Кіріспе

Карлингфорд (['/k//ɑːr//l//ɪ//ŋ//f//ər//d/]) – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Сидней қаласының шағын ауданы. Карлингфорд Сиднейдің орталық бизнес-ауданынан солтүстік-батысқа қарай 22 шақырым қашықтықта, Парамата қаласының жергілікті басқару аймағында орналасқан. Карлингфорд Солтүстік Сидней және Батыс Сиднейдің тоғысқан жерінде, Пэннант Хиллс тас жолының екі жағында жатыр, бұл жол көбінесе екі аймақтың арасын бөліп тұрады. Парамата қаласының құрамына кіргенімен, кейде оны Хиллз ауданының бір бөлігі деп те атайды.

Аборигендермен байланыс

Карлингфорд тарихи жазбаларындағы аборигендер туралы 18-шы, 19-шы және 20-шы ғасырлардағы сілтемелер қазіргі заманда жаңаша түсіндірілген үшінші тараптың бақылауларымен шектеледі. Аймақтағы рулар, тілдер және мәдени топтар туралы көптеген тарихи түсініксіздіктер мен нақтылықтар бар. 1788 жылы Порт-Джексонға Бірінші флот келген кезде, қазіргі Карлингфорд аймағында Валлюмедегал немесе Валлюматагай халқы тұрған. Олардың Парамата өзенімен оңтүстікте, Лейн Коув өзенімен шығыста, Парамата аймағымен батыста шектелген және белгісіз қашықтыққа дейін солтүстікке қарай созылған аймақта өмір сүргені байқалды. Валлюмедегалдар Эора тілдер тобына жатқандай көрінеді. Рудың аты валмуай – шабақ балығы және матта – «жер» немесе кейде «су жері» деген сөздердің бірігуінен туындаған болуы мүмкін. 1788 жылдың ақпанында капитан Джон Хантер мен лейтенант Уильям Брэдли басқаратын зерттеушілер тобы Паррамата өзенінің солтүстік жағалауында отпен өсімдіктерді күйдірудің (осы арқылы шөптік далалар жасау) іздерін тапты. Аборигендердің күйдірген жайылымдары жануарларды жаюға ыңғайлы жағдай жасап, аң аулау мен жинауды жеңілдеткен. Карлингфорд аймағына қарай созылған осы жайылымдардың айналасында және үстінде Көк Гам ағаштарының тығыз, биік ормандары болған. Паррамата аймағындағы аборигендер колонистер Порт-Джексонға келгеннен кейін жаңа аймақтарға көшуді бастады. 1788 жылдың қарашасында Парраматада әскери бекет құрылды, нәтижесінде Бурраматагал халқының бір бөлігі Киссинг Пойнттегі Валлюмедегал аймағына көшіп келді. Жергілікті халыққа келген аурудың әсері шамамен бірнеше жылдан кейін шешекке байланысты деп есептелді. Алайда, мұндай аурудың 15 ай теңізде сақталу мүмкіндігіне қатысты бұл пікірге күмән туып келеді. 1790 жылдарда Карлингфорд аймағындағы алғашқы жерлер Кокс, Моббс және Арнделлге берілді. 1800 жыл шамасында Карлингфорд-Иствуд шекарасындағы Коксс Бруш фермасының маңында 100-ге жуық абориген тұрғаны анықталды. 1827 жылға қарай аймақтағы аборигендердің саны едәуір азайғандығы байқалды.

