Кіріспе

Өлі метафора – бастапқы бейнелі мағынасын жиі, қайта-қайта қолданылуы немесе қолданыстан шығып қалған технологияға, ұмытылған дәстүрге сілтеме жасауы салдарынан жоғалтқан тілдік бейне. Өлі метафоралардың түпкілікті мағынасы бастапқысынан өзгеше болғандықтан, олардың алғашқы мағынасын білмей де түсінілуі мүмкін.

Сипаттама

Өлі метафоралар көбінесе тілдің эволюциясындағы семантикалық өзгерістің нәтижесі болып табылады, бұл процесс метафораның тура мағынаға ие болуы деп аталады. Метафораның шығу тегі көпшілікке мүлдем белгісіз болған (мысалы, "шетіне тізе берген" сияқты тіркес) және бастауы кеңінен белгілі немесе символикасы оңай түсінілетін, бірақ көбінесе ойланбайтын ("махаббатқа құмар болу" сияқты) өлі метафоралар арасында жиі айырма жасалады. Ұзақ жылдар бойы қолданылған метафоралық қолданыс терминнің бейнелі сипатын жоғалтып, оның мағынасын кеңейтеді. Қазір ұшақтың қанаты құстың қанатына метафоралық ұқсастық танытпайды, керісінше, "қанат" термині тірі емес заттарды да қамтиды. Сол сияқты, орындықтың аяқтары енді метафора емес, "аяқ" терминінің кез келген тіреуші құрылымды қамтуына дейін кеңейтілгені. Әдебиеттанушылар арасында "өлі метафоралар" өлі емес пе, әлде метафора болып табылады ма деген пікірталас бар. Әдебиеттанушы Р.У. Гиббс метафораның "өлуі" үшін оның бейнелі қасиеттерін жоғалтуы қажет екенін атап өтті. Дегенмен, осы қасиеттер әлі де сақталады. Адам "бас айналып ғашық болу" деген тіркесті естімесе де, оны түсіне алады. Аналитикалық философ Макс Блэк өлі метафораны метафора деп санамау керек, оны жеке сөздік бірлік ретінде жіктеуге болады деп мәлімдеді.