚШ үкіметі Батыс штаттарының тау-кен өндірушілерінің қысымына көніп, 1878 жылы Блэнд-Эллисон заңы күшіне енді. 1890 жылы бұл заң ұқсас Шерман күміс сатып алу заңымен алмастырылды, бірақ 1893 жылы Конгресс оны жойды. Бұл – АҚШ-тың биметалл стандарттарын орнатуға жасаған екі әрекеті болды.

Реакциялар мен экономикалық әсер

Батыс кеншілері мен қарыздар Блэнд-Эллисон заңын күмістің шектеусіз айналымын қамтамасыз ету үшін жеткіліксіз шара деп есептеді, бірақ оған қарсылар заңды жойып, алтын стандартын қолдады. Блэнд-Эллисон заңының әсері Хейс әкімшілігінің күміс сатып алуын минималды деңгейде шектеуімен әлсіретілді. Бұл заң биметализм үшін маңызды мүмкіндік болғанымен, алтын биметалдық стандарттан басымдық сақтады. 1860-1871 жылдар аралығында Қаржы министрлігі алтын және күміс доллар монеталары арқылы биметалдық стандартты орнатуға бірнеше рет әрекеттенді. Дегенмен, күміс кенінің табылуы оның бағасын төмендетіп, күміс өндірісінің артуына әкелді. Блэнд-Эллисон заңы мен алтын стандартын қабылдау сияқты биметалдық стандарттан бас тарту 19 ғасырдың соңында ақша-кредит тұрақтылығын құруға ықпал етті. Жаңа банкноттардың шығарылымын шектеу және Қаржы министрлігінің жаңа банкноттарды бақылауы экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз етті. Қабылданғанға дейін күмістің құнсыздануы жергілікті билік органдарын қаржылық қиындыққа душар етті. Сонымен қатар, несие жүйесінің кеңеюімен және ірі банктердің штаттарда құрылуымен ақша ұсынымын арттыру қажеттігі туындады. Күміс долларларды айналымға шығаруға басымдық берілгендіктен, кіші номиналдағы күміс монеталарды, әсіресе жарты доллар мен ширек долларды шығаруға жеткілікті күміс қалмады. Осының салдарынан, осы монеталардың тиражы өте төмен болды (1879, 1882 және 1884 жылдары 5000-нан аз жарты доллар, ал 1886 жылы 5000-ға жуық ширек доллар соғылды), 1892 жылы Барбер монетасы айналымға енгенге дейін.