Этимология

Карлингфорд атауы 1883 жылғы 16 шілдеде Моббс Хиллдегі пошта кеңсесіне ресми түрде берілді. Карлингфорд атауының қалай пайда болғаны туралы әртүрлі пікірлер бар. Бір дерек бойынша, жергілікті Фредерик Кокс өзінің бір қызметкерінен Моббс Хилл мен Ирландияның шығысында, қазіргі Солтүстік Ирландия мен Ирландия Республикасының шекарасында орналасқан Карлингфорд қаласының ұқсастықтары туралы естіген. Басқа нұсқа бойынша, бұл атау 1847–1860 жылдары британдық колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы болған лорд Карлингфордтың құрметіне берілген. 1883 жылға дейін бұл аймақ әртүрлі атаулармен белгілі болған және нақты шекарасы болмаған. Колониялық кезеңде аудан атауларының өзгеруі жерді пайдалану мен оған қол жеткізудің өзгеруін көрсеткен, отарлау процесі жүріп жатқанда бұл өзгерістер болған. Жақын жердегі аудандардың атаулары кейде болашақта Карлингфорд болып қалатын жермен байланысты болды, тіпті сол атау орныққаннан кейін де бір жарым жыл бойы қолданылуы тұрақсыз болды. 1791 жылдан бастап «Пондс» деген атау жақын орналасқан аңғарға (кейін Дандас аңғары деп аталды) қатысты. 1792 жылы «Шығыс фермалары» (Параматтаның шығысында) Райд ауданына айналды. «Солтүстік шекара» Параматтаның солтүстігіндегі қоныс аумағының шекарасын білдіріп, кейінірек Солтүстік Рокс, Карлингфорд, Пеннант Хиллз немесе Солтүстік Параматта деп аталған аймақтарды қамту үшін әртүрлі қолданылды. 1804 жылы болашақта Карлингфорд болатын жердің солтүстік-батысында «Марс алаңы» құрылды, ал 1821 жылы сол аттас приход құрылды. «Марс алаңы» атауы да Ермингтоннан Эппингке дейін, соның ішінде Карлингфордты қамтитын кең аумаққа қолданылды. «Солтүстік қылқалам» атауы Паррамата өзенінің солтүстігіндегі орманды аймақты белгілеу үшін қолданылды, қазір Батыс Райд, Иствуд, Карлингфорд және Дундас деп аталатын жерлерді қамтыды. Карлингфорд пен Иствуд арасындағы шекараға жақын орналасқан «Браш фермасы» осы атаудан шыққан және 1800 жылдардың басындағы иелікке, ал 1820 жылдардағы үйге қолданылды. «Моббс төбесі» осы жерге жақын жердегі Моббс отбасының есімімен аталды. «Пеннант Хиллз» Дундастан Моббс Хиллге дейінгі жотаға, қазіргі Дундас аңғарындағы карьерге және 1817 жылғы Эрмингтондағы үкіметтік кемежайына қатысты. 1850 жылы Моббс Хиллде салынған Сент-Полс шіркеуі мен сол уақытта ашылған діни мектептің орналасқан жерін атауда «Пеннант Хиллз» қолданылды. Мектеп 1872 жылдан бастап шіркеудің жанындағы арнайы үй-жайларда орналасты (1970 жылдары бұзылды). 1883 жылдың қаңтарында сол ғимаратта ашылған жаңа мемлекеттік мектеп «Пеннант Хиллз Оңтүстік мемлекеттік мектебі» деп аталды, ал 1887 жылы, жаңа ғимаратқа көшуге дейін «Карлингфорд мемлекеттік мектебі» болып өзгертілді. Сол кезде «Карлингфорд» атауы Солтүстік Рокске дейінгі аумақпен байланысты болды, ал «Пеннант Хиллз» одан тыс жерді білдірді. Алайда, 1896 жылдың сәуір айында Клайдтан Карлингфорд ауданына дейінгі темір жол ашылғанда, станция «Пеннант Хиллз» деп аталды (станция «Пеннант Хиллз» жолында орналасқан), бірақ 1901 жылдың тамызында «Карлингфорд» деп өзгертілді. Бұрын Карлингфордта тағы бір темір жол стансасы болған. 1886 жылдың қыркүйегінде негізгі солтүстік темір жол ашылғанда, болашақта Эппинг станциясы (атауы 1899 жылдың шілдесінде қабылданды) бастапқыда «Марс алаңы» деп аталды, содан кейін 1887 жылдың сәуір айында «Карлингфорд» деп өзгертілді, ал оның мен Карлингфорд ауданының арасындағы аумақ 1890 жылдың қазан айында ашылған сол аттас пошта кеңсесінен кейін «Шығыс Карлингфорд» деп аталды. Эппинг аймағы бұрын «Сүреңсіді жоталар» деп те аталған.

