Жүйе ғылымы – табиғаттағы және қоғамдағы жүйелерді зерттейтін трансдисциплиналық сала. Инженерлік, технология, ғылымдағы дамуға көмектеседі. Холизм, өзара әрекеттесу, динамикалық мінез-құлық.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүйелер табиғатын зерттеу
Study of the nature of systems
Жүйелер ғылымы, сондай-ақ жүйелерді зерттеу немесе жай ғана жүйелер деп аталатын бұл сала, табиғаттағы және қоғамдағы қарапайым және күрделі жүйелерді түсінуге қатысты. Осы түсіну инженерлік, технологиялық және ғылымның өзіндегі формалды, табиғи, әлеуметтік және қолданбалы салалардың дамуына ықпал етеді. Жүйелік ғалымдар үшін әлем – жүйелердің бір жүйесі ретінде қарастырылады. Бұл сала психология, биология, медицина, коммуникация, бизнес, технология, компьютерлік ғылым, инженерлік және әлеуметтік ғылымдар сияқты түрлі салаларда қолданылатын трансдисциплинарлық негіздерді дамытуды мақсат етеді. Жүйелік ғылымда көбінесе баса назар аударатын тақырыптар: (а) тұтас көзқарас, (б) жүйе мен оның қоршаған ортасы арасындағы өзара әрекеттесу және (с) динамикалық мінез-құлықтың күрделі (көбінесе сезімтал) жолдары, олар кейде тұрақты (және осылайша нығайтатын) болса, ал әртүрлі "шекаралық жағдайларда" өте тұрақсыз (және деструктивті) болуы мүмкін. Жердің биосферасы/геосферасының динамикасы туралы алаңдаушылық – жүйелер ғылымы мағыналы түсініктер беруге тырысатын мәселелердің бір мысалы.
Systems Science, also referred to as systems research, or, simply, systems, is a transdisciplinary field that is concerned with understanding simple and complex systems in nature and society, which leads to the advancements of formal, natural, social, and applied attributions throughout engineering, technology and science, itself. To systems scientists, the world can be understood as a system of systems. The field aims to develop transdisciplinary foundations that are applicable in a variety of areas, such as psychology, biology, medicine, communication, business, technology, computer science, engineering, and social sciences. Themes commonly stressed in system science are (a) holistic view, (b) interaction between a system and its embedding environment, and (c) complex (often subtle) trajectories of dynamic behavior that sometimes are stable (and thus reinforcing), while at various 'boundary conditions' can become wildly unstable (and thus destructive). Concerns about Earth scale biosphere/geosphere dynamics is an example of the nature of problems to which systems science seeks to contribute meaningful insights.
Қатысқан салалар
Жүйелік ғылымдар – өте кең салалар жиынтығы. Оларды үш топқа бөлуге болады: біріншісі – жүйелік идеяларды негізінен теориялық тұрғыдан дамытқан салалар; екіншісі – проблемалық жағдайлармен тікелей жұмыс істеу арқылы жүзеге асырған салалар; үшіншісі – басқа ғылым салаларында қолданған салалар.
The systems sciences are a broad array of fields. One way of conceiving of these is in three groups: fields that have developed systems ideas primarily through theory; those that have done so primarily through practical engagements with problem situations; and those that have applied ideas for other disciplines.
Жұмсақ жүйелер әдістемесі
Жай жүйелер әдістемесі Англияда Ланкастер университетінің жүйелер бөліміндегі ғалымдар тарапынан он жылдық іс-қимыл зерттеу бағдарламасы аясында әзірленді. Басты үлес қосушы – Питер Чекленд (18 желтоқсан 1930 жылы Ұлыбританияның Бирмингем қаласында туған), британдық басқару ғылымының маманы және Ланкастер университетінің жүйелер бойынша зейнеткер профессор.
The soft systems methodology was developed in England by academics at the University of Lancaster Systems Department through a ten year action research programme. The main contributor is Peter Checkland (born 18 December 1930, in Birmingham, UK), a British management scientist and emeritus professor of systems at Lancaster University.
Жүйелік талдау
Жүйелерді талдау – жүйелерді, олардың ішкі өзара әрекеттестіктерін немесе сыртқы ортамен байланысын, көбінесе компьютерлік модельдерге айналдырып автоматтандыру алдында зерттейтін жүйелер ғылымының бір саласы. Жүйелерді талдау RAND корпорациясымен тығыз байланысты.
Systems analysis branch of systems science that analyzes systems, the interactions within those systems, or interaction with its environment, often prior to their automation as computer models. Systems analysis is closely associated with the RAND corporation.
Жүйелік жобалау
Жүйелік жобалау күрделі, көп қатысушы бар жағдайларды шешу үшін жүйелік ойлау әдістемелерін және озық жобалау тәжірибесін үйлестіреді.
Systemic design integrates methodologies from systems thinking with advanced design practices to address complex, multi stakeholder situations.
Жүйелік динамика
Жүйелік динамика – уақыт өте келе күрделі жүйелердің қалай өзгеретінін түсінуге бағытталған тәсіл. Ол "кәсіптік және әлеуметтік жүйелерді модельдеуге арналған симуляциялық техниканы" ұсынады, ол жүйенің жалпы мінез-құлқына әсер ететін ішкі кері байланыс тізбектері мен уақыт кешігулерін қарастырады. Жүйелік динамиканы күрделі жүйелерді зерттеудің басқа тәсілдерінен ерекшелейтін нәрсе – кері байланыс тізбектерінің және қорлар мен ағындардың қолданылуы.
System dynamics is an approach to understanding the behavior of complex systems over time. It offers "simulation technique for modeling business and social systems", which deals with internal feedback loops and time delays that affect the behavior of the entire system. What makes using system dynamics different from other approaches to studying complex systems is the use of feedback loops and stocks and flows.