Кіріспе

Америкалық ардагер және актер (1914–2002)
Жаңа Зеландия саясаткері, фермер және спортшы

Харольд Джон Эйвери Рассел (14 қаңтар 1914 – 29 қаңтар 2002) – Екінші дүниежүзілік соғыстың ардагері. Әскери қызметінде қолдарын жоғалтқаннан кейін, Рассел «Өміріміздің ең жақсы жылдары» (1946) эпикалық драмалық фильміне түсті, бұл оған «Ең үздік қосалқы актер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын әкелді. Ол актерлік өнер саласында «Оскар» сыйлығын алған алғашқы кәсіби емес актер және сыйлығын сатқан алғашқы «Оскар» иегері болды.

Ерте өмір

Гарольд Расселл Канаданың Новая-Шотландия провинциясының Солтүстік Сидней қаласында дүниеге келді. 1920 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, 1921 жылы отбасымен бірге АҚШ-тың Массачусетс штатына көшіп барды. 1941 жылғы 7 желтоқсанда Перл-Харборға жасалған шабуыл кезінде ол Массачусетс штатының Кембридж қаласында тұрып, азық-түлік дүкенінде жұмыс істеді. 1949 жылы жарық көрген "Менің қолымдағы жеңіс" атты автобиографиясында ол өзін сәтсіз адам санағаны үшін АҚШ армиясына қатысуға асыққандығын жазды. Ол екі қолын жоғалтып, олардың орнына екі ілмек берілді. Сауығып, Бостон университетінде оқып жүргенде, Расселл соғыстан қайтқан жауынгерлерді оңалту туралы армия фильмі – "Сержанттың күнделігі" фильмінде түсті.

Өмірдегі ең жақсы жылдар

Кинорежиссер Уильям Уайлер Расселл туралы фильмді көрген кезде, оны Фредерик Марч пен Дана Эндрюспен бірге «Біздің өміріміздің ең жақсы жылдары» фильміне шақырды. Расселл соғыста екі қолынан айырылған АҚШ Теңіз күштерінің саяхатшысы Гомер Пэриш рөлін сомдады. Пэриш рөлі үшін Расселл 1947 жылы «Үздік қосалқы актер» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Салтанаттың басында ол «фильм арқылы мүгедек ардагерлерге көмек және демеу беруі үшін» арнайы «Оскар» сыйлығымен марапатталды. «Оскар» тарихында бір рөл үшін екі сыйлық беру осымен бірінші рет болды. Уайлер оның ойыншылық шеберлігін «экранда көрген ең ұлы өнер» деп атады. Дегенмен, Расселл бұл рөл үшін 10 000 доллардан аспайтын гонорар алды (2023 жылғы шамамен 167 500 доллар), және ол рөлінен түскен табыстан үлес алмады. Ол Бостон университетінде бизнес мамандығын оқыды. 1996 жылы «Лос-Анджелес Таймс» газетіне берген сұхбатында Расселл былай деді: «Уайлер маған колледжге қайта оралуым керек екенін айтты, себебі қолдары жоқ адамға киноиндустрияда көп жұмыс таба алмайсың. Мен оның дұрыс айтқанын түсіндім. Сондықтан мен ойнаған рөлдерімнің барлығында мүгедек ардагерді бейнеледім. Уайлер: «Біраз уақыттан соң олардың идеялары таусылады» деді, және ол толыққанды дұрыс айтты. Бір рөлді қанша рет ойнауға болады?». Ол 1960 жылы үшінші рет сайланды. Сонымен қатар ол Дүниежүзілік ардагерлер қорының вице-президенті болды. AMVETS басшысы ретінде Расселл 1951 жылы Корея соғысы кезінде генерал Дуглас Макартурды қызметтен босату туралы шешімін қолдап, президент Трумэнге хат жолдады. Расселлдің Трумэнге жіберген телеграммасында Макартурдың «әскери билікке бағынбауы, американдық құқық принциптерін бұзуы» айтылды. Ол Макартурды қызметтен босатудың «негізгі себебі» осы екенін мәлімдеді. Американдық легионның командирі Эрл Кок-младший AMVETS пен Америка ардагерлері комитетінің Макартурды қызметтен босатуын қолдағанына «таң қалғанын» айтты. 1960 жылдардың басынан 1980 жылдардың соңына дейін Расселл Президенттің мүгедектерді жұмыспен қамту жөніндегі комиссиясының төрағасы болып жұмыс істеді, бұл қызмет үшін жалақы алмады. 1965 жылы Расселл Америка жетістіктері академиясының «Алтын тақта» сыйлығын алды. Расселл өзінің дебютінен кейін «Inside Moves» (1980) және «Dogtown» (1997) фильмдерінде ойнады. Ол сондай-ақ 1981 жылы «Trapper John, M.D.» сериалының бір эпизодында және 1989 жылы «China Beach» телесериалының екі бөлімінде пайда болды. Расселл екі автобиографиялық кітаптың авторы: «Жеңіс менің қолымда» (1949) және «Менің өмірімнің ең жақсы жылдары» (1981). 1992 жылы Расселл «Үздік қосалқы актер» номинациясындағы «Оскар» сыйлығын Герман Дарвик автограф аукционына сатты, және 1992 жылдың 6 тамызында Нью-Йорк қаласында «Оскар» сыйлығы жеке коллекционерге 60 500 долларға сатылды. Расселл бұл әрекетін әйелінің емделуіне ақша керек болғандықтан түсіндірді, бірақ арнайы «Оскар» сыйлығы сатылған жоқ.