Жеміс-жидек өсіретін жер

Колонияда азық-түлік және экономикалық даму қажеттілігі 1788 жылдың соңында ақтардың қонысын Параматтаға дейін кеңейтті. 1790-шы жылдарда Паррамата аймағындағы фермаларға берілген жерлер қазіргі Карлингфорд ауданы, Киссинг Пойнт, Солтүстік Бруш, Пондс, Марс даласы деп аталатын жерлерге дейін жетті. Жер Кокс, Моббс, Арнделлге берілді. 1830-шы жылдары аймақтағы басты өнім жеміс өсіруге айналды, себебі үлкен поместиялар кішірек, жалға берілетін немесе меншікке берілген жерлерге бөлінді және қоныс аударушылардың екінші толқыны аймаққа келді. Апельсин, басқа цитрус жемістері, тас жемістер, алма және алмұрт бақтары картоп және бұршақ сияқты егістермен араластырылған. Ауданның танымал тұрғындары, көбінесе бұрын сотталғандар, Mobbs, Eyles, Spurway, Sonter және басқа да отбасылар жамылып, түбір жара бастады. Аймақтағы басқа экономикалық қызметтердің ішінде 1817 жылдан бастап ағаш өңдеу болды, үкіметтік сотталғандар пилорамасы шамамен 1830 жылға дейін Пэннант Хиллз пилорамасында (Эппинг) жұмыс істеді. Ағаш 1817 жылы Паррамата өзенінің жағасындағы Эрмингтон портына тасымалданды. Жеке кәсіпкерлер 20-шы ғасырға дейін ағаш кесуді жалғастырды. Пеннант Хиллз көк металл карьері Дундаста да 1830-шы жылдардан бастап белсенді болды. Карлингфорд поштасындағы қоғамдық телефон және телеграф қызметі 1892 жылдың желтоқсан айында басталды, ал газ құбырлары да сол кезде ауданға кірді. Федерация алдында Карлингфорд 1890-шы жылдардағы үлкен экономикалық дағдарысқа тап болды, бірақ қайтадан өркендеген ауыл шаруашылығы айманына айналуға дайын тұрды. Онда тауарларды базарға тасымалдауға арналған жеке темір жол, 235 оқушысы және алты мұғалімі бар мемлекеттік мектеп, телефон және ақша жөнелту кеңсесі, екі автобус бағыты, бес дүкен, сондай-ақ темірші және нан пісіретін дүкен болды.

ХХ ғасырдың басында

Жаңа құрылған Австралия мемлекеті 1901 жылдың 1 қаңтарында құрылған кезде соғыста болды. Кейбір жергілікті азаматтар Оңтүстік Африкадағы Екінші англо-бур соғысында британ армиясында қызмет ететін. Жергілікті жағдайда, Клайдтан Пеннант-Хиллзге дейінгі жекеменшік темір жол мемлекеттік басқаруға берілді. Соңғы станса Карлингфорд деп аталды және желі 1901 жылдың 1 тамызында қайта ашылды. Бар болған жеміс бақшаларымен қатар, жаңа балабақшалар мен базар бақшалары да көбейе бастады. Карлингфорд әлі де айқын ауылдық сипатта болғанмен, аудандағы технологиялық өзгерістер 1912 жылы Пеннант-Хиллз сымсыз телеграфия станциясының салынуымен, телефон желілерінің кеңейтілуімен және 1922 жылы электр қуатының келуімен жалғасты. Бұған қоса, аймақта 1908 жылы желілі су құбырлары төселді, 1916 жылы Моббс төбесіндегі метрополитендік су сақтау қоймасы құрылды және 1911 жылы Моббс төбесіндегі жолдың ортасында халыққа арналған ауыз су көзі орнатылды. Ауданда атпен жүретін көліктен моторлы көлікке көшу де болды, нәтижесінде 1929 жылы Моббс Хиллдегі ауыз су көзі алынып тасталды, себебі ол моторлы көліктердің саны артуына байланысты қауіпті болып кеткен. Сидней архитектор және Карлингфорд тұрғыны Лорд Ливингстон Рамзи жобалаған Механика институты мен Естелік зал 1924 жылы Моббс Хиллде ашылды (1987 жылы бұзылды) және көптеген әлеуметтік шаралардың, саяси митингілердің, мерекелердің және мектеп іс-шараларының орталығы болды. 1930 жылдардағы Ұлы депрессия экономикалық белсенділікті төмендетті және Карлингфорд халқы қиындыққа тап болды. Ферма иелері еңбекшілерге қарағанда азық-түлікке оңай қол жеткізе алды.

Балалар үйлері

1923 жылғы сәуірде Уэсли орталық миссиясы / Сити орталық методистік миссиясы қала шетінде, Марсден жолының жанындағы жер учаскесінде Далмар балалар үйін ашты. Көп ұзамай, мүлікте көптеген коттедждер, аурухана, жеміс бағы және көкөніс бақтары пайда болды. Бұл жер қазір Алан Уокер зейнеткерлер үйі орналасқан жер. 1920 жылдан бері Сидней Англикан епархиясы басқаратын бірнеше балалар үйі осы маңда болды: Англия шіркеуінің ұлдар үйі, Англия шіркеуінің қыздар үйі, Хавила балалар үйі, Тресс Мэннинг уақытша күтімі және Далалық коттедж. Бұл үйлерге тиесілі жерлер содан бері тұрғын үйлер салуға пайдаланылды, Тригг, Марелла, Каррамар, Бакланд және Лисгар сияқты көшелердің аттары жеке үйлердің немесе Англикандық үй миссиясы қоғамының қызметтерінің есімдерін сақтайды. Ұлдар үйінің ғимараты мен аумағы қазір Сидней Австралиядағы Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің аймақтық орталығы және ғибадатханасы болып табылады. Қыздар үйінің жері 1974 жылдан бері Англикераның Кингсден арнайы мектебіне, сондай-ақ американдық халықаралық мектепке айналды.

Қалалық даму

Сиднейдің екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қарқынды дамуымен бірге Карлингфорд та жедел урбанизацияға ұшырады. 1959 жылы құрылған Джеймс Руз ауыл шаруашылығы жоғары мектебі Карлингфордтың ауыл шаруашылығы тарихының және урбанизацияның жылдам қарқынының куәсі болып табылады. Бұл мектеп және оның үлкен шаруашылығы 1970-ші және 1980-ші жылдардағы қалашықтардың арасында ерекше көзге түсетін болды. Джеймс Руз мектебінен кейін бірден жоғары деңгейдегі тұрғын үйлер салына бастады. Мысалы, Карлингфордтағы Калинда Мансе тоғыз бөлмелі үйі. Жақында, 1990-шы жылдары, үкіметтің қалалық біріктіру саясаты қала орталығы мен теміржол станциясы маңында жоғары тығыздықтағы үйлер мен пәтерлердің салынуына әкелді. Сондай-ақ, ескі үйлер орташа тығыздықтағы таунхаустар мен дуплекс үйлерге қайта жаңартылды. 1961 жылы ескерткіш ашылды, ол Карлингфордтың маңызды нысаны болып табылады және күн сайын мыңдаған жүргізушілер Пеннант Хиллз жолымен өтеді. Бірінші ірі сауда орталығы 1965 жылы бұрынғы жеміс бақшасы мен балабақша орнында «Карлингфорд ауылы» деп ашылды. 1970-ші жылдарда қайта жаңартылғаннан кейін «Карлингфорд Корт» деп аталды. Орталықтың тағы бір жаңартылуы 1990-шы жылдардың соңында болды, ал 2006 жылдың 31 наурызында Myer бөлімдік дүкені жабылғаннан кейін одан әрі өзгерістер енгізілді. Моббс Хиллдегі Пеннант Хиллз және Марсден Роудс көшелерінің қиылысындағы 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы дүкендер мен үйлер 1970-ші жылдары бұзылып, олардың орнына «The Orchard» сауда орталығы салынды, кейіннен жаңартылғаннан кейін «Карлингфорд ауылы» деп аталды. Аймақтың ауылдық келбеті көбінесе жойылды: қарқынды урбанизация, учаскелерге бөлу, халық санының өсуі және көліктердің көп болуы аймақты толығымен өзгертіп жіберді.

Сауда аймақтары

Карлингфордтың маңызды сауда және коммерциялық аймақтары Пеннант Хиллз жолында орналасқан. Басты екі шағын және орташа өлшемді сауда орталығы – Карлингфорд Корт және Карлингфорд Виллидж (онда JUSCO бар). Аймақтың әртүрлі жерлерінде сауда дамыған, оның ішінде, бірақ олармен шектелмейді: Пеннант Хиллз жолы мен Марсден жолының қиылысында ("Моббс Хиллдің үстінде"), Карлингфорд теміржол станциясына жақын Пеннант Хиллз жолында ("Моббс Хиллдің етегінде"), Моббс Лейн, солтүстікке қарай Кармен Драйв және Пеннант Парадқа жақын Норт Рокс жолындағы Карлингфорд Норт дүкендері. Пеннант Хиллз және Карлингфорд жолдарының қиылысында орналасқан Карлингфорд Корт (1965 жылы "Карлингфорд Виллаж" деп ашылған) – супермаркеттер, универмагтар, түрлі-түсті дүкендер мен арнайы дүкендері бар орташа сауда орталығы. Пеннант Хиллз және Марсден жолдарының қиылысында, Моббс Хиллдің үстінде орналасқан Карлингфорд Виллидж (1970 жылдары "The Orchard" сауда орталығы ретінде ашылған) көптеген азиялық тағамдар сататын дүкендерді қамтиды.

Көлік

Карлингфордтың көп бөлігінде қоғамдық көлікке қол жеткізу мүмкіндігі шектеулі, бұл жұмыскерлердің қоғамдық көліктен аз пайдалануында көрініс береді. 2011 жылғы халық санағы бойынша, жұмыс істейтіндердің 18,1%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 64,1%-ы жеке көлікпен (жүргізуші ретінде немесе жолаушы ретінде) барады.

Жолдар

2011 жылғы санақ бойынша жұмыс істейтін адамдардың 64,1%-ы жұмысқа көлікпен барды: 59,5% - жүргізуші ретінде, 4,3% - жолаушы ретінде. Бұл желі көбінесе бір рельстік болды. Пойыздар әр 30 немесе 60 минут сайын Клайд теміржол станциясына дейін барлық аялдамаларда тоқтап тұратын, содан кейін жолаушылар қалаға қарайғы қызметке ауысуға мәжбүр болатын. Осының салдарынан, қызметке деген сұраныс төмен болды. CityRail Clearways жобасының аясында 2010 жылы іске қосылатын Карлингфорд желісі үшін сағатына екі қызметті қамтамасыз ететін өткізу тізбегі ұсынылды. Бірақ бұл 2008 жылғы мини-бюджетте күшін жойды. 2015 жылы Parramatta жеңіл теміржол жобасының бөлігі ретінде Карлингфорд теміржолының Камелиядан Карлингфордқа дейінгі бөлігін жеңіл рельстік көлікке айналдыру туралы жарияланды. 2020 жылдың 5 қаңтарында Параматта жеңіл теміржол жобасының құрылысын бастау үшін Клайд және Карлингфорд теміржол станциялары арасындағы теміржол желісі жабылды, жобаның 2023 жылы аяқталуы күтілуде. Құрылыс кезінде теміржол қызметін алмастыру мақсатында Паррамата теміржол станциясы мен бұрынғы Карлингфорд теміржол станциясы арасындағы барлық аялдамаларда тоқтайтын 535-ші маршруттық автобус қызметі енгізілді.

Қызметтер

Карлингфорд телефон станциясы Солтүстік Рокс көшесі, 413 нөмірде орналасқан. Ол Карлингфордқа және жақын маңдағы Дандас аңғары, Телопея және Солтүстік Рокс сияқты елді мекендерге телефон қызметін көрсетеді. Integral Energy компаниясы басқаратын ірі электрқосалқы станциясы Пеннант Хиллс жолы мен Дженкинс жолының қиылысында орналасқан. Осы жерде сондай-ақ Сиднейдің солтүстігіндегі маңызды байланыс релелік мұнараларының бірі орналасқан. Бұрынғыда бұл станцияда көршілес Карлингфорд тарам жолынан теміржол желісі болған; ол 1954 жылы ашылып, 1980 жылдардың аяғында жабылған.

Демография

Австралия статистика бюросының 2021 жылғы санағында Карлингфордтың халқы 28 044 тұрғыннан тұрды, оның ішінде 13 912 еркек және 14 132 әйел болды. Жас құрамы 2021 жылғы санақта орташа жас 38-ге тең болды, ал Австралия бойынша орташа жас 38-ді құрады. Халықтың 20,8%-ын 14 жасқа дейінгі балалар, ал 65 және одан жоғары жастағы адамдар 16,0%-ын құрады. Туған жері 2021 жылғы санақта халықтың 42,0%-ы Австралияда, 19,4%-ы Қытайда (АРҚ және Тайваньты қоспағанда), 4,9%-ы Гонконгта, 4,9%-ы Үндістанда және 4,5%-ы Оңтүстік Кореяда дүниеге келген. Тілдер 2021 жылғы санақта халықтың 32,9%-ы үйде тек ағылшын тілінде сөйлесе, 22,1%-ы мандарин, 13,2%-ы кантон, 6,3%-ы корей, 2,4%-ы урду және 2,1%-ы хинди тілінде сөйледі. Діні 2021 жылғы санақта халықтың 39,0%-ы дінсіз екенін, 14,9%-ы католик, ал 6,6%-ы англикан дінін ұстанатынын көрсетті.

Саясат

Карлингфорд Паррамата қаласының әкімшілік құзырына бағынады. Ол бірнеше Федералдық (Бероура, Беннелонг, Парраматта) және Штаттық (Эппинг, Баулкам Хиллз, Парраматта) сайлау округтері/аумақтарына кіреді. Карлингфордтың географиялық орналасқан жеріне жататын сайлау округтерінің көпшілігі тарихи тұрғыдан Австралия Либералдық партиясының өкілдігінде болған. Паррамата өзенінің оңтүстігіндегі аймақтарды қамтитын Паррамата сайлау округі мен аумағы – бұл ерекшелік, ол жалпы сайлау орындарын бәсекеге толы етуге ықпал жасайды.